Ιστορία μιας πόλης

LIFO PODCASTS

Η πόλη, οι αλλαγές στο πέρασμα των αιώνων, η απαράλλαχτη ουσία που την συνέχει

  1. 5 days ago

    Ξερολιθιές, νεράιδες, ανεμόμυλοι: Αυτή είναι η ιστορία της Νάξου

    Η Νάξος αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα νησιωτικού πολιτιστικού τοπίου στο Αιγαίο, όπου το φυσικό περιβάλλον και η ανθρώπινη δραστηριότητα έχουν συνδιαμορφώσει ένα ενιαίο και ζωντανό σύνολο. Οι ξερολιθιές, τα παλιά μονοπάτια, οι ανεμόμυλοι, τα πηγάδια και οι ποιμενικές κατασκευές δεν είναι απλώς μεμονωμένα μνημεία του παρελθόντος, αλλά στοιχεία ενός ευρύτερου συστήματος που αποτυπώνει την καθημερινή ζωή, την εργασία και τον τρόπο επιβίωσης των κατοίκων του νησιού. Όπως αναδεικνύεται στη συζήτηση με τον Στέλιο Λεκάκη, το αγροτικό τοπίο της Νάξου δεν μπορεί να γίνει κατανοητό αν μελετηθεί μεμονωμένα. Αντίθετα, συγκροτεί ένα ενιαίο πολιτιστικό οικοσύστημα, όπου κάθε στοιχείο συνδέεται λειτουργικά και συμβολικά με τα υπόλοιπα. Οι διαδρομές που ένωναν τα χωριά, τα πηγάδια που εξασφάλιζαν νερό και οι ανεμόμυλοι οι οποίοι αξιοποιούσαν τον άνεμο μαρτυρούν έναν τρόπο ζωής ουσιωδώς προσαρμοσμένο στο περιβάλλον. Παράλληλα, το τοπίο της Νάξου δεν είναι μόνο υλικό, είναι και αφηγηματικό. Λαϊκές παραδόσεις, μύθοι για νεράιδες, στοιχειά και κρυμμένους θησαυρούς προσδίδουν στο νησί μια διάσταση φαντασιακή, μέσα από την οποία οι κάτοικοι ερμήνευαν τον χώρο και τα μυστήριά του. Αυτές οι αφηγήσεις, μαζί με τη συλλογική μνήμη, συνδιαμορφώνουν την πολιτιστική κληρονομιά. Έτσι, η αγροτική κληρονομιά της Νάξου δεν αποτελεί ένα στατικό αποτύπωμα του παρελθόντος αλλά έναν ζωντανό οργανισμό που συνεχίζει να εξελίσσεται μέσα από τη σχέση των ανθρώπων με τον τόπο, τη μνήμη και την παράδοση. Ο Στέλιος Λεκάκης είναι επίκουρος καθηγητής Μουσειολογίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο με αντικείμενο την τεκμηρίωση μνημείων και τη συμμετοχική εμπειρία. Έχει σπουδάσει Κλασική Αρχαιολογία και Διαχείριση Πολιτιστικής Κληρονομιάς στο ΕΚΠΑ και στο UCL, και είναι ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Newcastle.

    24 min

  2. 29 Jun

    Μονή Δαφνίου: Tο κορυφαίο βυζαντινό μνημείο της Αττικής

    Στην είσοδο της αρχαίας Ιεράς Οδού, ανάμεσα στο όρος Αιγάλεω και το Ποικίλο Όρος, δεσπόζει εδώ και σχεδόν μία χιλιετία η Μονή Δαφνίου, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Ελλάδας και Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Χτισμένη πιθανότατα στη θέση του αρχαίου ιερού του Δαφναίου Απόλλωνα, η μονή αποτελεί ένα μοναδικό σημείο συνάντησης της αρχαιότητας, του Βυζαντίου και της νεότερης ιστορίας. Το περίφημο καθολικό της, τα αριστουργηματικά ψηφιδωτά του 11ου αιώνα, οι μετασκευές της Φραγκοκρατίας, τα ίχνη της οθωμανικής περιόδου και οι σύγχρονες εργασίες αποκατάστασης αφηγούνται μια ιστορία που εκτείνεται σε περισσότερα από χίλια χρόνια. Πότε ιδρύθηκε η Μονή Δαφνίου και ποια στοιχεία μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για ένα μνημείο αυτοκρατορικής χορηγίας; Τι είναι αυτό που κάνει το καθολικό της Μονής Δαφνίου τόσο σημαντικό από αρχιτεκτονική άποψη; Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του λεγόμενου ελλαδικού οκταγωνικού τύπου και γιατί το Δαφνί θεωρείται ένα από τα κορυφαία παραδείγματά του; Τα ψηφιδωτά του Δαφνίου συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα του βυζαντινού κόσμου. Τι τα ξεχωρίζει καλλιτεχνικά και ποια μηνύματα μεταδίδουν μέσα στον χώρο του ναού; Στη σημερινή συζήτηση με την αρχαιολόγο Καλλιόπη Φλώρου θα γνωρίσουμε την ιστορία, την αρχιτεκτονική και τα μυστικά της Μονής Δαφνίου, ενός μνημείου που εξακολουθεί να αποτελεί πολύτιμο τεκμήριο της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αττικής και του βυζαντινού κόσμου.

