Kültürhane Kent Rasathanesi

ulas bayraktar
  • 0.0 (0)
  • NEWS COMMENTARY
  • UPDATED SEMIMONTHLY

Yurttan ve Cihandan Haftalık Kent Manzaraları

  1. 05/31/2025

    Kentlerin Haritaları

    Yürüyüş Haritaları Kentlerin en keyifli haritalarıyla, yani yürüyüş haritalarıyla başlayalım. Çünkü yürüyüş haritası demek biraz da avarelik demek. Bir yere varmak ya da bir yere yetişmek için değil, kentte dolaşmak ve onu daha yakından tanımak için rehberlik ederler bize. Mersin için benim aklımda, kent merkezini doğudan batıya kat eden 12 yürüyüş haritası var. Bunlardan ikisini —hem haritaları hem videolarıyla— hazırladık bile. İlkini Mekanda Adalet Derneği ile Çamlıbel, ikincisini de Büyükşehir Belediyesi ile Gümrük Meydanı’nda yaptık. Ama ne yazık ki belediye, basılı haritaları kaybettiği için dağıtıma geçilemedi. Yavaş yavaş ilerliyoruz; hâlâ umutluyum. Klikya Yürüyüş Yolu Bizim haritalar kaybolmuş olabilir ama umarım geçen hafta lansmanı yapılan 550 km’lik Klikya Yürüyüş Yolu’nun işaretleri yok olmaz da insanlar dağda, yaylada kaybolmaz. Likya yoluna uzanan bu yeni rotayı heyecanla keşfetmeyi bekliyorum. https://kilikyayolu.mersin.bel.tr/ Sana Başka Bir Köşeden Baktım Ey Aziz Dünya Haritalar önemlidir; çünkü coğrafyayı nasıl algıladığımızı ve temsil ettiğimizi gösterir. Bunu anlamanın en kolay yolu, farklı ülkelerin dünya haritalarını karşılaştırmak. Baksanıza, Güney Afrika’dan bakınca dünya nasıl da farklı görünüyor: Acının Haritası Haritaların nötr olmadığını söyledik; duygusuz da değiller elbette. Haritalar çizilirken dökülen kanları, yanan canları bir kenara bırakalım; bir de sonradan yaşanan acıların haritaları var. Şule Can hocamız geçtiğimiz hafta, 6 Şubat depremlerinde Antakya’da yitirilen canların ve yıkılan binaların haritasını içeren bir sayfayı duyurdu. Dakikalık Şehir Antakya’dan İspanya’ya uzanıp Lucena kentinin farklı bir kent haritasına bakalım. İlk bakışta metro haritasını andıran bu harita, noktalar arası mesafeyi metre ya da kilometre yerine zamanla ifade ediyor. Böylece sizi A noktasından B noktasına yürüyerek gitmeye teşvik ediyor. https://metrominuto.lucena.es/ Yenişehir’in Dijital İkizi Yenişehir’e geçelim. Geçtiğimiz günlerde tanıtılan bir uygulamayla, bir ilçe belediyesinin ilk defa dijital ikizi oluşturuldu. Bu sayede bina cephe malzemeleri, ağaç türleri ve boyları gibi bilgilerle üç boyutlu bir kent modeli üretildi. Benim için bu dijital ikizin anlamı büyük; çünkü palmiyelere karşı mücadelemde bilimsel gerekçelere nihayet kavuşmuş oldum :) New York Ağaç Haritası Biz dijital ikizimiz oldu diye sevinirken, New York’un tüm ağaçlarını tek tek dijitalleştirdiğini öğrendim. Gönüllüler tarafından yürütülen bu çalışmayla tam 694.249 ağaç haritalanmış. Şehrin tüm ağaçlarını görmek ve sanal bir tur atmak için: https://tree-map.nycgovparks.org/ Yerelde Yol Bulmak New York’ta ağaçların bile koordinatları belli ama Benin’de yön tarifleri hâlâ günlük referanslarla veriliyormuş: "Şuradan dön, şunun yanı, bunun ilerisi..." Bu alışkanlıktan vazgeçilmeyeceğini anlayan genç bir yazılımcı, Benin için bu tür referansları içeren bir navigasyon uygulaması geliştirmiş. Bizde de gayet işe yarayacak gibi görünüyor. İstanbul’da Sokak Tabelaları Benin’e kadar gitmeye gerek yok; bizde de hâlâ tarifler genelde "köşedeki bakkaldan sağa dön" şeklinde verilir. Zaten 19. yüzyıla kadar resmi adreslendirme sistemi pek yokmuş. İstanbul’da başlayan sokak kodlaması, Cumhuriyet’le birlikte yurt geneline yayılmış. 2007’de İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile Arçelik iş birliğiyle tüm sokak tabelaları, Bülent Erkmen ve Aykut Köksal tarafından tasarlanan standart biçimiyle duvarlara yerleştirilmeye başlanmış. Ansiklopediden Dizi Programı bu hafta kıraatle değil, seyirle bitirelim. Bir izleme önerisi olarak değil ama bilgi niyetine: Reşad Ekrem Koçu’nun aynı adlı eserinden adını alan, Selman Nacar’ın yönettiği İstanbul Ansiklopedisi adlı dizi, şu anda Netflix Türkiye’de yayında. Her bölüm, Koçu’nun Ansiklopedisi’nden bir maddeyi başlık olarak alıyor. Bağlantılar zayıf olsa da, İstanbul’un nadide köşelerini hatırlattığı için bu diziden söz etmek boynumuzun borcu.

