Oikos - framtidspodden

KRISTIAN STARHEIM

Ein podkast om miljø, klima og natur Fordi vi må løyse det saman Fordi vi må finne ut kva som gir eller hindrar framgang Fordi vi både treng inkludering og analyse Og fordi vi rett og slett må bu oss. For ein ansvarlig økologisk politikk Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

  1. 5 Oct

    Klaus Mohn og slutten på norsk olje

    Klaus Mohn er samfunnsøkonom, tildigare sjefsøkonom i Statoil, og rektor ved Universitetet i Stavanger. Han har argumentert tydelig for at norsk petroleumssektor må gå inn i aftenrøden. "Eg har ikkje begeistringsplikt" seier Mohn. Det er både moralske og økonomiske grunnar til å starte omstillinga vekk frå norsk olje og gass. Noko av det aller mest kompliserte i norsk miljødebatt er kva rolle petroleumssektoren skal spele i norsk miljøpolitikk. Vår mest innbringande næring er også den som bidreg mest til globale CO2-utslepp. Samstundes så skjer stort sett alle utsleppa utanfor norge, og er difor, etter parisavtalen, ikkje ein del av norsk utsleppsregnskap. Skulle Norge redusere eksporten sin av gass, så argumenterer mange for at det paradoksalt nok kan føre til auka utslepp - ettersom det kan føre til meir bruk av kolkraft. Og ikkje minst er Norge ein stabil og demokratisk leverandør av gass til eit europa som tidligare har kjøpt gass av russland. Difor er det eit fleirtal i stortinget, godt backa opp av ein stor næringssektor så vel som arbeidslivsorganisasjonar, som ønsker framleis utvikling av norsk sokkel Inkludert nordområda med sin sårbare natur og risiko for russisk påverknad. Til tross for at EU sjølv ønsker eit moratorie på utvinning i desse områda. Det er i det heile fristande for ein som er miljøengasjert å gå rett i krigen - mot “fossilpartia” og den store oljebransjen. Men faktum er at norsk petroleumsindustri står for svært lite av verdas globale CO2-utslepp - omtrent 1.3% totalt i Norge og utlandet samla. Samtidig som den er ei svært viktig næring for norge, norsk næringsliv, og norske arbeidsplassar. Eg synest difor at det ikkje er så enkelt. Og difor er eg svært glad for dagens gjest Rektor ved Universitetet i Stavanger, Klaus Mohn Han har vore ein av dei viktigaste stemmene innan debatten kring framtida til norsk sokkel Samfunnsøkonom, tidligare sjefsøkonom i Statoil, og medlem i omstillingskommisjonen. Han forklarar meg i denne samtalen kvifor han har vore heilt tydelig på at aftenrøden er i gang på norsk sokkel. Vi må bu oss på slutten av det norske oljeeventyret. God lytting! I "ord for dagen" oppsummerer eg kva samtalen med Mohn har å seie for retninga på norsk klimapolitikk. Det store spørsmålet for eit lite land som norge er kva moglegheiter vi har, i ein situasjon som eigentlig er "alle mann på dekk" for å få ned klimagassutsleppa. Då er det klart, meiner eg, at Norge må bruke sine ressursar på å støtte Europa i si grøne omlegging. Og det vil seie at vi må spele på lag med deira energiomlegging - ikkje motarbeide den slik vi gjer no. For kva er alternativet? Kor lenge er det verdt det å rasere natur og klima for å opprettholde dagens samfunnsmodell? Foto: Universitetet i Stavanger Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    Klaus Mohn og slutten på norsk olje

  2. 28 Sept

    Kan FN framleis redde klimaet?

