Szyb Kultury

Barbara Szustakiewicz-Przybyłka i Zbigniew Przybyłka

Szyb Kultury to podcast historyczno-kulturalny Klubu Jagiellońskiego Katowice. W cyklu ”Śląsk sztuką pisany” opowiadamy o historii i kulturze Śląska... po całości. W off-topicu „Kulturalnie o...” podejmujemy się innych tematów, związanych z aktualnymi tematami życia społecznego i gospodarczego. Podcast prowadzą Barbara Szustakiewicz-Przybyłka i Zbigniew Przybyłka.

  1. „Tabakweg” – obiecujący debiut w śląskiej literaturze (gość: Kevin Pyrek)

    Feb 11

    „Tabakweg” – obiecujący debiut w śląskiej literaturze (gość: Kevin Pyrek)

    Zapraszamy do odsłuchania zapisu spotkania autorskiego z Kevinem Pyrkiem na temat jego książki „Tabakweg. Opowieść o upadającym świecie oczami dziecka”. „Tabakweg” to literacki zapis świata, który niemal już zniknął – polsko-śląskiej mikrospołeczności emigrantów zamieszkujących przed laty rzeczywistą Rue du Tabac w Strasburgu. Książka jest literackim debiutem Kevina Pyrka, urodzonego i wychowanego w Alzacji syna emigrantów z Górnego Śląska. Autor zebrał i skondensował wspomnienia kilkudziesięciu osób w kilkanaście fikcyjnych, lecz niezwykle = sugestywnych życiorysów. Pyrek sięga zarówno po własne doświadczenia z dzieciństwa, wykorzystuje także materiał z wywiadów przeprowadzonych w ostatnich miesiącach ze śląskimi emigrantami na pograniczu francusko-niemieckim. Efektem jest krótka, lecz gęsta znaczeniowo opowieść o migracji ekonomicznej przełomu lat 80. i 90., o życiu na styku kultur, języków i tożsamości oraz o ludziach balansujących na granicy proletariatu i lumpenproletariatu. Bohaterowie „Tabakweg” posługują się własnym socjolektem, w którym mieszają się języki śląski, polski, niemiecki, francuski i alzacki. Ich codzienność wypełniają proste przyjemności oraz nieustanna walka o przetrwanie, nad którą unosi się atmosfera nieuchronnego przemijania. To literatura pozbawiona klasycznej fabuły, za to silnie osadzona w motywie pamięci i utraconego hajmatu. Spotkanie odbyło się 7 lutego 2026 r. w Muzeum Historii Katowic Dział Etnologii Miasta w Katowicach Nikiszowcu. Spotkanie prowadziła Ewelina Muszalska. Pomysłodawcą wydarzenia był Zbigniew Przybyłka. Wydarzenie realizowane w ramach inicjatywa lokalnej projektu Stowarzyszenie Fabryka Inicjatyw Lokalnych pn. „Nikiszowieckie Centrum Sprawiedliwej Transformacji” współfinansowanego w ramach Funduszy Europejskich dla Śląskiego 2021-2027 (Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji).

    1h 9m
  2. Czy polska prawica boi się Ślązaków? Debata autorów „imPressji Górnośląskich”

    11/20/2025

    Czy polska prawica boi się Ślązaków? Debata autorów „imPressji Górnośląskich”