    14 min
  2. Elektrikler Gidince

    05/28/2025

    Elektrikler Gidince

    Merhabalar, bir hafta gecikmeyle yayına hazırlayabildiğim haftalık Kent Rasathanesi’ne hoş geldiniz. Bu hafta önce İspanya ve Portekiz’deki yangınla başlıyoruz turumuza. Sonrasında da kafe, bar ve restoran haberlerine geçiyoruz. Buyrun… Elektriksiz Kentlerin Kaosu 28 Nisan 2025 Pazartesi günü, İspanya ve Portekiz'de Avrupa'nın son 20 yıldaki en büyük elektrik kesintisi yaşandı. Bu kesinti, milyonlarca insanı etkileyerek ulaşım, iletişim ve günlük yaşamı durma noktasına getirdi. Böylece gündelik yaşamda elektriğe ne kadar bağımlı olduğumuzu görmüş olduk. https://www.theguardian.com/world/2025/apr/30/no-one-knew-what-to-do-power-cuts-bring-chaos-connection-and-revaluation-of-digital-dependency? Elektriksiz ama Şenlikli Elektriksiz kalınca kentin olağan yaşamı dursa da bunu şenliğe çevirenler, dans edenler, tanıdık tanımadık birlikte vakit geçirenler, birbirleriyle yardımlaşanlar da eksik olmamış. Böylece kara gün sımsıcak bir dayanışma ve kamusallığa bürünebilmiş. https://www.reddit.com/r/allinspanish/comments/1kaskm9/10hour_blackout_in_spain_chaos_in_the_streets_j/?utm_source=pocket_saves&rdt=61327 Mahalle Kafeleri Keşke böylesi birliktelik ve dayanışma halini istisna olmaktan çıkarsak da günlük hayatı da şenlikli kılabilsek. Yerel, toplum odaklı kafelerin sadece birer kafe olmanın ötesinde, topluluk bağlarını güçlendirmedeki, yerel ekonomileri desteklemedeki, sürdürülebilirliği teşvik etmedeki ve yerel kültürü beslemedeki kritik rolünü akılda tutup onların kıymetini bilsek mesela. https://momentumcoffee.org/blog/community-centric-coffee-shops-why-local-cafes-matter Bilgisayarsız Kafeler Kafelerin kamusallaşma bakımından potansiyelinden bahsetsek de pandemiden bu yana bu mekanların özel çalışma alanlarına dönmüş durumdalar. Bazı kafe sahiplerinin buna karşı atmosferi ve gelirlerini korumak amacıyla aldıkları önlemlerden bahsediyoruz. https://www.theguardian.com/technology/2025/mar/17/laughter-not-laptops-cafe-culture-fights-back-against-keyboard-invaders Kafe Görünümlü Mağazalar Kafelerin bir yaşam tarzına evriliyor olmasına lüks perakende zincirleri de ilgisiz kalamamış gibi görünüyor. Muji, Aritzia ve Ralph Lauren gibi lüks mağazalar kendilerini birer tür üçüncü mekan haline getirmek için kahveyi kullanmaya başlamışlar. https://www.fastcompany.com/91302263/why-does-every-retailer-have-a-coffee-shop-now Kripto Barlar Kafe barlar bir yaşam tarzının ötesinde siyasal tercihlerin de simgesi haline geliyor. Örneğin kendisini "canlı bir bitcoin topluluğu" barı olarak tanımlayan Pubkey’nin Washington D.C.’de hem de Cumhuriyetçilerin favori mekanlarından olan bir barına yerine şube açıyor olması kriptonun ABD yönetimi nezdinde anaakımlaşmakta olduğunun bir işareti olarak yorumlanıyormuş. https://www.theverge.com/cryptocurrency/633590/crypto-bar-pubkey-washington Aile Yerimiz Var, Ailelerimiz Yok Bir zamanlar Amerikan yaşam tarzının önemli bir parçası olan gündelik restoran zincirlerinin 21. yüzyılda sürekli bir düşüş içinde olduğunu öğreniyoruz. Çünkü aileler yoğun programları ve artan maliyetler nedeniyle dışarıda oturarak yemek yeme geleneğinden vazgeçiyorlarmış. Dışarıda yiyenler de "özgünlük" ve "sorumlu" gıda seçenekleri arayışı içinde geleneksel zincirlerin yerine fast-casual (hızlı gündelik) restoranları tercih ediyorlarmış. https://www.nytimes.com/2025/04/04/dining/middle-class-restaurant.html Bu haftalık da bu kadar. Haftaya görüşünceye kadar hoşça ve sağlıcakla kalın…