    33 min

  3. 22 Jun

    Ναυάγιο των Ιρίων, ένα από τα σημαντικότερα της ελληνικής προϊστορίας

    Σε μια θαλάσσια περιοχή που για αιώνες έκρυβε τα μυστικά της κάτω από την επιφάνεια, στην Αργολίδα, εντοπίστηκε ένα από τα σημαντικότερα ναυάγια της ελληνικής προϊστορίας: το Ναυάγιο των Ιρίων. Ένα βυθισμένο πλοίο, φορτωμένο με εμπορεύματα, έγινε μια μοναδική χρονοκάψουλα που φωτίζει τις θαλάσσιες διαδρομές, τις εμπορικές ανταλλαγές και τις επαφές των κοινωνιών του Αιγαίου κατά την Εποχή του Χαλκού. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον Χρήστο Αγουρίδη, ναυτικό αρχαιολόγο, και εξηγεί γιατί τα Ίρια αποτέλεσαν σημείο-κλειδί για τη θαλάσσια αρχαιολογική έρευνα, ως ένα πραγματικό «θησαυροφυλάκιο» ναυαγίων. Η κουβέντα επεκτείνεται στον τρόπο εργασίας που οδήγησε στην ανακάλυψή του, στην ιδιαίτερη σημασία του του σε σχέση με άλλα πλοία της ίδιας περιόδου αλλά και στις πληροφορίες που μας δίνει για το εμπόριο και τις θαλάσσιες επαφές του προϊστορικού Αιγαίου, ανασυνθέτοντας ίσως τα αρχαία εμπορικά δίκτυα της εποχής. Φυσικά, ένα μεγάλο μέρος της συζήτησης στρέφεται στις προκλήσεις που αντιμετώπισαν οι ερευνητές κατά την υποβρύχια ανασκαφή και στο αν και κατά πόσο ο βυθός της περιοχής να κρύβει άγνωστα ακόμα μυστικά. Ο Χρήστος Αγουρίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Οικονομικά και Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Αρχαιολογία και Ιστορία της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συνέχισε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης με υποτροφία του Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης. Βρίσκεται στο στάδιο εκπόνησης της διδακτορικής του διατριβής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Είναι Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών, στο οποίο διετέλεσε Γενικός Γραμματέας από το 2000 έως το 2022.

    27 min

  4. 15 Jun

    Πώς βρέθηκε ένα νεκροταφείο των Ρωμαίων στο Καματερό;

