46 episodes

Cyflwyniad hwyliog i hanes llenyddiaeth Gymraeg, gyda, Jerry Hunter, hogyn o’r Midwest yn America yn dysgu Richard Wyn Jones, hogyn o ganolbarth Sir Fôn, am drysorau’i iaith ei hun.

Yr Hen Iaith Yr Hen Iaith

    • Education
    • 4.8 • 23 Ratings

Cyflwyniad hwyliog i hanes llenyddiaeth Gymraeg, gyda, Jerry Hunter, hogyn o’r Midwest yn America yn dysgu Richard Wyn Jones, hogyn o ganolbarth Sir Fôn, am drysorau’i iaith ei hun.

    Pennod 45 - ‘Cymraeg iawn i’r Cymry i gyd’: Beibl 1588

    Pennod 45 - ‘Cymraeg iawn i’r Cymry i gyd’: Beibl 1588

    Yn y bennod hon trafodwn gamp ryfeddol William Morgan, Beibl Cymraeg 1588. Bid a fo am ei harwyddocâd crefyddol amlwg, canolbwyntiwn ar arwyddocâd y garreg filltir hon o safbwynt hanes yr iaith Gymraeg a’i llenyddiaeth.

    Un o’r pethau sy’n gwneud y Gymraeg yn iaith mor anhygoel o gyfoethog yw’r amrywiaeth o gyweiriau sydd ar gael i awduron, a Bebil 1588 yn anad dim a sicrhaodd fod ganddi gywair llenyddol aruchel arhosol. Mae’r undod ieithyddol hwn wedi profi’n hynod bwysig o safbwynt hunaniaeth Gymreig hefyd. Cawn gyfle hefyd i nodi ymateb rhai Cymry cyfoes, gan gynnwys cywydd mawl gan y bardd Rhys Cain sy’n tynnu sylw mewn modd cofiadwy at gamp ieithyddol William Morgan.

    * *

    ‘Proper Welsh for all of the Welsh People’: The 1588 Bible

    In this chapter we discuss William Morgan’s amazing achievement, the 1588 Welsh Bible. Not ignoring its obvious religious significance, we concentrate on the significance of this milestone from the point of view of the history of the Welsh language and its literature.

    One of the things which makes Welsh such an incredibly rich language is the variety of registers available to authors writing in Welsh, and it was the 1588 Bible above all else which ensured that it has an enduring elevated literary register. This linguistic unity has proven to be extremely important in the context of Welsh identity as well. We all get a chance to note the reactions of some contemporary Welsh people, include a poem of praise by the bard Rhys Cain which draws attention in a memorable fashion to William Morgan’s linguistic feat.

    Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones
    Cynhyrchwyd gan: Richard Martin
    Cerddoriaeth: Might Have Done gan The Molenes

    Darllen Pellach / Further Reading:
    - Prys Morgan, Beibl i Gymru (1988).

    • 35 min
    Pennod 44 - Yr Hen a’r Newydd, Y Gwir a’r Gau: Rhagymadrodd Richard Davies

    Pennod 44 - Yr Hen a’r Newydd, Y Gwir a’r Gau: Rhagymadrodd Richard Davies

    ‘Dwi wir wedi fy llorio gan hyn’ yw un o’r pethau a ddywed Richard Wyn Jones ar ôl clywed am ragymadrodd syfrdanol yr Esgob Richard Davies i Destament Newydd 1567. Dyma ysgrif lenyddol fywiog sy’n hynod ddiddorol – ac yn hynod arwyddocoal – o safbwynt hunaniaeth Gymreig y cyfnod. Mae hefyd yn ddarn o bropanda Brotestannaidd sy’n troi’r gwirionedd y tu chwith allan gan ddarlunio’r Hen Frytaniaid fel rhyw fath o broto-Brotestaniaid a honni mai dychwelyd eu hen ffydd iddynt yn hytrach na’u cyflwyno i ffydd newydd yr oedd y Diwygiad Protestannaidd. Ond mae hefyd yn cyflwyno cnewyllyn o wirionedd o fath arall wrth drafod yr hen ryfeloedd rhwng Cymru a Lloegr ac mae’n rhyfeddol gweld Richard Davies yn trafod coron Loegr mewn modd negyddol gan ei fod yn gwasanaethu’r goron honno fel esgor yn Eglwys Loegr!