    13 min

  3. 05/01/2025

    Sığınılamayan Kentler

    Yer küre yine fena salladı. Ama sanki uyarı manasında bir sallayıştı. Çünkü çok şükür ki herhangi bir can kaybına sebep olmadı geçen haftaki zelzele. Oysa beklenen şiddette sarsıldığımızda sonuçların ne olacağını düşünmek bile kalbimizi buruyor. Hazır afet yine gündemimize girmişken bu başlığa dair haberleri konuşalım istedim bu hafta. Sakın Sığınma Alanları Serra Utkum İkiz, Vesaire’deki yazısında İstanbul’un afet toplanma alanlarının sayıca ve büyüklük olarak ne kadar yetersiz olduğunu yazmış. https://vesaire.press/her-park-bir-siginaktir/ İklim Kamçıları Bildiğimiz, beklediğimiz afetler yetmiyormuş gibi bir de iklim kamçısı çıkmış artık. The Guardian'da 12 Mart 2025 tarihinde yayımlanan bir araştırma, dünya genelindeki büyük şehirlerin, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle artan "iklim kamçısı" (climate whiplash) olaylarına maruz kaldığını yani aşırı kuraklık ve ani sel gibi uç hava olayları arasında hızla geçiş yapan hava koşullarını yaşadığını yazmış. İklimimiz de manik depresif yani. https://www.theguardian.com/environment/2025/mar/12/global-weirding-climate-whiplash-hitting-worlds-biggest-cities-study-reveals Hayatta Kalma Kılavuzu Artan ve çeşitlenen risklere karşı Fransız Hükümeti vatandaşlarına hayatta kalmalarına yardımcı olmak için bir kitapçık yayınlamış ve dağıtacakmış. Demek ki yapmış olmak için yapılmış işlerin ülkesi, milleti pek fark etmiyor galiba. https://www.theguardian.com/world/2025/mar/18/france-preparing-survival-manual-for-every-household-report-says?CMP=Share_AndroidApp_Other&utm_source=pocket_shared Sığınak Pazarı Hükümetler kılavuz yayınlayarak görev savarken hali vakti yerinde olanlar başlarının çaresine bakıyorlar elbette. New York Times'ın 10 Nisan 2025 tarihli makalesi, ABD'de artan küresel belirsizlikler ve krizler karşısında, özellikle varlıklı bireyler arasında lüks sığınaklara olan talebin hızla arttığını ortaya koyuyor. Gıda Bankaları Zenginler kendi sığınaklarını inşa ededursun, ABD’de de özellikle çocuklu aileler ve yaşlılar, artan yaşam maliyetleri karşısında daha da savunmasız hale gelerek, temel ihtiyaçlarını karşılamak için gıda bankalarına başvurmaya mecbur kalıyormuş. https://www.msn.com/en-ca/news/news/content/ar-AA1xVTUn?ocid=sapphireappshare Yapay Zekanın Maliyeti İnsanlığın, gezegenin bir çok sorununa çözüm bulması umulan yapay zeka uygulamalrının kendisinin bir yük olduğunu okuyoruz REDD-Monitor sayfalarında. Zira Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) "Enerji ve Yapay Zeka (YZ)" raporuna göre tipik bir YZ veri merkezi 100.000 hanenin elektrik tüketimine eşdeğer enerji kullanıyormuş. İspiyoncu Tesla Yapay Zeka sadece fosik yakıt olarak değil yaygınlaşarak güvenlik zaafiyetleri yaratarak da artık bir risk kaynağı sayılabilir. Düşünsenize araba kullanıyorsunuz ve dokuz adet iç ve dış kamera, GPS izleyiciler ve sensörler gibi donanımlarla donatılmış aracınız sürüş davranışları, hız, yön, park etme alışkanlıkları ve çevresel veriler gibi bilgileri toplayarak, üreticiye iletiyor. O da bunları istediği gibi kullanıp paylaşabiliyor. Tesla’lar aynen bunu yapıyormuş. Elon Musk ve markalarından uzak kalmak için bir sebep daha… https://www.theguardian.com/technology/2025/apr/17/tesla-elon-musk-privacy Tüm bu dertlerin içinde sıkışan bazı şehirler hızla kan ve nüfus kaybediyor. Tıpkı Japonya’daki Yubari kenti gibi. Bir zamanlar 120.000 kişilik nüfusuyla canlı bir kömür madeni kasabası olan kent madenin nüfusu 2000’lerde 10.000'in altına düşmüş. Bu kaderi tersine çeviremeyeceğini kabul eden belediye başkanı Atsuya Tsukasa da şehrin yeniden canlandırılmasından çok, var olan sakinler için yaşamı sürdürülebilir kılmaya öncelik vermeye başlamış. Benzer kaderi yaşayan çok sayıda kent olduğu için incelenmesi gereken bir deneyim olarak bahsetmiş olalım. https://theworld.org/stories/2025/03/18/japans-aging-population-is-pushing-shrinking-cities-to-grapple-with-a-new-reality Bu haftalık da bu kadar haftaya buluşuncaya kadar hoşça, sağlıkla ve güvenle kalın.