    Κάτω από το σύγχρονο Καματερό, εκεί όπου η καθημερινότητα της πόλης μοιάζει να έχει σβήσει τα ίχνη του παρελθόντος, η αρχαιολογική έρευνα έφερε στο φως ένα σιωπηλό, αλλά εξαιρετικά σπουδαίο σύνολο ευρημάτων: το ρωμαϊκό νεκροταφείο που αποκαλύφθηκε το 2008. Οι ταφές, τα κτερίσματα και τα ίχνη των ανθρώπων που έζησαν και πέθαναν στην περιοχή συνθέτουν ένα πολύτιμο παλίμψηστο μνήμης, ιστορίας και κοινωνικών πρακτικών. Ποια ήταν η θέση του Καματερού στην αρχαιότητα και τι γνωρίζαμε μέχρι πρόσφατα για τις αρχαιότητες της περιοχής; Πώς έγινε η ανακάλυψη του ρωμαϊκού νεκροταφείου το 2008; Τι είδους τάφοι εντοπίστηκαν στην ανασκαφή και ποια ήταν τα σημαντικότερα κτερίσματα που βρέθηκαν θαμμένα στη γη; Ανάμεσα στα ευρήματα, υπάρχει μια μαρμάρινη ταφική στήλη που βρέθηκε σε δεύτερη χρήση: γιατί έχει τόσο μεγάλη αξία; Τι μπορούμε να συμπεράνουμε για την εξέλιξη της περιοχής από τους κλασικούς χρόνους έως τη ρωμαϊκή εποχή; Τέλος, ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζει σήμερα η αρχαιολογική έρευνα σε μια τόσο πυκνοκατοικημένη περιοχή και τι σημαίνει για τους κατοίκους του Καματερού το ότι υπάρχει ένα ρωμαϊκό νεκροταφείο «κρυμμένο» κάτω από τον σύγχρονο αστικό ιστό; Η Σταματία Κατσανδρή είναι αρχαιολόγος, πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Από το 2001 εργάσθηκε σε σωστικές ανασκαφές σε διάφορες περιοχές της Αττικής, στην επανέκθεση της Αρχαιολογικής Συλλογής Αχαρνών, στην υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, καθώς και στην επιμέλεια κειμένων προς δημοσίευση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής. Από το 2010 είναι αρχαιολόγος του υπουργείου Πολιτισμού, αρμόδια για τις αρχαιότητες περιοχών των βορείων προαστίων της Αττικής, και από το 2018 για τις αρχαιότητες των δήμων Αχαρνών και Αγίων Αναργύρων-Καματερού.

    24 min

  5. 8 Jun

    Το Πικέρμι θεωρείται η «Ακρόπολη της Παλαιοντολογίας». Δικαίως

    Πόσοι γνωρίζουμε ότι στο Πικέρμι έχει αποκαλυφθεί ένας από τους σημαντικότερους παλαιοντολογικούς θησαυρούς της Ευρώπης; Τα απολιθώματα της περιοχής αφηγούνται την ιστορία ενός κόσμου που υπήρχε πριν από εκατομμύρια χρόνια, κατά το Μειόκαινο, όταν το περιβάλλον, το κλίμα και η πανίδα ήταν εντελώς διαφορετικά από τα σημερινά. Η γεωλόγος-παλαιοντολόγος Διονυσία Λιακοπούλου συζητά με την Αγιάτη Μπενάρδου για τα ευρήματα που έχουν εντοπιστεί στο Πικέρμι. Πρόκειται για πλήθος απολιθωμένων σπονδυλωτών, κυρίως θηλαστικών, που αποκαλύπτουν μια πλούσια και ποικιλόμορφη πανίδα. Πόσο παλιά είναι τα απολιθώματα που έχουν βρεθεί στην περιοχή και τι μας λένε για το παρελθόν; Πώς συνδέονται οι έρευνες στο Πικέρμι με την κατανόηση της εξέλιξης των ζώων στην Ευρώπη; Και τι μας αποκαλύπτει η «πανίδα του Πικερμίου» για το κλίμα και το περιβάλλον εκείνης της εποχής; Η Διονυσία Λιακοπούλου είναι γεωλόγος-παλαιοντολόγος, διδάκτωρ Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος (ΕΚΠΑ). Σπούδασε στο Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ και στο Πανεπιστήμιο της Λιλ στη Γαλλία, στον τομέα της Παλαιοκλιματολογίας και Παλαιοντολογίας. Σήμερα εργάζεται ως συνεργάτιδα στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή.

    17 min

  6. 1 Jun

    Τα τρένα της Αθήνας είναι καθρέφτης της Ιστορίας της

    Στο νέο επεισόδιο της σειράς «Ιστορία μιας πόλης» συζητάμε για την άγνωστη ιστορία των συγκοινωνιών της πρωτεύουσας. Η Αθήνα του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα είναι μια πόλη που προσπαθεί να εκσυγχρονιστεί, να επεκταθεί και να συνδεθεί. Στο επίκεντρο, οι πρώτοι σιδηρόδρομοι, τα τραμ και τα μεγάλα οράματα που άλλοτε υλοποιούνται και άλλοτε μένουν στα χαρτιά. Μέσα από την αναδρομή στο παρελθόν αναδεικνύονται ερωτήματα που παραμένουν επίκαιρα: δημόσιο ή ιδιωτικό, ανάπτυξη ή συμφέροντα, μακροπρόθεσμο όραμα ή πολιτική σκοπιμότητα. Πόσο «σύγχρονα» είναι τελικά τα προβλήματα των υποδομών που αντιμετωπίζουμε σήμερα; ​

