Scientias Podcast

Scientias

Dé podcast van Scientias.nl over alle wetenschappen, de achtergronden en meer. Met Diederik Jekel en Krijn Soeteman. Met regelmaat ontvangen ze een gast om dieper op een specifiek onderwerp in te gaan. Ook bespreken ze het opvallende wetenschapsnieuws van de week.

  1. 4 DAYS AGO

    Over oudheidkunde, nepvondsten en AI: wat weten we écht over het verleden? - Scientias Podcast 70

    Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding? In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren. Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel. Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/ Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0 Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/ Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/  00:00:00 Intro en Jona Lendering00:01:57 Wat is oudheidkunde?00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses00:14:38 Crisis in archeologische communicatie00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde00:42:20 Wat misgaat in wetenschapsjournalistiek00:44:20 Vervalsingen: Sappho-papyri en het Evangelie van Jezus’ vrouw00:51:29 Het IDOHZO-syndroom: oudheid koppelen aan actualiteit00:58:16 De Dode Zee-rollen als voorbeeld van echte oudheidkunde01:00:15 AI in oudheidkunde: nut en valkuilen01:04:40 Goede AI-toepassingen: LiDAR en grafheuvels01:07:33 Qumran Instituut, Dode Zee-rollen en klerken01:11:42 Kleitabletten automatisch lezen01:14:46 Diederiks vraag: Egyptenaren, piramiden en aliens01:19:30 Wat wetenschapsjournalisten beter moeten begrijpen01:22:31 Afsluiting en vooruitblik #archeologie #scientias See omnystudio.com/listener for privacy information.

    1hr 23min
  2. Van herhaling tot echt programmeren: computers - Scientias Podcast 69

    8 MAY

    Van herhaling tot echt programmeren: computers - Scientias Podcast 69

    In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu. Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI 00:00:00 Intro: van programmeren naar AI00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode00:06:14 De ARC en computers met relais00:10:07 Van binaire code naar assembler00:13:12 Wie was Kathleen Booth?00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren00:20:20 Subroutines als recepten voor computers00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode00:31:39 Wat doet een compiler?00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken00:36:13 De eerste echte bug00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie00:55:25 Afsluiting en vooruitblik Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805 See omnystudio.com/listener for privacy information.

    57 min
  3. De belangrijkste vrouwen achter je computer en Apollo en Artemis - Scientias Podcast 68

    1 MAY

    De belangrijkste vrouwen achter je computer en Apollo en Artemis - Scientias Podcast 68

    In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code. 00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis?00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt?00:17:52 Terug naar de computersaga00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen?00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers00:32:04 Programmeren als handwerk00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen00:51:07 Ada ontmoet Babbage00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen01:00:01 Hoe binair tellen werkt01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AI See omnystudio.com/listener for privacy information.

    1hr 4min
  4. GPS in je huis en Tsjernobyl deel 2 - Scientias Podcast 67

    24 APR

    GPS in je huis en Tsjernobyl deel 2 - Scientias Podcast 67

    In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt. Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bCFragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR8  00:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk?00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd00:24:05 De fatale test begint00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 400:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd00:35:48 De radioactieve wolk over Europa00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt?00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes00:47:00 Afsluiting See omnystudio.com/listener for privacy information.

    47 min
  5. Tsjernobyl deel 1 en hoe selecteren we wetenschapsnieuws? - Scientias Podcast 66