    Zapraszamy do odsłuchania debaty wieńczącej nasz projekt „imPressje Górnośląskie”. W ramach imPressji powstało kilkanaście świetnych tekstów o historii i tożsamości Górnego Śląska (www.impressje.pl). Kilkoro autorów zaprosiliśmy, by wspólnie porozmawiać o jednym z najbardziej palących tematów regionalnej debaty tożsamościowej — o impasie między górnośląskimi regionalistami a polską prawicą.W dyskusji wzięli udział: – Marek Grąbczewski – architekt, członek KJ („To tu wykuwała się tożsamość architektoniczna III RP. O Śląskiej Szkole Architektury”)– Michał Muszalik – prawnik i poeta, członek KJ (cykl wierszy o Śląsku)– Barbara Szustakiewicz-Przybyłka – była członkini zarządu KJ oraz była koordynator KJ Katowice, współautorka podcastu Szyb Kultury – Zbigniew Przybyłka – moderator spotkania, koordynator KJ Katowice, współautor podcastu Szyb Kultury Spotkanie odbyło się 13.11.2025 w katowickiej siedzibie Klubu JagiellońskiegoOstatnie wybory prezydenckie były kubłem zimnej wody dla regionalistów. Załamały się nadzieje na podpisanie ustawy o śląskim języku regionalnym. Okazało się też, że setki tysięcy „zadeklarowanych” Ślązaków głosowało nie według agendy regionalistycznej, lecz zgodnie z konserwatywnymi przekonaniami. Coraz częściej pojawia się pytanie: czy możliwy jest dialog — choćby z częścią polskiej prawicy? Na prawicy słychać tylko pojedyncze głosy gotowe do rozmowy. Wszystkie główne partie po tej stronie odnoszą się do idei regionalistycznych z nieufnością, widząc w nich zagrożenie separatyzmem. Z kolei odpowiedzią regionalistów na te lęki często jest tylko szyderstwo zamiast próby zrozumienia.---Spotkanie było częścią projektu „imPressje Górnośląskie + Śląsk sztuką pisany vol. 2”. Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.

    2h 7m
  3. Nie tylko cmentarze. Historia i teraźniejszość Żydów górnośląskich (goście: Małgorzata Płoszaj, Sławomir Pastuszka)

    10/30/2025

    Nie tylko cmentarze. Historia i teraźniejszość Żydów górnośląskich (goście: Małgorzata Płoszaj, Sławomir Pastuszka)

    Wśród narodowości, które współtworzyły Górny Śląsk, nie brakuje również Żydów. Obecność tej społeczności w naszym regionie została w większej mierze przerwana przez tragedię II wojny światowej, a materialnym świadectwem ich historii, na który najczęściej możemy natrafić, są cmentarze. Czy jest to symbol tego, że to tylko martwa pamięć o martwej społeczności? Niekoniecznie. O historycznym znaczeniu i specyfice, ale także współczesności górnośląskich Żydów będziemy rozmawialiśmy w ramach kolejnego spotkania z cyklu „imPressje Górnośląskie”. Naszymi gośćmi byli: – Małgorzata Płoszaj – mieszkanka Rybnika i przewodniczka po tym mieście, przez lata współpracowniczka Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach, pasjonatka historii Żydów górnośląskich i autorka artykułów popularyzatorskich na ich temat ( blog www.szufladamalgosi.pl). Autorka książek o rybnickich Żydach: „Piękni i młodzi” (2022) oraz „Bogaci i biedni” (2025). – dr Sławomir Pastuszka – historyk-judaista, genealog, nauczyciel i społecznik, mieszkaniec Pszczyny i opiekun cmentarza żydowskiego w tym mieście. Porządkuje i dokumentuje inne cmentarze żydowskie na Górnym Śląsku. Autor 9 książek i ponad 150 artykułów. Członek Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach (także członek jej zarządu), bractwa Chewra Kadisza oraz Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Spotkanie odbyło się 22 października 2025 r. w Klubie Jagiellońskim Katowice. Moderował Michał Muszalik – prawnik i poeta , członek Klubu Jagiellońskiego. *** Spotkanie było częścią projektu „imPressje Górnośląskie + Śląsk sztuką pisany vol. 2”. Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie 🇵🇱 w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.

    1h 55m
  4. „Śląsk za Olzą”. Powrót na przedwojenne Zaolzie (goście: Remigiusz OKRASKA i Roman WIRTH)

    10/20/2025

    „Śląsk za Olzą”. Powrót na przedwojenne Zaolzie (goście: Remigiusz OKRASKA i Roman WIRTH)