    37 min

  7. 25 May

    Η μυστική ιστορία του ναυαγίου στο Μόδι

    Τι μπορεί να μας πει ένα πλοίο που δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του; Και πώς ένα φορτίο που έμεινε για αιώνες στον βυθό γίνεται σήμερα κλειδί για να ξαναδιαβάσουμε την Ιστορία; Στο νέο επεισόδιο της σειράς «Ιστορία μιας Πόλης», η Αγιάτη Μπενάρδου ταξιδεύει στο Μόδι, τη μικρή βραχονησίδα νοτιοανατολικά του Πόρου που έκρυβε κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας ένα εξαιρετικά σημαντικό εύρημα: ένα μυκηναϊκό ναυάγιο του 12ου αιώνα π.Χ., από την περίοδο που ακολούθησε την κατάρρευση των ανακτόρων και θεωρήθηκε για χρόνια εποχή σιωπής και παρακμής. Μαζί με τον ειδικό στη Ναυτική Αρχαιολογία Χρήστο Αγουρίδη ακολουθούμε την πορεία της έρευνας από την πρώτη κατάδυση μέχρι την αποκάλυψη του φορτίου: πιθαμφορείς, υδρίες, αγγεία και αντικείμενα καθημερινής χρήσης που παρέμειναν ανέγγιχτα στον βυθό για περισσότερα από τρεις χιλιετίες. Ο ίδιος εξηγεί πώς λειτουργεί μια ενάλια ανασκαφή, ποιες είναι οι δυσκολίες της εργασίας στα 40 μέτρα βάθος και πώς τεχνολογίες όπως τα φωτομωσαϊκά υψηλής ακρίβειας και οι τρισδιάστατες αποτυπώσεις επιτρέπουν σήμερα στους αρχαιολόγους να ανασυνθέσουν έναν χαμένο κόσμο. Πάνω απ’ όλα, όμως, το Μόδι αφηγείται κάτι βαθύτερο: ότι ακόμη και όταν ένας πολιτισμός καταρρέει, οι άνθρωποι συνεχίζουν να ταξιδεύουν, να ανταλλάσσουν αγαθά και να αναζητούν νέες διαδρομές. Και μερικές φορές, η Ιστορία δεν σώζεται στη στεριά, αλλά στον βυθό. Ο Χρήστος Αγουρίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Οικονομικά και Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Αρχαιολογία και Ιστορία της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συνέχισε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, με υποτροφία του Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, με εξειδίκευση στη Ναυτική Αρχαιολογία και το θαλάσσιο εμπόριο στη Μεσόγειο κατά την Εποχή του Χαλκού. Υπηρέτησε ως καταδυόμενος αρχαιολόγος στο υπουργείο Πολιτισμού από το 1989 έως το 2024 και είναι αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών. Έχει διευθύνει σημαντικές χερσαίες και υποβρύχιες αρχαιολογικές έρευνες, ενώ από το 2009 διευθύνει την ανασκαφή του μυκηναϊκού ναυαγίου στο Μόδι, κοντά στον Πόρο.

