Karakter. Tijdschrift van Wetenschap

Karakter. Tijdschrift van Wetenschap

Wekelijkse audio-essays waarin wetenschappers reflecteren op wat grensverleggend, spraakmakend, controversieel of simpelweg mooi is. Bekroond met de Jaarprijs Wetenschapscommunicatie van de Koninklijke Vlaamse Academie van België.

Afleveringen

  1. Héloïse en Abélard – prof. Chanelle Delameillieure

    26 mei

    Héloïse en Abélard – prof. Chanelle Delameillieure

    Het verhaal van Pierre Abélard en Héloïse van de Paraclete spreekt al eeuwen tot de verbeelding. Abélard was een beroemde intellectueel. Héloïse was zijn briljante en uitzonderlijk mooie studente. Hun verboden relatie mondde uit in een zwangerschap en een gewelddadige wraakactie door haar oom, waarbij Abélard zwaard werd toegetakeld en gecastreerd. Getekend door dit trauma trad Abélard in als monnik, terwijl ook Héloïse het kloosterleven aanvaardde. Toch betekende hun intrede in het religieuze leven geenszins het einde van hun contact: dat zette zich voort via pen en perkament, in een intense briefwisseling die tot vandaag zielen beroert. Wie was Héloïse? Wat onthult hun liefdessaga over liefde, gender en geleerdheid in de middeleeuwen? En hoe heeft de MeToo-beweging onze blik op deze ‘Romeo en Julia van de middeleeuwen’ veranderd? Afbeelding: Jean-Baptiste Goyet, Héloïse et Abailard, circa 1829.

    24 min.
  2. De Britse elite blootgelegd – prof. Lieven Buysse

    19 mei

    De Britse elite blootgelegd – prof. Lieven Buysse

    Wie aan de Britse cultuur denkt, ziet al snel Eton, Oxbridge en old boys’ networks voor zich: symbolen van een eeuwenoude samenleving met een machtige elite aan de top. Hoe legitimeert deze elite haar positie? En hoe slaagt ze erin haar macht telkens opnieuw te consolideren? Afbeelding: J.G. Shaddick, the Celebrated Sportsman, in 1806 door Benjamin Marshall (The National Gallery of Art, Washington).

    22 min.
  3. Uitheemse bomen: klimaatadaptatie of floravervalsing? – prof. Bart Muys

    14 mei

    Uitheemse bomen: klimaatadaptatie of floravervalsing? – prof. Bart Muys

    Doorheen Europa kwijnen inheemse boompopulaties weg onder extreme droogte, stormen en bosbranden, vaak gevolgd door ziekten en plagen. Toch blijven overheden, ook de Vlaamse, vasthouden aan een rigide en contraproductieve visie: inheems is goed, exotisch slecht. Deze zwart-witbenadering verhindert een toekomstgericht bosbeheer. Bart Muys pleit ervoor om deze dogma’s te doorbreken. Afbeelding: Tombeau du Géant in de Belgische Ardennen (Peter Bocklandt / Shutterstock).

    21 min.
  4. Maken smartphones jongeren ongelukkig? – prof. Mariek Vanden Abeele

    5 mei

    Maken smartphones jongeren ongelukkig? – prof. Mariek Vanden Abeele

    De impact van digitale media op de geestelijke gezondheid van jongeren is een onderwerp van groeiende bezorgdheid. De Amerikaanse professor Jonathan Haidt wijst smartphones aan als oorzaak van een toename van angst- en stemmingsstoornissen, en onderbouwt daarmee pleidooien voor ingrijpende beperkingen, van latere toegang tot smartphones tot het inperken van sociale media. Die oproep krijgt veel gehoor in het publieke domein, maar de bewijslast die een verband legt tussen mediagebruik en mentaal welzijn is minder eenduidig dan Haidt suggereert. Afbeelding door Davide Angelini (Shutterstock).

    20 min.
  5. Het connectoom van de fruitvlieg – prof. Isabel Beets & dr. Lucas Mergan

    28 apr

    Het connectoom van de fruitvlieg – prof. Isabel Beets & dr. Lucas Mergan

    In een reeks van negen papers in het vakblad Nature presenteerden onderzoekers de meest gedetailleerde breinkaart ooit: het volledige connectoom van een fruitvlieg. Wat betekent deze mijlpaal voor de toekomst van de neurowetenschap? Afbeelding: Drosophila melanogaster (ploypemuk / Shutterstock).