    Na tę książkę trzeba było czekać 86 lat! W zeszłym roku ukazało się wznowienie „Śląska za Olzą” Pawła Hulki-Laskowskiego. Ten przedwojenny reportaż o losie Polaków na Zaolziu w Czechosłowacji bywa porównywany z „Na tropach Smętka” Wańkowicza. W okresie PRL książka Hulki była skazana na zapomnienie. Zapraszamy do obejrzenia zapisu video z otwartego spotkania dyskusyjnego na ten temat. Naszymi gośćmi byli odpowiedzialny za redakcję wznowienia Remigiusz Okraska oraz Roman Wirth, który prowadzi jedyną polską księgarnię na Zaolziu. Spotkanie odbyło się 16 października 2025 r. w Klubie Jagiellońskim w Katowicach. moderował Zbigniew Przybyłka, koordynator KJ Katowice. Spotkanie było częścią projektu „imPressje Górnośląskie +Śląsk sztuką pisany vol. 2”. Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”. *** Z opisu wydawcy: Paweł Hulka-Laskowski kojarzony jest współcześnie głównie z pierwszego tłumaczenia „Przygód dobrego wojaka Szwejka”. Jednakże spłycanie życiorysu tej postaci jedynie do wypromowania w Polsce epokowego dzieła Jarosława Haszka trąca ignorancją. Mowa bowiem o osobie na wskroś niebanalnej i niejednoznacznej, a zatem wyjątkowo ciekawej. Był jednocześnie polskim ewangelikiem pochodzenia czeskiego, wolnomyślicielem i jednocześnie żarliwympolskim patriotą. Będąc przedstawicielem inteligencji, walczył gorliwie o prawa robotników. Promując kulturę czeską nad Wisłą, mocno piętnował czeski nacjonalizm. Poświęconą mu notkę biograficzną można udekorować wieloma różnymifunkcjami i przymiotami. Takimi, jak: pisarz, tłumacz, intelektualista, wolnomyśliciel, religioznawca, ewangelik, bibliofil, socjalista, patriota, pedagog, społecznik.  W przeróżnych biografiach tego autora niewiele wspomina się o jego niezwykłej przenikliwości i umiejętności zarówno obserwacji życia codziennego, jak i dostrzegania problemów zwykłych ludzi oraz większych społeczności. Te cechy możemy zauważyć dzięki lekturze „Śląska za Olzą” -wznowionej właśnie publikacji, której premierowe wydanie ukazało się w 1938 roku. Po wojnie uznana za nieprawomyślną, skazana została na zapomnienie. Wznowienie pozwoli czytelnikom delektować się tylko barwnymi, interesującymi i intrygującymi opisami pejzażu Śląska Cieszyńskiego lat trzydziestych. Dzięki wyjątkowemuzmysłowi reporterskiemu Hulki-Laskowskiego, mamy możliwość wspólnej wędrówki z autorem po wioseczkach, wioskach i miasteczkach Śląska po drugiej stronie Olzy.Poznajemy problemy mieszkańców, pozyskujemy kompleksową wiedzę na temat skomplikowanych stosunków społecznych, panujących na Zaolziu. Jest to więc idealna lektura, wprost skrojona zarówno dla miłośników dobrej literatury, jak i miłośników historii pogranicza polsko-czeskiego.

    1h 48m
  5. 09/27/2025

    „Radio Familok. Historia śląskich szlagierów” (goście: Paweł Klica, Edward Sikora)

    Największy rynek muzyki rozrywkowej w Europie? Śląsk! No,prawie chociaż pewnie takiej odpowiedzi udzieliłby każdy, kto chociaż raz zetknął się z fenomenem śląskich szlagrów. Zapraszamy na obejrzenie zapisu video ze spotkania dyskusyjnego poświęconego książce „Radio Familok. Historia śląskich szlagierów”. Naszymi gośćmi byli autor książki, Paweł Klica, oraz muzyk szlagierowy Edward Sikora. Z widowni w dyskusję włączyli się inni przedstawiciele branży, w tym Kazimierz Sas i Izabela Kopiec. Rozmowę moderowała Barbara Szustakiewicz-Przybyłka. Spotkanie odbyło się  27 sierpnia w katowickim oddziale Klubu Jagiellońskiego. „Radio Familok. Historia śląskich szlagierów” to pierwszapublikacja opowiadająca o powstawaniu i rozwoju szlagierowego przemysłu rozrywkowego, który (pomimo swoich gigantycznych rozmiarów) dla ludzi mieszkających poza Górnym Śląskiem jest zupełnie nieznany. W ramach gatunku wymyślonego w latach 90. przez kilkuprzedsiębiorczych producentów założono kilkaset zespołów, których albumy sprzedawały się w olbrzymich nakładach: między 2005 a 2009 rokiem z Super Expressem i Dziennikiem Zachodnim sprzedano łącznie około dziesięć milionów krążków ze śląskimi hitami. Zagrano tysiące koncertów dla milionów słuchaczy. Rozwijały się spektakularne kariery; hutnicy, rzeźnicy i piłkarze naglezaczynali grać po sto koncertów rocznie a zespoły śląsko-niemieckich emigrantów do dziś regularnie wyprzedają po półtora tysiąca miejsc w zabrzańskim Domu Muzyki i Tańca. Książka została napisana w oparciu o kilkadziesiąt wywiadów z artystami, radiowcami i producentami regionalnych wytwórni muzycznych, a także osobami bezpośrednio zaangażowanymi w tworzenie śląskiej estrady od ponad trzech dekad. (opis wydawcy) --- Spotkanie było częścią projektu „imPressje Górnośląskie +Śląsk sztuką pisany vol. 2”. Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.