    32 min

  8. 18 May

    Η Αθήνα στους δρόμους: Η ιστορία των πολιτικών κινητοποιήσεων

    Οι πλατείες της Αθήνας δεν είναι απλοί αστικοί χώροι· είναι πεδία μνήμης, σύγκρουσης και πολιτικής ταυτότητας. Από τα Δεκεμβριανά του 1944 και τα Ιουλιανά του 1965 μέχρι το Πολυτεχνείο, τον Δεκέμβρη του 2008 και τις μαζικές κινητοποιήσεις της οικονομικής κρίσης, η πόλη λειτουργεί διαχρονικά ως το επίκεντρο της πολιτικής ζωής της χώρας. Στο νέο επεισόδιο της σειράς «Ιστορία μιας πόλης», η Αγιάτη Μπενάρδου και η πολιτική επιστήμονας Λαμπρινή Ρόρη αναλύουν πώς διαμορφώθηκε αυτή η «κουλτούρα διαμαρτυρίας» και γιατί η Αθήνα παραμένει το κατεξοχήν σημείο όπου συναντιούνται εξουσία και αντίδραση. Οι πιο παλιές και οι πιο παλιοί από εμάς δύσκολα ξεχνάμε τις μεγάλες συγκεντρώσεις της δεκαετίας του ’80, με τις ομιλίες του Ανδρέα Παπανδρέου και του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη να γεμίζουν ασφυκτικά πλατείες και δρόμους. Η Αθήνα έχει μάθει να «μιλάει» πολιτικά στον δρόμο. Οι πλατείες της είναι χώροι φορτισμένοι με μνήμη, ένταση και συλλογική εμπειρία. Από τις οργανωμένες κομματικές συγκεντρώσεις μέχρι τις αυθόρμητες διαμαρτυρίες της κρίσης και τις σημερινές, πιο υβριδικές μορφές κινητοποίησης, η Αθήνα παραμένει ένα ζωντανό εργαστήριο πολιτικής έκφρασης. Μια πόλη όπου το παρελθόν και το παρόν των κινητοποιήσεων μπλέκονται συνεχώς, επανερμηνεύοντας τον ρόλο του δημόσιου χώρου και των ανθρώπων που τον καταλαμβάνουν. Η Λαμπρινή Ρόρη είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Αντικείμενό της είναι η Πολιτική Επιστήμη: Πολιτική Ανάλυση. Σπούδασε (1996-2000) Διεθνείς και Ευρωπαϊκές, Οικονομικές και Πολιτικές Σπουδές στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακών διπλωμάτων Πολιτικής Κοινωνιολογίας και Δημοσίων Πολιτικών του Sciences Po Paris (DEA), Πολιτικής και Κοινωνικής Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Paris I, Panthéon-Sorbonne (DESS). Είναι διδάκτορας (2015) του Πανεπιστημίου Paris I, Panthéon-Sorbonne. Στη διδακτορική διατριβή της μελέτησε συγκριτικά την αλλαγή των σοσιαλιστικών κομμάτων στην Ευρώπη υπό την επίδραση της επαγγελματοποίησης της πολιτικής επικοινωνίας από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 μέχρι το 2012. Βραβεύτηκε με τη μεταδιδακτορική υποτροφία Marie Curie της Ε.Ε. στο Πανεπιστήμιο Bournemouth για τη μελέτη της άκρας δεξιάς στο διαδίκτυο (2015-2016, 2017-2018) και με την Υποτροφία Λεβέντη για Νεοελληνικές Σπουδές στο Κολέγιο St Antony’s του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (2016-2017). Δίδαξε ως μόνιμη Lecturer in Politics στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ στη Μεγάλη Βρετανία (2018-2021). Διακρίθηκε με την Υποτροφία Jean Monnet του Robert Schuman Center του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου της Φλωρεντίας. Κατά το 2018-2019 ήταν βασική ερευνήτρια επιστημονικού προγράμματος που διακρίθηκε από το Hellenic Observatory του LSE με αντικείμενο «Βία χαμηλής έντασης στην Ελλάδα της κρίσης - Δεδομένα από τη ριζοσπαστική δεξιά και τη ριζοσπαστική αριστερά» καθώς και υπότροφος της Βρετανικής Σχολής Αθηνών για έρευνα σχετικά με την πολιτική βία στην Ελλάδα. Είναι υπεύθυνη Τύπου του Greek Politics Specialist Group της Βρετανικής Εταιρείας Πολιτικών Σπουδών. Η έρευνά της αφορά τη ριζοσπαστικοποίηση και την πολιτική βία, την ευρωπαϊκή άκρα δεξιά, τον ριζοσπαστισμό και τον εξτρεμισμό στην Ελλάδα, τον ρόλο των συναισθημάτων στην πολιτική συμπεριφορά, τις επιδράσεις των ΜΜΕ και τις δυναμικές που εμφανίζουν τα πολιτικά δίκτυα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έχει εργαστεί ως ερευνήτρια σε επιστημονικά προγράμματα πολιτικής συμπεριφοράς στην Ελλάδα της κρίσης και μελέτης της ελληνικής διασποράς. Δημοσιεύει στα διεθνή επιστημονικά περιοδικά «Electoral Studies», «South European Society and Politics», «Party Politics», «West European Politics», «Pôle Sud». Στο ΕΚΠΑ είναι συν-συντονίστρια του Σεμιναρίου Πολιτικής Ανάλυσης.

    39 min
See All (189)

4.3
out of 5
20 Ratings

About

Η πόλη, οι αλλαγές στο πέρασμα των αιώνων, η απαράλλαχτη ουσία που την συνέχει

Information

You Might Also Like