    22 min.
  6. Hannah Arendt – dr. Annelies Degryse

    23 apr

    Hannah Arendt – dr. Annelies Degryse

    Wie was Hannah Arendt? In een recente biografie schetst professor Lyndsey Stonebridge een indringend en ongemakkelijk portret: dat van een briljant denker, maar ook van iemand met ernstige blinde vlekken, met name rond segregatie, discriminatie en racisme. Wat kunnen we vandaag van Arendt leren, als we bereid zijn voorbij haar tekortkomingen te kijken? Afbeelding: Hannah Arendt, circa 1940 (akg-images / Content Curation).

    21 min.
  7. De ordinale samenleving – prof. Lesley Hustinx

    16 apr

    De ordinale samenleving – prof. Lesley Hustinx

    Volgens sociologen Marion Fourcade en Kieran Healy is een nieuwe maatschappelijke ordening ontstaan op basis van datagedreven classificaties. Wat begon als een belofte van inclusie en emancipatie lijkt gaandeweg te zijn uitgegroeid tot een nieuwe bestuursmentaliteit die gericht is op de algoritmische verdeling van rechten en kansen, met verregaande gevolgen voor burgerschap en democratie. Afbeelding: demonstratie tegen de toeslagenaffaire, waarbij meer dan duizend kinderen uit huis werden geplaatst. De affaire werd in belangrijke mate veroorzaakt door het onrechtmatig gebruik van data en algoritmische risico-inschattingen (Picture Alliance / Content Curation).

    20 min.
  8. Hoe ‘prenataal leven’ ontstond en de rest van ons leven ging bepalen – prof. Tinne Claes

    9 apr

    Hoe ‘prenataal leven’ ontstond en de rest van ons leven ging bepalen – prof. Tinne Claes

    In de negentiende eeuw verschoof het denken over zwangerschap ingrijpend: de foetus werd niet langer beschouwd als een onderdeel van de zwangere vrouw, maar als een apart, zich ontwikkelend individu. Die verschuiving vormde het begin van een prenataal denken waarin de toekomst van het kind alsmaar nadrukkelijker werd gekoppeld aan het lichaam, gedrag en de gemoedstoestand van de moeder. Dat denken heeft zich sindsdien diep genesteld in het maatschappelijke debat – van de groeiende druk op moeders tijdens de ‘eerste duizend dagen’ tot de toenemende polarisatie rond abortus. Afbeelding: een reeks embryo’s door Samuel Thomas Soemmering, gepubliceerd in 1799 (The Wellcome Collection).

    21 min.
  9. Het verhaal van de Nobelprijs Literatuur – prof. Anke Gilleir

    8 apr

    Het verhaal van de Nobelprijs Literatuur – prof. Anke Gilleir

    De Nobelprijs voor Literatuur is de oudste en meest prestigieuze literatuurprijs van de wereld. Wie de prijs wint, behoort naar verluidt tot de canon. Maar de keuze van de winnaar is vaak omstreden. Van de 117 winnaars tussen 1901 en 2024 is een groot deel vandaag volkomen vergeten en veel ‘klassiekers’ werden nooit laureaat. Wie bedacht deze prijs en welk verhaal vertelt de geschiedenis en werking ervan over de betekenis van literatuur in de wereld? Afbeelding: Maurice Maeterlinck, Belgische dichter en toneelschrijver (1862–1949) en winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur in 1911, circa 1915–1920 (Picture Alliance / Content Curation).

    21 min.
  10. Een contemplatief leven – prof. Antoon Vandevelde

    7 apr

    Een contemplatief leven – prof. Antoon Vandevelde

    Als burn-out de ziekte is van onze tijd, komt dat omdat we prestatiedwang hebben geïnternaliseerd. Vrije tijd is vaak geen bevrijding meer, maar schaduwarbeid beheerst door efficiëntie. In Vita contemplativa pleit de filosoof Byung-Chul Han voor een radicale herwaardering van inactiviteit: een leven van rust, ontvankelijkheid, contemplatie. Afbeelding: The Fishermen (Fantastic Scene) door Paul Cézanne.

    26 min.
  • 10 afleveringen

Info

Wekelijkse audio-essays waarin wetenschappers reflecteren op wat grensverleggend, spraakmakend, controversieel of simpelweg mooi is. Bekroond met de Jaarprijs Wetenschapscommunicatie van de Koninklijke Vlaamse Academie van België.

Informatie

  • Maker
    Karakter. Tijdschrift van Wetenschap
  • Jaren actief
    2K
  • Afleveringen
    10
  • Beoordeling
    Veilig
  • Copyright
    © Karakter. Tijdschrift van Wetenschap
  • Website van aflevering
    Karakter. Tijdschrift van Wetenschap