    1h 22m
  6. „Wrzeciono Boga”. Spotkanie autorskie z Andrzejem H. Wojaczkiem

    08/06/2025

    „Wrzeciono Boga”. Spotkanie autorskie z Andrzejem H. Wojaczkiem

    Zapraszamy do obejrzenia zapisu video ze spotkania autorskiego z Andrzejem H. Wojaczkiem na temat jego trylogii „Wrzeciono Boga”. To przejmująca, wielowątkowa saga zainspirowana prawdziwymi losami śląskiej rodziny. Spotkanie odbyło się 30.07.2025 w Klubie Jagiellońskim Katowice. Prowadzenie: Zbigniew Przybyłka Andrzej H. Wojaczek jest z wykształcenia i pierwszego zawodu polonistą, a ponadto muzykiem, instrumentalistą, instruktorem teatralnym, scenarzystą i autorem tekstów. Debiutował w 2021 r. powieścią „Kłosy” ze śląskiego cyklu „Wrzeciono Boga”, inspirowanego pamiętnikiem wuja Teofila. W 2022 r. ukazały się kolejne części: „Wdowi grosz” i „Jutrznia”. Komponował muzykę dla Teatru Polskiego im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Żytomierzu na Ukrainie. T. 1 „Kłosy” Jesień 1915 roku. W Europie szaleje wielka wojna, ale do Brzozowa – niewielkiej wioski na Górnym Śląsku – szczęśliwie docierają tylko jej odległe echa. Trzynastoletni Teofil Kłosek zakrada się do okien mieszkania kierownika pruskiej szkoły, stając się świadkiem sceny będącej początkiem serii dramatycznych wypadków. T. 2 „Wdowi grosz” Dwudziestolecie międzywojenne. Teofil Kłosek – weteran powstań śląskich, zaprawiony w boju ułan i zasłużony działacz niepodległościowy – jest rozczarowany rzeczywistością wolnej Polski. Nuży go praca szarego robotnika, nie wystarcza spokojne życie u boku ukochanej żony Klary, pali ogień ideałów... T. 3 „Jutrznia” W wyniku nieudanej akcji wymierzonej w niemieckich konspiratorów Teofil Kłosek, trzydziestotrzyletni weteran walk o powrót Górnego Śląska do Polski, trafia za kratki. Upokorzony, dręczony poczuciem winy i skazany na samotność przez najbliższych, z okruchów wspomnień odtwarza mozaikę dawnego życia. Tymczasem Niemcy stawiają jego żonę przed dramatycznym wyborem. Czy Klara poświęci małżeństwo w zamian za życie Teofila? [na podstawie opisu wydawcy] Spotkanie było częścią projektu „imPressje Górnośląskie + Śląsk sztuką pisany vol. 2”. Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.

    1h 7m

About

Szyb Kultury to podcast historyczno-kulturalny Klubu Jagiellońskiego Katowice. W cyklu ”Śląsk sztuką pisany” opowiadamy o historii i kulturze Śląska... po całości. W off-topicu „Kulturalnie o...” podejmujemy się innych tematów, związanych z aktualnymi tematami życia społecznego i gospodarczego. Podcast prowadzą Barbara Szustakiewicz-Przybyłka i Zbigniew Przybyłka.