    13 min

  4. 04/30/2025

    Uy Aha, Hopa

    Bu hafta yine tek kentli bir rasat bölümü yapıyor ve Kent Hakkı Derneği'nin davetlisi olarak gittiğim Hopa'da ekspres bir tura çıkıyoruz.Değer mi Hiç?Mersin’den Hopa’ya otobüsle gitmek bir gün sürüyor diye aktarmalı bir güzergahtan Rize’ye uçmaya çalıştım ama sisten dolayı uçak oraya inemeyince 16,5 saatte ulaşmış oldum ben de kente. Ama iyi oldu çünkü indiğim Erzurum’dan Hopa’ya giden yok Çoruh boyunca ilerleyip Artvin Yusufeli Barajı havzasını kat ederek Türkiye tarihine doğayı katleden en büyük projelerden biri olarak geçen alanı görmemi sağladı. Yusufeli Barajı’nın üreteceği enerji, burada yok edilenlerin telafisini acaba ekonomikya da ekolojik olarak ne kadar sağlayacak merak etmeden duramıyor insan.https://x.com/DogaDernegi/status/1644334320889331714Artvin’in MadenleriÜlkenin dört bir yanında doğayı tarumar eden madencilik faaliyetleri Artvin’de de ziyadesiyle mevcut elbette. Ama Artvin aynı zamanda yirmi beş yılı aşkın bir tarihçenin üzerinde yükselen bir maden karşıtı hareketine de evsahipliği yaparak bu toprakların en uzun soluklu yerel çevre mücadelesinin sahnesi olarak kabul ediliyor. Mekanda Adalet Derneği’nin bu mücadeleyi kitaplaştırmış olduğunu da hatırlatmış olalım.https://mekandaadalet.org/program/yurttas-davalari-cerattepe/Dağlardan Denize ArtvinŞehre gidince tanıdığım “Mekanların Kardeşliği” ağımızın Hopa ayağı sayılabilecek Ücra Sahaf’ta karşıma çıkan Dağlardan Denize Artvin kitabı Hopa’yı anlamama da çok yardımcı olacak makaleler barındırıyor. Haftanın kıraat önerisini böylelikle erkenden yapmış olayım.https://iletisim.com.tr/kitap/artvin/10619?srsltid=AfmBOoqw8QOoCPig0vo2gu9x24eun2tQjSAWwqo1_kylHzwGBftM0w2KYerel SiyasetDerlemede Erdoğan Altun’un kaleme aldığı Artvin Siyasetinde Öne Çıkanlar başlıklı bölüm muhalif, devrimci kimliği ile bildiğimiz Hopa ve diğer Artvin ilçelerinde de aslında etnik, ailesel, vadisel ve kişisel ilişki ve dengelerin ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor.https://mobile.x.com/kemiklerimiri_Değişen Yaylalar ve KentlerAynı derlemede Şenay Aydemir’de kendi çocukluğundan hareketle yaylanın değişen gündelik yaşamının ve mimarisinin izini sürerek aslında kentlerin geçirdiği dönüşüme mikro bir süreçten ışık tutuyor.Karadeniz Sahil HendeğiHopa’da sahile iniyorsunuz ama denize ulaşamıyorsunuz çünkü yapımı çok tartışılan sahil yolu kentin denizle olan ilişkisini feci şekilde kesmiş. Adeta kamyonların cirit attığı asfalttan bir hendekle karşı karşıyasınız. Denizinden koparılmış bir kent olmuş Hopa.https://www.indyturk.com/node/361276/%C3%A7evre/daha-%C3%B6nce-75-metre-doldurulan-hopa-sahili-kentin-denizle-ba%C4%9Flant%C4%B1s%C4%B1-koptuMahsun Deniz FeneriDenizle arasına duble yolun girdiği Hopa Deniz Feneri’nin öyküsü, Artvin’in uğradığı altüst oluşun, denizden koparılışının timsali gibi gerçekten. İnal’ın derlemesinde Özlem Şendeniz de fenerin ve fenerin ailesinin hikayesini kendi dillerinden anlatmış. Onu da not etmiş olalım.https://tr.wikipedia.org/wiki/Hopa_Feneriİnce Belli Kontrol KulesiGelerken inemediğim havaalanıyla dönüşte müşerref olabildim ve ince belli çay bardağı şeklindeki kontrol kulesi ve artık pek örneği kalmamış geleneksel Rize evleri şeklindeki ofislerini görme şansım oldu. Öldürüp sonra da aksesuar olarak pazarlamaya çalıştığımız kültürel değerlerimize harika örnekler sunuyormuş gerçekten Artvin-Rize Havaalanı.Haftaya görüşünceye dek, hoşça ve sağlıkla kalın.

