Niet één oorzaak, maar zeven: waarom vrouwen vaker uitvallen door stress In 2025 lag het aantal verzuimdagen door stressklachten bij vrouwen ongeveer twee keer zo hoog als bij mannen. Dat blijkt uit onderzoek van arbodiensten HumanCapitalCare en ArboNed. Opvallend, maar volgens gedragswetenschapper Ben Tiggelaar ook weer niet. Wie naar de cijfers kijkt, ziet namelijk geen enkele allesverklarende oorzaak. Geen biologisch verschil dat alles verklaart. Geen individuele tekortkoming. Geen generatieprobleem. Wat wel zichtbaar wordt, is een stapeling van factoren. Werk, zorg, gezondheid, inkomen, vooroordelen en organisatiecultuur versterken elkaar. Juist die combinatie maakt vrouwen kwetsbaarder voor stress en uitval. 'Misschien stellen we de verkeerde vraag', zegt Tiggelaar. 'Niet: waarom vallen vrouwen vaker uit? Maar: waarom hebben we werk zo ingericht dat vrouwen vaker uitvallen?' De emotionele belasting van bepaald werk Sommige beroepen zijn zwaar omdat ze fysiek veel van mensen vragen. Andere beroepen zijn zwaar omdat medewerkers voortdurend empathisch, geduldig en emotioneel beschikbaar moeten zijn. Denk aan verpleegkundigen, verzorgenden en leerkrachten. Professionals die niet alleen werkzaamheden uitvoeren, maar ook emoties opvangen, problemen oplossen en anderen geruststellen. Volgens onderzoek van TNO en het CBS zijn vrouwen sterk vertegenwoordigd in dit soort beroepen. In het basisonderwijs is ongeveer 88 procent van de werknemers vrouw. In de verpleging en thuiszorg ligt dat aandeel zelfs rond de 90 procent. Dat zijn banen waarin je aan het einde van de dag niet altijd lichamelijk moe bent, maar mentaal leeg. De loonkloof is kleiner, maar niet verdwenen Financiële druk speelt eveneens een rol. Hoewel de loonkloof kleiner wordt, is die nog niet verdwenen. Volgens recente CBS-cijfers blijft ook na correctie voor factoren als opleiding, leeftijd, werkervaring en functie een onverklaard loonverschil bestaan tussen mannen en vrouwen. Daarnaast werken Nederlandse vrouwen nog altijd veel vaker in deeltijd dan mannen. Dat wordt vaak als een individuele keuze beschouwd, maar die keuze wordt mede beïnvloed door de manier waarop werk, zorg en kinderopvang zijn georganiseerd. Minder uren werken betekent doorgaans ook minder inkomen. En minder inkomen kan leiden tot extra financiële stress. Een medische achterstand die nog doorwerkt Als het over verschillen tussen mannen en vrouwen gaat, gaan gesprekken vaak al snel over zwangerschap, menstruatie of de overgang. Maar daarmee wordt een groter probleem gemist. Vrouwen ervaren gedurende hun leven gemiddeld vaker lichamelijke en psychische gezondheidsklachten dan mannen. Tegelijkertijd worden zij gemiddeld ouder. Onderzoekers wijzen erop dat medische kennis historisch vaker gebaseerd was op mannelijke proefpersonen. Veel medicijnen en behandelingen werden oorspronkelijk getest op gezonde jonge mannen. Daardoor zijn sommige aandoeningen en klachten bij vrouwen minder goed in beeld gebracht. De afgelopen jaren groeit de aandacht voor die achterstand. Niet voor niets presenteerde de overheid een Nationale Strategie Vrouwengezondheid. De overgang krijgt eindelijk aandacht Ook de overgang staat steeds vaker op de agenda van werkgevers en onderzoekers. Dat lijkt terecht. Een grote Nederlandse studie onder bijna tienduizend vrouwen in de peri- en postmenopauze laat zien dat ernstige overgangsklachten samenhangen met een lager ervaren werkvermogen. Hoe zwaarder de klachten, hoe moeilijker het wordt om het werk goed uit te voeren. Opvallend genoeg blijkt vooral de combinatie met hoge werkdruk problematisch. Overgangsklachten op zichzelf zijn belastend, maar samen met een hoge werkdruk wordt het risico op problemen aanzienlijk groter. Tegelijkertijd is de overgang niet dé verklaring voor het verschil in stressverzuim. Het grootste verschil tussen mannen en vrouwen wordt juist gevonden in de groep tussen 25 en 45 jaar. De tweede werkdag begint thuis Dat brengt ons bij een van de bekendste verklaringen: de verdeling van zorgtaken. Veel Nederlandse stellen willen werk en zorg gelijk verdelen. In de praktijk blijkt dat lastig. Volgens de Emancipatiemonitor lukt het slechts een minderheid om die gewenste verdeling daadwerkelijk te realiseren. Daarbij gaat het niet alleen om zichtbare taken zoals koken, schoonmaken of het wegbrengen van kinderen. Er bestaat ook zoiets als de mental load: de voortdurende mentale verantwoordelijkheid voor alles wat geregeld, gepland of onthouden moet worden. Wie koopt het verjaardagscadeau? Wie weet wanneer de schoolreis plaatsvindt? Wie maakt een afspraak bij de tandarts? Wie houdt bij dat er morgen gymspullen nodig zijn? Juist die onzichtbare vorm van werk blijkt vaak ongelijk verdeeld. Zelfs in huishoudens waar de praktische taken redelijk eerlijk worden verdeeld, dragen vrouwen vaak nog een groot deel van deze cognitieve arbeid. Dat voortdurende plannen en vooruitdenken zorgt ervoor dat herstelmomenten schaars worden. En zonder herstel stapelt stress zich op. De taken die noodzakelijk zijn, maar niet lonen Binnen organisaties speelt nog een andere factor. In vrijwel ieder bedrijf bestaan taken die wel moeten gebeuren, maar nauwelijks bijdragen aan promotiekansen of beoordelingen. Onderzoekers spreken van non-promotable tasks. Nieuwe collega's begeleiden. Zitting nemen in een commissie. Extra organisatorische taken oppakken. Het werk is belangrijk voor de organisatie, maar levert de uitvoerder zelden extra waardering of carrièrevoordeel op. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen dit soort werkzaamheden vaker krijgen toegewezen en er ook vaker mee instemmen. Dat lijkt misschien een detail, maar over een periode van jaren kan het grote gevolgen hebben voor zichtbaarheid, ontwikkeling en doorgroeimogelijkheden. Vaker geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag Daarnaast krijgen vrouwen vaker te maken met ongewenst gedrag op de werkvloer. CBS-cijfers laten zien dat vrouwen vaker dan mannen te maken krijgen met pesten, intimidatie en seksuele grensoverschrijding. Vooral seksuele intimidatie verklaart een groot deel van het verschil. Dat geldt met name voor sectoren waarin werknemers veel contact hebben met klanten, cliënten of patiënten. Elke afzonderlijke ervaring hoeft niet direct tot uitval te leiden. Maar ook hier geldt dat het de optelsom is die uiteindelijk zwaar kan wegen. De moederschapsboete Een van de meest hardnekkige verschijnselen is wat onderzoekers de motherhood penalty noemen. Uit verschillende studies blijkt dat moeders vaker worden gezien als minder beschikbaar, minder ambitieus of minder toegewijd aan hun werk. Dat kan gevolgen hebben voor promotiekansen en beoordelingen. Opmerkelijk genoeg wordt bij vaders soms juist het tegenovergestelde effect gevonden. Onderzoekers spreken dan over een fatherhood bonus. Vaderschap wordt vaker geassocieerd met stabiliteit en verantwoordelijkheid. Dat verschil zegt veel over de stereotypen die nog steeds bestaan. Het ligt niet alleen bij het individu Volgens Tiggelaar zouden werkgevers daarom anders naar het probleem moeten kijken. Waarom wordt overwerk nog zo vaak beloond? Waarom zijn veel organisaties ingericht op werknemers die thuis weinig zorgtaken hebben? Waarom worden stressklachten nog zo vaak gezien als iets wat vooral het individu moet oplossen? 'Het ligt niet aan de vrouwen, het ligt aan hoe we het werk hebben ingericht', zegt hij. Volgens Tiggelaar moeten organisaties minder focussen op de vraag waarom vrouwen uitvallen en meer op de vraag welke systemen, regels en verwachtingen die uitval bevorderen. Wat kunnen werkgevers doen? Bewustwording is een eerste stap. Maar bewustwording alleen verandert weinig. Werkgevers doen er volgens Tiggelaar goed aan kritisch naar hun eigen organisatie te kijken. Welke regels bevoordelen bepaalde groepen werknemers? Welke vormen van inzet worden beloond? Wie draait op voor het onzichtbare werk? Dat vraagt om meer dan een cursus veerkracht of een workshop stressmanagement. Veel organisaties proberen stress te bestrijden door werknemers weerbaarder te maken. Maar volgens Tiggelaar ligt de grootste winst vaak niet in het veranderen van werknemers, maar in het veranderen van de omstandigheden waarin zij werken. De Nederlandse Arbowet legt die verantwoordelijkheid ook nadrukkelijk bij werkgevers. Organisaties moeten zorgen voor arbeidsomstandigheden die de gezondheid van werknemers beschermen. Een bredere maatschappelijke vraag Aan het einde van het gesprek komt nog een grotere vraag naar voren. Waarom waarderen we betaald werk zoveel meer dan zorg? In het publieke debat wordt zorg vaak behandeld als iets wat werk in de weg zit. Alsof zorgtaken een verstoring vormen van wat werkelijk belangrijk is. Terwijl vrijwel iedereen afhankelijk is van diezelfde zorg. Van ouders, partners, mantelzorgers, leraren, verpleegkundigen en talloze anderen. Misschien verklaart dat wel waarom de discussie over stressverzuim uiteindelijk veel groter is dan een discussie over werkdruk alleen. Misschien moeten werkgevers daarom stoppen met vragen waarom vrouwen uitvallen. En beginnen met de vraag waarom organisaties nog steeds zo zijn ingericht dat vrouwen vaker uitvallen. Dat is uiteindelijk de ongemakkelijkste conclusie van allemaal. En misschien ook de belangrijkste. Over de makersBen Tiggelaar geldt al jaren als een van de bekendste experts op het gebied van leiderschap, gedragsverandering en organisatieontwikkeling. In deze podcast vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar concrete adviezen die direct toepasbaar zijn op de werkvloer. Met scherpe vragen van Willemijn Veenhoven ontstaan gesprekken die inspireren, uitdagen en aanzetten tot actie. Ben Tiggelaar is auteur, spreker, docent en gedragswetenschapper. Bekend van zijn NRC-column, het seminar MBA in één dag en bestsellers als Dromen, durven, doen. Hij houdt van evidence based én superpraktisch advies. Willemijn Veenhoven is programmamaker en journali