    Maria Mjaaland har vore delegat på fleire klimatoppmøte. Eg spør ho: kan FN framleis redde klimaet vårt? Ho spør meg tilbake: kva er alternativet? Denne veka har FN generalforsamling. Men internasjonalt samarbeid har det røft for tida Etter eit forventningsfullt 90-tal med globalisering og god stemning Har ein dei siste 10 åra særlig, sett polariseing og rivalisering Kanskje særlig har dette gått ut over FN Organisasjonen som dei siste 80 åra har vore verda sin arena for å løyse våre felles utfordringar Utfordringane har stått i kø Ikkje berre er FN kronisk underfinansiert - noko som berre har blitt verre dei siste åra Den har blitt nærast holdt gissel av vetomaktene i sikkerhetsrådet, Og den har avgrensa moglegheit til å gripe inn i medlemsland - både ettersom medlemslanda er suverene, men også fordi den manglar økonomiske musklar. I tillegg er det mange som tenar på polemikk mot internasjonalt samarbeid. Og eit viktig element i ytre-høgrebølga som rir mange land, er motstanden mot beslutningsforum langt borte. Klimaforhandlingane er slik eit døme på FN sine avgrensingar, men også på dei moglegheitene som tross alt ligg i internasjonalt samarbeid. Og parisavtalen, med alle sine manglar, er tross alt eit resultat av eit av dei få felles globale prosjekta som verdssamfunnet har klara å samarbeide om. Denne verda av delegatar, forhandlingar, og resolusjonar, ja det framstår fjernt - også for meg. Men i dag har vi med ei som har hatt mange turar på FN sine klimatoppmøter Og det som representant for heilt vanlige frivillige organisasjonar. Vi har med oss Maria Mjaaland. Ho har vore delegat først for KFUK/KFUM, og så som ungdomsdelegat. Og i dag snakkar eg med henne om korleis det er å vere på FN-toppmøte Kvifor dette er ein viktig stad å engasjere seg, Og kva FN tross alt kan få til - sjølv i desse urolige tider. Ho presiserer at dette er hennar eigne meiningar og analysar ho kjem med i denne podden. Vi kom også inn på ein del andre saker, som korleis den kristne tradisjonen har vore viktig for hennar engasjement (og kvar den har blitt av i dagens KrF). Og i "Ord for dagen" reflekterer eg litt laust om overnasjonalt samarbeid - og då særlig EU. Eg er for. Foto: Anna Rosenlund. Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    Kan FN framleis redde klimaet?

  3. 21 Sept

    Eit år med indiepod

    Dagens gjest måtte utsetje opptaket. Så denne veka byr podkasten på eit aldri så lite kvileskjær. Det kunne jo vere fint å ta ei lita oppsummering, lufte nokon tankar etter eit år med indiepodkasting.  Kvifor skal ein eigentlig drive å surre med å lage podkast? Nummer en er at eg stadig møter dykk som seier at dette er viktig.  Eg har ikkje mange lyttarar, sånn relativt sett.  Men generelt sett så samlast mellom 60 og 200 personar kvar veke for å lytte på lange samtalar om kompliserte problemstillingar innan klima, natur og framtida.  Det er rett og slett innmari artig,  Og veldig fint.  Då gjer det ikkje så mykje for meg at også andre lagar podkastar  For eg håper jo at vi her har ein innfallsvinkel, ei stemme, som kan vere interessant. Og då kjem ein jo også inn på ein grunn til for å gjere dette Fordi eg meiner det er avgjerande for samfunnsendring og politikkutforming at ein har stadar å diskutere, argumentere, lufte tankar og perspektiv.  Og som samfunnsengasjert og naturengasjert så var det faktisk ein del diskusjonar eg tykte mangla i offentligheita.  Medan ein del andre aktørar hadde vore mykje bedre til å skape arenaer og kanalar for debatt og politisk utvikling. Kort sagt så vart eg overraska over kor mykje det vart snakka i ulike valørar Både på borgerlig side har vi Minerva og Civita, prosjekt som eg er politisk ueinig i men som eg eigentlig har stor sans for ettersom dei diskuterar og utviklar politikk og analyse på ein måte eg tenker er veldig fin. Lenger til høgre har vi høgrepoddarar og mannosfære. Dei også utmalar politikk og samfunnssyn - på ein meir tvilsom, men effektiv, måte. Eg må berre ta til etterretning at mange på borgarleg side - og lenger til høgre, har lukkast med politikkutvikling i den nye offentligheita. Og for meg er lærdommen at om ein er ueinig i det som vert diskutert der, ueinig i analyser, holdningar, verdiar, ja då må ein gjere jobben sjølv. Saknar ein noko der ute så kan ein i dag faktisk gjere noko for å få det ut.  Eg saknar bedre samtalar om miljø og framtida. Så dette er mitt beskjedne bidrag til det. Når det gjeld sosiale medier så er det den tunge delen av jobben.  Det er heilt klart kjedeligare å lage postar på sosiale medier enn å snakke med spennande folk. Men eg klagar ikkje altså - det er jo tross alt ein smæshing infokanal.  Likevel då folkens - lik og del som det heiter.  Er det tema på podden som engasjerer dykk så spre ordet.  Og er det gjestar og tema de kunne ønske at eg tok opp så sei ifrå. Vi har allerede fått fleire innspel som har resultert i episodar - også gjestar og tema som eg ikkje hadde klart å tenke ut sjølv. Så håpar eg at podden lever vidare!  Minst ut 2026, og forhåpentligvis lenger! Neste veke er vi tilbake med GJEST! Vi satsar på to episodar til i løpet av september/oktober Før ei pause til neste bolk i november/desember Her har det allerede byrja å fylle seg opp, så om de har innspel så hiv dykk rundt! Thankyou for your attention on this matter  Som det heiter i junaiten. Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    Eit år med indiepod