    15 min
  5. Ayrancı'nın Zamanları, Mekanları, İnsanları

    04/17/2025

    Ayrancı'nın Zamanları, Mekanları, İnsanları

    Bu haftanın rasathanesi kentleri değil, hatta bir kenti de değil, sadece Ayrancı'nın sokaklarında dolaşıp bir semtin ne kadar çok hikaye biriktirebileceğine tanık oluyor.Birçok programda kulaklarını çınlattığımız Ayrancım Gazetesi’nde yayınlanmış yazılardan Ali Necati Koçak’ın derlediği bir seçkinin kitap olarak basıldığını önceki programlardan birinde duyurmuştum. Biraz daha detay vermeye kalkışınca bölümün tamamı Ayrancı’da geçmiş oldu.İyi de oldu çünkü hemşehrilik hukuku için mekanın belleğinin ne kadar önemli olduğunu defalarca ifade etmiştim. Bunun nasıl mümkün ve ne kadar kıymetli olduğunu gösteren bir çalışma olduğu için bir değil bir sürü program hak ediyor Ayrancı ve Ayrancı’nın şahane sakinleri.Programının sonunda da söylediğim gibi darısı diğer kentlerimizin başına…Mahallerin ÖnemiAçılışı biraz kavramsal yapalım. Elçin Öz, Ayrancı’nın tarihçi akademisyenleri Hakan Kaynar ve Oktay Özel ile yaptığı söyleşide Kaynar, Paul Connerton’a referansla‘anıt mekan’ ve ‘mahal’ ayrımını hatırlatıp mahal’leri anıt gibi ben buradayım diye sürekli kendini hatırlatmayan bir çevre olarak tarif ediyor. Bu da tartıştığımız seçki gibi mahalleri hikaye eden, onların hafızasını tutan çalışmaların yaşadığımız mekanların mahallerinin farkına varmamıza ne kadar kıymetli katkı yaptığını gösteriyor. https://ayrancim.org.tr/?p=8697Plan Oba KomunüŞehrin ortasında komün mü olur, olmaz tabii ama öyle yerler olabilir ki oralarda neredeyse bir komün komşuluğu ortaya çıkabilir. Plan Oba apartmanı tam da öyle bir yermiş. ODTÜ mensuplarının kooperatif olarak inşa ettikleri vahamsı yuvadan konuşurken bu komşulardan bir olan Hülagü Bulguç’u da anmadan geçmiyoruz.https://ayrancim.org.tr/?p=7775Gemi Ev Gemiye benzediği için mimarı, sahipleri hakkında bir takım denizcilik yakıştırmaları yapıldığı halde sadece mimar Danyal Tevfik Çiper’in aerodinamik bir apartman yapma arayışını yansıtan Özkanlar Evi de Ayrancı’nın söylenceleri, mimari ve politik tartışmaları ile enterans bir mekan olarak seçkide yerini alıyor. https://ayrancim.org.tr/?p=9206Koraltan EviBir ev ki Demokrat Parti döneminde meclis başkanı Refik Koraltan’a lojman olmuş. 27 Mayıs’tan önce belki de darbeyi engelleyebilecek son bir toplantıya evsahipliği yapmış, darbeden sonra aşırı sağın karargahı Türk-Kültür Dernekleri merkezi olmuş, onun kapatılmasının ardından 12 yıl sonra yeniden açılan Halkevleri’nin merkezi haline gelmiş ve 70li yılların şiddetli günlerinde dinamitlenerek yıkılmış Türk siyasetinin büyük kırılmalarına tanık olmuş bir ev.O da Ayrancı’daymış…https://ayrancim.org.tr/?p=8845Ankara’nın BağevleriBağları şarkılara konu olmuş bir kentin bağevleri de meşhurdur haliyle. Çoğu yokolmuş bu evlerden ayakta kalmış birkaç tanesinin hikayesini ailelerin dilinden dinliyoruz.https://ayrancim.org.tr/?tag=ayranci-bagevleriAtakuleHep mahaller olacak değil ya bir de anıt mekandan bahsedelim ve Türkiye’nin ikinci Ankara’nın birinci alışveriş merkezi Atakule’yi döner restoranı, atari salonu, nikah salonu ile bir konuşalım.https://ayrancim.org.tr/?p=8557Çankaya SinemasıSineması, pastanesi, müzik kutusu ve kırtasiye ile kim bilir ne kadar çok ve unutulmaz buluşmaya ve seyre evsahipliği yapmış Çankaya Sineması da anılarda ve Ayrancım’ın seçkisinde yaşamaya devam ediyor.https://ayrancim.org.tr/?p=8354Ayrancı’nın İnsanlarıSeçki, tüm bu mahallerde mekanlarda çocuklarını geçiren ya da çocukluklara damga vuran bir sürü insan hikayesine de yer vermiş. Mahallenin güzel tiyatrocusu Ayşegül Atik mi dersiniz yoksa İlhan İrem’in eşi kozmik yenge Hansu Atniner mi dersiniz, bir dönemin gençleri için çok önemli Kasetçi Teoş mu, Türkiye’nin ilk interaktif oyunu Hugo’nun Tolga Abi’sini mi dersiniz, yorgancıları, saatçileri, muhtarları ile Ayrancım; mekanları, mahalleri ve yapılarının ötesinde bir inzan manzaraları manzumesi olarak beliriyor.İşte böyle Ayrancı’nın içimizi ısıtan hikayeleri Ayrancı’nın mazisinden, Ayrancım’ın sayfalarında bizi buluyor.