    *

    The Old and the New, The True and the False: Richard Davies’ Introduction

    ‘I am really floored by this’ is one of the things which Richard Wyn Jones says after hearing about Bishop Richard Davies’ amazing introduction to the Welsh New Testament published in 1567. Here is a lively literary piece which is incredibly interesting – and incredibly significant – in terms of Welsh identity in the period. It’s also a piece of Protestant propaganda which turns the truth inside out by portraying the Ancient Britons as some kind of proto-Protestants and claiming that the Protestant Reformation was returning their old faith to the Welsh rather than presenting them with a new one. But it also presents a kernel of truth of some kind while discussing the old wars between Wales and England, and it’s extraordinary to see Richard Davies discussing the English crown in such a negative manner, considering the fact that he was serving that crown as a bishop in the Church of England!

    Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones
    Cynhyrchwyd gan: Richard Martin
    Cerddoriaeth: Might Have Done gan The Molenes

    Darllen Pellach / Further Reading:
    - Prys Morgan, Beibl i Gymru (1988).
    - Glanmor Williams, ‘Richard Davies, Bishop of St. Davids, 1561-81’, Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1948, 147-169.

    • 29 min
    Pennod 43 - Testament Newydd 1567

    Pennod 43 - Testament Newydd 1567

    Yn y bennod hon, dechreuwn hoelio sylw ar bwnc sydd o’r pwys mwyaf i hanes yr Hen Iaith a’i llenyddiaeth – cyhoeddi’r Beibl yn Gymraeg. Dechreuwn y tro hwn gyda’r Testament Newydd a gyhoeddwyd yn 1567, gan egluro bod rhaid deall y cyd-destun gwleidyddol yn ogystal â’r cyd-destun crefyddol er mwyn deall y garreg filltir hon o ddatblygiad.

    Er bod rhai’n hoffi gweld y Beibl Cymraeg fel ‘iawndal’ Elizabeth I am yr hyn a wnaeth ei thad, Harri VIII, i’r Gymraeg gyda’r ‘Deddfau Uno’, dadleuwn i’r gwrthwyneb ac awgrymu bod y ddau ddatblygiad yn deillio o’r un cymhelliad gwleidyddol i ganol grym a sicrhau unffurfiaeth trwy’r deyrnas. Mae’n ddiddorol nodi felly mai unffurfiaeth wleidyddol a chrefyddol a nid unffurfiaeth ieithyddol a oedd yn bwysig i Elizabeth.

    Trafodwn gyfraniad yr Esgob Richard Davies a chodi pwnc a gaiff sylw yn y bennod nesaf hefyd – y ffug-hanesyddiaeth a alwodd Saunders Lewis yn ‘bropaganda’r Eglwys Brotestannaidd’.

    *

    In this episode we begin focusing on a subject which is of the greatest importance to the history of the Old Language and its literature – publishing the Bible in Welsh.

    We begin this time with the Welsh translation of the New Testament published in 1567, explaining that one needs to understand the political context as well as the religious context in order to understand this milestone development. Although some like to see the Welsh Bible as ‘compensation’ given by Elizabeth for that which her father, Henry VIII, did to the Welsh language with the ‘Acts of Union’, we argue the opposite and suggest that both developments stemmed from the same political desire to centralize power and ensure uniformity in the realm. It’s interesting to note that political and religious uniformity were important to Elizabeth, not linguistic uniformity.

    We discuss the contribution of Bishop Richard Davies and raise a topic which will also get attention in the next episode – the pseudo-history which Saunders Lewis called ‘The Protestant Church’s propaganda’.

    Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones
    Cynhyrchwyd gan: Richard Martin
    Cerddoriaeth: Might Have Done gan The Molenes

    Darllen Pellach / Further Reading:
    - Prys Morgan, Beibl i Gymru (1988).
    - Glanmor Williams, ‘Richard Davies, Bishop of St. Davids, 1561-81’, Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1948, 147-169.