  4. 14 Sept

    Metamorfosen av laksen og alt det merkelige som skjedde

    "Den nye fisken" er ein moderne miljøklassikara - ei analyse av den doble metamorfosen av oppdrettslaksen, og kystsamfunnet som fulgte med. Journalist og forfattar Simen Sætre snakkar om korleis endring av ein fisk også endra matvaner, økosystem og maktforhold i små kystsamfunn. Og korleis dette til slutt enda i hendene til landets rikaste. Dei to journalistane Simen Sætre og Kjetil Østli har hatt stor produksjon. Sætre har jobba fleire år i Morgenbladet, og var ein av dei skribentane eg alltid gleda meg til å lese, fordi det som regel var overraskande perspektiv. Sætre har skrive ei rekke bøker om ulike tema - inkludert om høgreekstremisme, olje, mat, og sist om “Den usannsynlige seriemorderen Arnfinn Nesset” - ei bok han nylig fekk rettssikkerhetsprisen på.  Østli har vore med å bygd opp nettmagasinet Harvest. Han har skrive bøker både om Kronprins Haakon og Lars Monsen, og om 22. Juli - og jobbar no i Aftenposten. Eit ganske vidt interessefelt der også altså.  Men i 2021 kom desse to ut med ei besynderlig bok.  Den heitte “Den nye fisken - om temmingen av laksen og alt det forunderlige som fulgte”. Og då eg las den, så sat eg som fjetra tilbake. For dette var intet mindre enn ei usedvanlig brei analyse av eit teknologisk, sosialt, biologisk og politisk fenomen som har utvikla seg i norge gjennom dei siste 40 åra Og som vi i dag kjenner som ei av norges største næringer Nemlig norsk lakseoppdrett. Og det eg ønska meg då eg var verdig med å lese boka, var at Østli og Sætre  skulle følge opp, og gjere tilsvarande analysar av andre norske bransjar, som kraftbransjen og oljebransjen. Så eg skal legge inn ønske om det i samtalen For i dag har eg vore så heldig å få som gjest journalist Simen Sætre. God lytting. I ord for dagen freistar eg å forstå kvifor næringar som byrjar med godvilje - som oppdrett, vindkraft og cruise, endar med krangling. Ein kan ikkje klandre ein rev for å vere ein rev. Men kva må ein gjere då? Foto: Maria Kleppe Vihovde Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    Metamorfosen av laksen og alt det merkelige som skjedde

  5. 7 Sept

    Lablekkasje, fugleinfluensa, bioterrorisme, fortrengte traumer - kort sagt: pandemi

    [ein teknisk feil på opptaket er no retta] Eit fortrengt nasjonalt traume, generasjon korona, lablekkasje, bioterrorisme og fugleinfluensa. Ja det er nok å ta tak i når det er snakk om pandemi. Eg spør immunolog Gunnveig Grødeland: kvifor er det så vanskelig å snakke om pandemi? I dag skal vi snakke om noko som vi helst ikkje vil snakke om Ja, det er i allefall min påstand. Det er no over seks år sidan norge stengte ned for koronaviruset - ei heilt uverkelig tid Ja, det er også seks år sidan pandemien snudde opp-ned på store delar av verda Sidan myndigheiter innførte massive tiltak Og sidan land som USA og England opplevde enorme helsekriser grunna sviktande respons. Men det som er bemerkelsesverdig er kor lite vi har snakka om det i ettertid.  Mange av dei tinga som i Norge ikkje funka i det heile - har vi nesten ikkje diskutert. Ingen har gått frå stillinga si, ingen massiv kritikk, Det er mest som vi kollektivt har ønska å berre gå vidare. Så har vi eigentlig klart å fordøye koronapandemien, og er vi klare til neste pandemi  Som potensielt kan vere myke meir omfattande? Ja det er mine spørsmål til dagens gjest Gunnveig Grødeland. Ord for dagen handlar om dette: alt vi skulle ha lært av pandemien, som vi ikkje har lært. Og kva det seier om evna vår til å handtere kriser som pandemi eller klimaendringar. "Kjenn deg sjølv" er det noko som heiter. God lytting! Foto: UiO Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    Lablekkasje, fugleinfluensa, bioterrorisme, fortrengte traumer - kort sagt: pandemi