    18 min

  6. 04/09/2025

    Kentlerin Sokaklarında Ulaşım ve Sanat

    Son gelişmelerin keyifsizliği ve bayramın rehavetiyle iki haftadır ara verdiğimiz rasathane turlarımıza o zamandan hazırladığımız içeriği, Ezgi ile Mersin’in mimoza baharının eşliğinde konuşarak dönüyoruz.Belgrad’da Bedava UlaşımBelgrad, Lüksemburg, Montpellier (Fransa) ve Tallinn (Estonya)’dan sonra toplu taşımayı ücretsiz kılarak bu uygulamaya geçen en kalabalık Avrupa şehir oldu. Toplu taşımanın biletsiz olmasıyla bireysel araç kullanımının azalması ve Belgrad’ın Dünya’nın en kirli kentleri arasından çıkması umuluyor.https://www.dw.com/en/belgrade-to-make-public-transport-free-from-january-1/a-71102418Glasgow da Ücretsiz Toplu Taşımayı DeniyorÜcretsiz toplu taşımayı geçmeyi gündemine alan Glasgow da süreci önce 1000 kent sakiniyle denenecek bir pilot ygulamayla başlatıyor. Dokuz hafta sürecek denemenin ardından uygulamanın sosyal, ekonomik ve çevresel faydaları ve bunun ulaşım politikasını nasıl etkileyebileceği araştırılarak politikaya karar verilecek. https://cities-today.com/glasgow-to-trial-free-public-transport/İki Tekerliler için Güvenli ParkGlasgow’a uğramışken bisikletlilere yönelik çok mühim bir hizmetten de bahsedelim. Kentlerde bisiklet kullanımının yaygınlaşmasının karşısındaki bir engel de güvenli park imkanlarının azlığı. Bir yere bağlasanız bile bisikletinizin çalınmasına engel değil. Buna yönelik olarak Glagow, Cyclehoop şirketinin imalatı kapalı park yerlerinin sayısını arttırmaya devam ediyormuş.https://www.glasgow.gov.uk/article/11548/Cycle-Storage-Scheme-Set-For-Significant-ExpansionMikro ama PahalıNational Association of City Transportation Officials (NACTO) tarafından yayınlanan bir rapor ABD ve Kanada’da 2023'te rekor sayıya ulaşan paylaşımlı bisiklet ve skuter gibi mikro ulaşım çözümlerinin maliyetinin hiç de mikro olmadığını ortaya koymuş.Yine de Toplu TaşımaEnviromental Science and Technology Dergisinin Şubat 25 sayısında yayınlanan bir makale de yolcuların toplu taşıma yerine Uber veya Lyft kullanarak zamandan tasarruf ettiğini ancak daha fazla ücret ödediğini ortaya koymuş. Fakat dışsallıklar hesaba katıldığında trafik sıkışıklığı, kazalar ve gürültü gibi sosyal maliyetler açısından toplu taşıma hala daha avantajlı görünüyor. https://cities-today.com/most-uber-and-lyft-trips-replaceable-by-public-transit-says-study/Sokak Sanat İçindirÖzgür Mumcu Aslına Bakarsan isimli podcast serisinin geçen bölümlerinin birinde ’ın bu bölümünde Street Art meselesini Görken Kızılkayak ile konuşmuş. Uzun yıllardır Street Art üzerine çalışmalar yapan ve sanatçılara destek sağlayan Kızılkayak ile mağara resimlerinden kurumsal kültür politikalarına kadar evrilen meseleyi dinliyoruz.https://open.spotify.com/episode/4slLK2ryW60QiKA89jJNY6?si=4d9bfe222ed646c0Toronto Sokaklarında SanatKızılkayak’ın bahsettiği kurumsallaşmış StreetArt örneklerinden birisine Toronto’da rastlıyoruz. Şehrin sokaklarındaki sanat eserleri için bir portal yapılmış, herbirinin bilgileri koyulmuş, hatta haritası bile yapılmış.https://www.streetartoronto.ca/Ters GrafitiToronto gibi örnekleri saymazsak sokaklarda çizim, yazılama yapmak suç. Ama temizlemek değil. Tersine grafiti tam da bu şekilde sokakları, duvarları stensillerle temizleyerek desenliyor. https://www.streetadvertisingservices.com/blog/article/everything-you-need-to-know-about-reverse-graffitiThames’in Definecileri Orhan Pamuk Kara Kitap’ında Boğaz’ın suları çekilmiş halini hayal etmişti. Londra’da bu edebiyatın ötesinde bir uğraş olmuş. Mudlarking denilen faaliyetle gelgitlerin çekilmesiyle ortaya çıkan Thames Nehri kıyılarında antika ya da gündelik eşya arama modası çıkmış.https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-07-12/london-the-river-thames-mudlarks-find-history-on-a-crowded-foreshore?cmpid=BBD071224_CITYLAB&utm_medium=email&utm_source=newsletter&utm_term=240712&utm_campaign=citylabdailyBu haftalık da bu kadar, sağlıkla, huzurla, hoşçakalın…