    17 APR

    Tsjernobyl deel 1 en hoe selecteren we wetenschapsnieuws? - Scientias Podcast 66

    In deze aflevering van de Scientias Podcast nemen Diederik Jekel en Krijn Soeteman je mee in het indrukwekkende verhaal van Tsjernobyl, veertig jaar na de kernramp die de wereld veranderde. Ze staan stil bij wat er gebeurde, hoe de gevolgen nog altijd voelbaar zijn en waarom dit verhaal relevant blijft. Ook praten ze over een artikel over long covid naar aanleiding van reacties van lezers. 00:00:00 Intro en vooruitblik00:01:37 Reacties op het long-covid-artikel00:06:02 Wat is long covid precies?00:13:21 De fluvoxamine-studie uitgelegd00:15:37 Waarom dit soort medische berichtgeving gevoelig ligt00:19:34 De ontdekking in Forsmark00:23:35 De avond voor de ramp00:25:44 De veiligheidstest van reactor 400:27:26 Zo werkt de reactor van Tsjernobyl00:30:58 Hoe kernsplijting en kettingreacties werken00:35:11 Prompte en vertraagde neutronen00:37:03 Wat is een RBMK-reactor?00:39:48 Pripyat en de opmaat naar volgende week See omnystudio.com/listener for privacy information.

    41 min
  6. Hoe de ondergang van bepaalde wiskunde de redding van computers werd - Scientias Podcast 65

    10 APR

    Hoe de ondergang van bepaalde wiskunde de redding van computers werd - Scientias Podcast 65

    Een lijst die zichzelf moet bevatten als hij zichzelf niet bevat en zichzelf niet mag bevatten als hij zichzelf wel bevat. Het klinkt als een flauwe woordgrap, maar rond 1900 stortte de hele wiskunde er bijna door in. En uitgerekend die ineenstorting leverde ons, via een omweg langs Kurt Gödel en John von Neumann, de moderne computer op. Eerst hebben Diederik en Krijn het over de Artemis II-missie en dan in het bijzonder de wonderlijke manier hoe de capsule rond de Aarde en de Maan vliegt.  00:00:00 Intro00:00:46 Artemis-missie en vervolg van computers00:01:42 De inbound coast phase00:25:54 Recap van vorige computer-afleveringen00:26:48 Wie maakte de wiskunde kapot?01:10:17 Mensen en computers zijn meer hetzelfde dan je voor deze podcast dacht See omnystudio.com/listener for privacy information.

    1hr 11min
  7. Teylers Museum en waarom het zo'n belangrijke plek is voor de wetenschap - Scientias Podcast 64

    3 APR

    Teylers Museum en waarom het zo'n belangrijke plek is voor de wetenschap - Scientias Podcast 64

    Diederik en Krijn zijn in Teylers Museum te gast. Ze spreken met Trienke van der Spek over het zijn van conservator op zo'n mooie plek. Voordat ze daaraan beginnen vertelt Diederik het verhaal van Pieter Teylers en vele andere oude bekenden uit de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis passeren de revue. Aan het eind nog even een kleine shoutout naar de huidige tentoonstelling over Gevaarlijke Boeken. https://teylersmuseum.nl/nl/zien-en-doen/gevaarlijke-boeken Shownotes: https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001819 de iguandodon die Trienke noemde van de toverlantaarn https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001799 prehistorisch landschap https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/collectie/wetenschap de hele collectie van Teylers https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/verhalen?d7001cc8f963=d7ef1aa3-4c94-48ee-89df-c93b2d2325a0 Geschiedenis van het museum See omnystudio.com/listener for privacy information.

    1hr 4min
  8. Antarctica en hoe maak je een computer deel 5 - Scientias Podcast 63

    27 MAR

    Antarctica en hoe maak je een computer deel 5 - Scientias Podcast 63

    Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt... Shownotes: Waarom Antarctica zo snel smelt: https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/ http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4 00:00:00 Intro00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering00:33:56 ASML en hoe ze nú die ongelofelijk kleine chips kan bouwen00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947!01:05:15 Afsluiting  See omnystudio.com/listener for privacy information.

    1hr 6min
See All (71)

Trailer

About

Dé podcast van Scientias.nl over alle wetenschappen, de achtergronden en meer. Met Diederik Jekel en Krijn Soeteman. Met regelmaat ontvangen ze een gast om dieper op een specifiek onderwerp in te gaan. Ook bespreken ze het opvallende wetenschapsnieuws van de week.

Information

  • Creator
    Scientias
  • Years Active
    2025 - 2026
  • Episodes
    71
  • Rating
    Clean
  • Copyright
    © 2026 Scientias
  • Show Website
    Scientias Podcast

You Might Also Like