  6. 31 Aug

    Dag O. Hessen - Biologen som vart naturfilosof

    Vi snakkar om den nye boka "Brefallet", kva vi mister med ein natur i endring, inspirasjonen frå vennen Thomas Hylland Eriksen, og forskaren sin plass i det postfaktuelle samfunnet Dag O. Hessen har løfta fram tilhøyrigheit, identitet og kultur for å vise korleis ein natur i endring også endrar oss. Resultatet har blitt ein naturfilsofi der både natur og kultur er med. I denne samtalen snakkar vi om naturtrilogien hans, den siste boka "Brefallet", og inspirasjonen frå venn og kollega Thomas Hylland Eriksen. Og vi diskuterer: er det riktig av forskarar å delta i samfunnsdebatten, forstår menigmann forsking tilstrekkelig, og kvar bør grensene gå for kva akademikarar uttalar seg om? Dag O. Hessen har vore den desidert ledande til å få biologi inn i den offentlige debatten i fleire tiår. Mellom anna gjennom ein heil stabel av toneangivande bøker - alt frå lærebøker, barnebøker og biografiar, fagorienterte populærvitskaplige bøker, til bøker som grensar mot filosofi og antropologi. Han dukkar også stadig opp i formidling, TV, radio og podkastar av ymse slag. I tillegg til dette har han også fast jobb - som professor i biologi på Universitetet i Oslo, som ledar på senter for biogeokjemi ved Institutt for biovitenskap No er han ute med ny bok - den tredje i ein trilogi som tematiserer naturendringane ikring oss og kva dei gjer med oss - i spennet mellom natur og kultur.  Den heiter “Brefallet”, og utforskar vårt forhold til dei mektige isbreane våre, og kva det har å seie for oss når desse no er i rask tilbakegang. Dagens gjest er professsor Dag O. Hessen Vi skal snakke om den nye boka hans, om naturtrilogien som prosjekt, om kvifor han vel å gå vekk frå det reint faglige, og drage inn menneska si lokale tilknytning i bøkene sine. Og vi skal snakke om rollen som forskar og biolog i offentligheita. Er det riktig av fagfolk å kaste seg inn i brennbare politiske diskusjonar som dei vi har om klimaendringar og naturtap. Eller bør dei holde seg på instituttet sitt og berre informere når dei blir spurt? I ord for dagen hadde eg tenkt å reflektere litt over FrP sin nye klimastrategi. Men i anledning Konge Harald V sin død vart det eit minneord i staden. Eg lar meg tross alt lett engasjere. Foto: © Foto: Anna-Julia Granberg BLUNDERBUSS Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    Dag O. Hessen - Biologen som vart naturfilosof