    12 min
  7. Seferihisar: Yavaş Şehre Hızlı Bir Sefer

    03/18/2025

    Seferihisar: Yavaş Şehre Hızlı Bir Sefer

    Bu hafta Kültür ve Ekoloji Hakları Derneği'nin daveti ile bulunduğum Seferihisar vesilesiyle yavaş şehirlerin kültür politikalarını konuşuyoruz.Yavaş Şehrin Hızlı GelişimiCittaslow ağına 2009'da katılarak Türkiye'nin ilk yavaş şehri olan Seferihisar ı zamandan bu yana epey hızlı bir gelişme kaydederek iki kat nüfusa çıktı. Bu da yavaş şehir yaklaşımının bir yaşam tarzını mı yoksa bir pazarlama stratejisini mi ima ediyor diye sormamıza sebep oluyor.Maliyet Sebebiyle Hızlanan Şehir2011'de Cittaslow ağına kabul edilen Taraklı Belediyesi yıllık 1500€ olan aidatını ödemediği için 2022 yılında listeden çıkarılmış. Demek ki yoksulların yavaşlığa bile parası yetmiyor bazen.https://www.halk54.com/tarakli-sakin-sehir-listesinden-cikartildiYavaş MetropolDünya'nın hem yavaş hem de metropol olan ilk şehri İzmir olmuştu. Nasl olur anlamadan bu iddia 2024 seçimlerden sonra Antalya'ya geçmiş. Bana hala oksimoron gibi duran bu tamlamanın akıbetini göreceğiz zamanla.https://cittaslowturkiye.org/tr/metropol/Yavaş Şehrin RES'leriDoğayla barışık olma iddiasındaki sakin Seferihisar'ın yamaçları RES türibinleri ile dolmuş. Öyle ki SİT alanları bile bu devasa yel pervanelerine açılmış. Eee sonuça Ağa'nın oğlu isteyince ne doğası, ne tarihi...https://www.demokrathaber.org/seferihisarda-ruzgar-enerjisi-santralleri-tartismasiSeferihisar Kültür Politikaları ÇalıştayıSebeb-i ziyaretimiz olan Çalıştay vesilesiyle Seferihisar'ın çok sayıda yeni kültür sanat emekçisi ve meraklısı hemşehrisi olduğunu öğrendik. Bu nitel ve nicel gelişim ne yazık ki şehrin bir kültür politikası olmasını henüz sağlayamamış. Fakat çalıştayı böyle bir sürecin işaret fişeği olarak görmek mümkün.https://www.kulturekoloji.org/Anadolu'nun Kadim Müzik KültürüÇalıştay'da Cenk Güray hoca hem dinletisi ile kulaklarımızın pasını sildi hem de yaptığı sunuşla Anadolu'nun binlerce yıllık müzik mirasını Gomidas'tan, Milas Zeybeği'ne, Adatepe'ye kadar yaptığı bir yolculukla özetledi.https://anadolumuzikkulturleri.com/prof-dr-cenk-guray-ile-anadolu-muzik-kulturleri-ve-ortak-bellek/Tiyatrolı KöylerÇalıştay'da dinleme şansı bulduğumuz diğer bir hocamız da Semih Çelenk'ti. O da köy Bademler'den Boğazköy'e köylerdeki tiyatro deneyimlerini aktararak kültür politikalarının ufkunu kentlerin ötesine taşıdı.https://www.izmir.art/tr/semih-celenk-ile-teori-ve-pratikte-koy-tiyatrolariBu haftalık da bu kadar. Haftaya görüşünceye kadar hoşça ve sağlıcakla kalın.