    • 31 min
    Pennod 42 - Bromance William Salesbury a Gruffudd Hiraethog

    Pennod 42 - Bromance William Salesbury a Gruffudd Hiraethog

    Gwelwyd yn y bennod ddiwethaf fod y dyneiddiwr William Salesbury yn talu teyrned i’r bardd Gruffudd Hiraethog yn ei ragymadrodd i’r llyfr Oll Synnwyr Pen Cymro. Edrychwn ar ochr arall y geiniog yn y bennod hon, a hynny wrth i ni ddarllen cywydd o fawl a gyfansoddodd Gruffudd Hiraethog i’r dyneiddiwr.
    Er ein bod ni weithiau yn gweld y beirdd Cymraeg proffesiynol a’r dyneiddwyr fel dwy garfan o Gymry llengar a oedd yn cystadlu ynghylchs dyfodol yr iaith Gymraeg a’i llenyddiaeth, mae’r berthynas gyfeillgar ac adeiladol rhwng y ddau hyn yn cynnig golwg eithaf gwahanol. Gwelwn y bardd yn addasu hen gofensiynau’r canu mawl er mwyn canmol yr addysg a gafodd y dyneiddiwr yn Rhydychen, gan gynnig enghraifft wych o’r modd y mae’r hen a’r newydd yn ymgymysgu yn llenyddiaeth Gymraeg yr unfed ganrif ar bymtheg.

    * * *

    The Bromance of William Salesbury and Gruffudd Hiraethog

    In the last episode it was seen that the humanist William Salesbury pays tribute to the bard Gruffudd Hiraethog in his introduction to the book Oll Synnwyr Pen Cymro. We look at the other side of the coin in this episode, and we do that by reading a praise poem which Gruffudd Hiraethog composed for the humanist.
    Although we sometimes see the professional Welsh poets and the humanists as two factions competing over the future of the Welsh language and its literature, the friendly and productive relationship between these two offers a very different view. We see the bard adapting the old Welsh panegyric conventions in order to praise the education which the humanist got in Oxford, providing an excellent example of the way in which the old and the new combines in Welsh literature of the sixteenth century.

    Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones
    Cynhyrchwyd gan: Richard Martin
    Cerddoriaeth: Might Have Done gan The Molenes

    Darllen Pellach / Further Reading:
    - D. J. Bowen, Gruffudd Hiraethog a’i Oes (1958).
    - D. J. Bowen (gol.), Gwaith Gruffudd Hiraethog (1990).

    • 21 min
    Pennod 41 - Maniffesto William Salesbury

    Pennod 41 - Maniffesto William Salesbury

    Trafodwn destun hynod gyffrous yn y bennod hon, sef rhagymadrodd William Salesbury i lyfr a gyhoeddwyd yn 1547, Oll Synnwyr Pen. Awgrymwn y gellid gweld y rhagymadrodd hwn fel maniffesto dyneiddiol Cymraeg, galwad sy’n cyflwyno agenda er mwyn diogelu a mireinio’r iaith.

    Defnyddiodd William Salesbury yr addysg a gafodd yn Rydychen a’i allu fel awdur i ddeffro darllenwyr a’u gwneud yn ymwybodol o’r angen: roedd yn rhaid sicrhau bod y Gymraeg yn iaith dysg, yn iaith y gallai drafod unrhyw agwedd ar gymdeithas a meddwl, yn gyfrwng a allai drosglwyddo unrhyw fath o wybodaeth.

    * * *

    We discuss an incredibly exciting text in this episode, namely William Salesbury’s introduction to a book published in 1547, Oll Synnwyr Pen. We suggest that this introduction can be seen as a Welsh humanist manifesto, a call which presents an agenda for safeguarding and perfecting the language.

    William Salesbury used his Oxford education and his skill as an author to wake up readers and make them aware of the need: they had to ensure that Welsh would be a language of learning, a language which could discuss any aspect of society and thought, a medium capable of transmitting any kind of knowledge.

    Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones
    Cynhyrchwyd gan: Richard Martin
    Cerddoriaeth: Might Have Done gan The Molenes

    Darllen Pellach / Further Reading:
    - R. Brinley Jones, William Salesbury (1994).
    - Gw. hefyd yr ysgrif berthnasol yn Nation.Cymru

    • 52 min
    Pennod 40 - Dyneiddiaeth Gymreig

    Pennod 40 - Dyneiddiaeth Gymreig

    Mae’r bennod hon yn cyflwyno pwnc a fydd yn ganolog i’r penodau nesaf hefyd, sef dyneiddiaeth yr unfed ganrif ar bymtheg. Gan fod gwrthryfel Glyndŵr wedi methu, nid oedd gan Gymru brifysgolion yn y cyfnod ac felly bu’n rhaid i’r Cymry breintieidig a oedd â digon o foddion i gael addysg prifysgol fentro y tu hwnt i ffiniau’u gwlad enedigol. Eglurwn ystyr y termau ‘dyneiddiaeth’ a’r ‘Dadeni Dysg’ (a nodi nad oedd neb yn eu defnyddio yn y cyfnod dan sylw!).
    Er bod llawer o ddyneiddwyr ar draws Ewrop yn canolbwyntio ar ‘aileni’ cyfoeth yr hen ieithoedd clasurol (Lladin a Groeg), esgorodd dyneiddiaeth ar duedd ieithyddol arall – un sydd o’r pwys mwyaf o safbwynt hanes y Gymraeg, sef awydd i fireinio’r Hen Iaith a sicrhau’i bod hi’n gyfrwng sy’n addas er mwyn trafod a throsglwyddo dysg o bob math.
    * * *
    Welsh Humanism

    This episode presents a subject which will be central to the next episodes as well – sixteenth-century humanism. Because Glyndŵr’s rebellion failed, Wales did not have its own universities at the time, and so the privileged Welshmen with enough resources to attain a university education had to travel beyond the borders of their native country. We explain the terms ‘humanism’ and the ‘Renaissance’ (and note that nobody used the Welsh equivalents of them in the period we’re discussing!).
    Although many humanists across Europe concentrated on ‘the rebirth’ of the wealth of classical languages (Latin and Greek), humanism gave rise to another linguistic tendency – one which is of the greatest importance from the point of view of the history of Welsh, namely a desire to perfect the Old Language and ensure that it is a medium fit for discussing and transmitting learning of every kind.

    Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones
    Cynhyrchwyd gan: Richard Martin
    Cerddoriaeth: Might Have Done gan The Molenes

    Darllen Pellach / Further Reading:
    - Branwen Jarvis, ‘Welsh Humanist Learning’ in R. Geraint Gruffydd (gol.), A guide to Welsh literature c.1530-1700 (1976)

    Gw. hefyd y gyfres o erthyglau cydymaith a gyhoeddir ar gyfer ‘Yr Hen Iaith’ yn Nation.Cymru (See also the series of companion articles published for ‘Yr Hen Iaith’ in Nation.Cymru).

    • 30 min

Customer Reviews

4.8 out of 5
23 Ratings

23 Ratings

Yr Esgob William Morgan ,

Dod â mi’n ôl at y chwedlau

Dw i wedi cael blas da iawn ar y gyfres hon. Dw i wrthi’n ail-ddarllen y pedair cainc am y tro cyntaf ers dyddiau coleg. Gwych bois!

nantycwm ,

Yr Hen Iaith

Yn cael pleser o'r mwya yn gwrando ar RWJ a JH yn trafod y llawysgrifau a nawr y chwedlau, un yn dehongli a'r llall yn holi. Hwyliog, doniol ac yn addysgol.

rdcgu ,

Gwych

Mwynhad pur yn cyd-ddysgu am y Mabinogi/ion. Bechod bod mwy o’r hen lenyddiaeth wedi goroesi.

Top Podcasts In Education

The Jefferson Fisher Podcast
Civility Media
The Mel Robbins Podcast
Mel Robbins
TED Talks Daily
TED
The Jordan B. Peterson Podcast
Dr. Jordan B. Peterson
anything goes with emma chamberlain
emma chamberlain
The Subtle Art of Not Giving a F*ck Podcast
Mark Manson

You Might Also Like

Colli'r Plot
Y Pod Cyf
Beti a'i Phobol
BBC Radio Cymru
Elis James' Feast Of Football
BBC Radio Wales
Clera
Clera
More or Less: Behind the Stats
BBC Radio 4
Page 94: The Private Eye Podcast
Page 94: The Private Eye Podcast