  7. 1 Jun

    Men størst av alt er usikkerheita

    Korleis leve livet i ein verden som går av hengslene, og kva kan Afghanistan-veteranar lære oss om usikkerheit? Det spør eg Andreas Espetvedt Nordstrand om. Han er psykologspesialist, førsteamanuensis, kommandørkaptein (og long time klatre- og diskusjonspartner) - og dagens tema er usikkerheit, og å forstå framtida. Beredskap beredskap beredskap. Ordet har gått som eit refreng dei siste åra. Det starta med pandemiberedskap i 2020. Den var så som så. Så forsatte det med militær beredskap i 2022 – då Russland invaderte Ukraina. Den var heller ikkje god.   Så har det kome på rekke og rad: Cyberberedskap, klimaberedskap, beredskapslager. For ikkje å snakke om energiberedskap – i det Iran strupa verdas forsyning av olje og laga furore på stortinget.   Og det i år – 2026, som til alt overmål er totalberedskapsåret. Og det er ikkje for å feire at beredskapen vår er så god – for å seie det slik.   Berre for ti år sidan hadde vi rista på hovudet – no må ein slappe litt av her. Kva er det eigentlig som har skjedd?   Vel, det har skjedd ganske mykje dei siste 10 åra. Vi skal på ingen måte oppsummere alt – det held med nokon stikkord. Koronapandemien viste kor sårbare og lite budde samfunna våre er på lammande naturkatastrofar. Putin sin angrepskrig i Ukraina var eit vendepunkt for Europa. Og vi må i dag leve med eit aggresivt og potensielt ustabilt Russland. Trump sitt kleptokrati kan vere starten på slutten for pax americana og det trans-atlantisek samarbeidet.   Og i bakgrunnen endrar klimaet seg, som eit stigande tidevatn. Ei stille bølge som vil endre livsvilkåra for milliardar av menneske.   Dette er mykje – men ein ting er sikkert. Om vi stod her i 2016 og diskuterte korleis verda kom til å vere om 10 år, så trur eg ingen hadde klart å føreseie korleis dette vart. Og då er vi ved dagens tema. For om eg skal ta eit steg til sida, til min jobb som lærar Som skal forklare til 16-åringar korleis verda heng saman. Så må eg berre seie det som det er: vi veit ikkje korleis verda kjem til å bli Men ein ting kan eg seie: de er nøydde til å leve med mykje usikkerheit.   Men korleis gjer ein det? Korleis kan vi norskar, som har levd i eit stabilt hjørne av verda omtrent sidan andre verdskrig Få robustheit, evne og instilling til å tåle ei usikker framtid?   Til det har eg fått ein interessant gjest. Andreas Espetvedt Nordstrand Han er utdanna psykologspesialist Og førsteamanuensis ved NTNU Han er også kommandørkaptein i forsvaret Der han er sjef for seksjon for militær mental helse. Men før han vart alt dette, så var eg og han på klatreturar i den norske fjellheimen Så vi er gamle kjente. Likevel, eg har ikkje invitert Andreas på kjentfolk-kvota, for han har etter kvart blitt heilt sentral i den norske debatten om mental beredskap og robusthet. Det vart til slutt rart å IKKJE spør om han ville vere med på podden. Andreas har jobba i mange år med mental robusthet og beredskap Først med norske afghanistan-veteranar Og no med utdanning av personell i det Ukrainske militæret. Og eit sentralt spørsmål i hans arbeid er korleis ein handterar usikkerheit. Ord for dagen er om tenking - med bakgrunn i boka "Dumhet, idioti og dumme idioter" av Lars Fr.H. Svendsen. Målsetjing: ikkje vere dum, idiot eller dum idiot - og ellers gjere sitt beste, Dette er siste podden for våren - eg er tilbake i haust. God sommar! Foto: forsvaret Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    Men størst av alt er usikkerheita

  8. 25 May

    Djupøkologi - fundamental løysing på ei fundamental krise

    Miljøkrisa er fundamental, og krevjer fundamentale løysingar, seier professor i etikk Odin Lysaker. Djupøkologien er eit svar på dette. Alt liv som påverkst av miljøkrisa må rommast i demokratiet. Vi har tidligare vore innom temaet miljø og demokrati her i podden. Er demokratiet i stand til å løyse våre felles miljøproblem? Er det tvert imot eit hinder for å løyse miljøproblema? Eller er demokratiet sjølve nøkkelen til å løyse miljøproblema, gitt at ein tenker nytt om kva demokrati skal bety? Dette er nokon av tema i det som vert kalla djupøkoloigien Ei filosofisk retning som mellom anna har vorte utvikla i norge Mange kjenneer til Arne Næss Men også mange andre navn som til dømes Nils Faarlund var involvert   Ein som i dag jobbar med desse spørsmåla nett det å tenke nytt om demokrati og natur er filosof og professor i etikk ved Universitetet i Agder, Odin Lysaker. I 2024 kom han med boka «Ecological democracy – caring for the earth in the antropocene» Og det er han som er dagens gjest. Her snakkar vi om kva djupøkologi er, og den djupøkologiske tradisjonen. Kvifor vi treng djupøkologi, og kva den er eit svar på. Korleis det kjem frå djupøkologien at også den delen av naturen som er ikkje-menneskelig må ha representasjon i demokratia våre og vi diskuteraste korleis dette kan sjå ut i praksis. I "Ord for dagen" tenker eg vidare på samtalen, og korleis løysingane på miljøproblema delast opp mellom grøn vekst og vekstkritikk. Ein gammal klassikar dukkar opp frå fortida - Thomas Malthus. Kvifor er han relevant i dag? Foto: Lars Verket - UiA Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    Djupøkologi - fundamental løysing på ei fundamental krise
See All (27)

About

Ein podkast om miljø, klima og natur Fordi vi må løyse det saman Fordi vi må finne ut kva som gir eller hindrar framgang Fordi vi både treng inkludering og analyse Og fordi vi rett og slett må bu oss. For ein ansvarlig økologisk politikk Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Information

  • Creator
    KRISTIAN STARHEIM
  • Years Active
    2025 - 2026
  • Episodes
    27
  • Rating
    Clean
  • Copyright
    © KRISTIAN STARHEIM
  • Show Website
    Oikos - framtidspodden

You Might Also Like