    11 min
  8. Cadde Boyu Dönüşüm: İstiklal

    03/12/2025

    Cadde Boyu Dönüşüm: İstiklal

    Ezgi ile beraber niversite yıllarımızın sosyal başkenti İstiklal Caddesi'nin aradan geçen çeyrek yüzyıl içindeki dönüşümünü konuşarak Tünel'den Alkazar'a yürüyoruz. Metrohan İlk durağımız hemen Tünel’in üstünte yer alan ve 1939’dan beri İETT’nin genel merkezi olarak kullanılan Metro Han. İBB Miras tarafından bir kültür mekanına dönüştürülen Metro Han Kasım 2023’ten beridir de Zafer Toprak’ın 60bin kitabına evsahipliği yapan bir kütüphanesi olarak hizmet veriyor. Kent Mobilyası Olarak Bariyer Artık görmüyoruz bile. Resmi kurum, konsolosluk önleri, eylem alanları, temsil mekanları onlarla çevrili. Polis bariyerleri artık canlı sokakların, meydanların vazgeçilmez kent mobilyaları. İllüzyon Han Eski Rus Büyükelçiliği, hapishanesi, önce Narmanlıların yurdu ve sonra Aliye Berger, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Bedri Rahmi Eyüboğlu başta olmak üzere birçok sanatçının evi, atölyesi ve şimdi de illüzyon müzesine ev sahipliği yapan kimliksiz, ruhsuz bir han. Dönüşmecesiye mekanlara ala bir örnek Narmanlı Han. Botter Apartmanı Abdülhamit’in terzisi ve modacısı olan Hollanda uyruklu Jean Botter için yaptırılan bina da İBB Miras tarafından 2023 yılında Casa Botter Sanat ve Tasarım Merkezi’ne dönüştürülmüş. Markiz Pastanesi Her şeyin hanesi peydah olurken pastaneler kayboluyor farkında mısınız? Onlardan biri de 1940’dan 2016’ya kadar birçok karşılaşmaya, muhabbete evsahipliği yapmış Markiz pastanesi. O zamandır kapalı şimdi o da kültür sanat etkinliklerine evsahipliği yapmaya başlıyor diye duyduk. Caddede Bir Sanat Bir Sanat Metro Han’la başlamıştık. Ziraat Kültürü geçince, Botter Apartmanı, Markiz Pastanesi’nin karşısında Beyoğlu Sanat Merkezi, Borusan Müzik, Meşher, İş Bank Resim Heykel, Yapı Kredi Kültür Sanat, daha ilerde Aksanat… Beyoğlu’nda kültür sanat mekanı açmayan holdingi dövüyor olabilirler mi? Atlas Pasajı Neyseki hala eski işlevini bir şekilde sürdüren mekanlar da var hala Beyoğlu’nda. Atlas Sineması kendisine eşlik eden sinema müzesi ile hala yaşıyor çok şükür. Mephisto Üniversitedeyken aldığım kitapların büyük çoğunluğunu bu cadde üzerinden almışımdır herhalde. O kitapçıların çoğu göçüp gitti. Neyse ki Mephisto hala eski yerinde ayakta… İstiklal’in Hayaleti İllüzyonla başladık hayaletle bitirelim çünkü İstiklal’de bir hayatel dolaşıyor. Emek sinemasının hayaleti. Onca direnişe eyleme rağmen Cercle d’Orient’la birlikte dönüşüm adı altın yok edilen Emek Sineması’nın hayaleti hala dolaşıyor hala İstiklal’de. Hoppa Alkazar Ne çok film izledik Festival’de ve sair zamanlarda Alkazar’da. Şimdi orası da hoplamalı, zıplamalı yeni nesil ne idüğünü anlayamadığımız bir yer olmuş. Hope demişler ama sanki “hooop” ya da “hopppaaa” Alkazar daha yakışırmış. İşte böyle İstiklal’in dönüşüm duraklarının bazıları bunlardı. Daha nicesi var elbet ama hızlıca olunca bu kadarına nefesimiz yetti. Ne diyelim, biz büyüdük ve bir tarz olmuş İstiklal. Eskisine razıydık ama o da yenik düşmüş belli ki geçen zamana.

    14 min
See All (36)

About

Yurttan ve Cihandan Haftalık Kent Manzaraları

Information