Năm uẩn là thuật ngữ Hán Việt, thuần Việt là năm nhóm: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức — cách phân chia các pháp rất đặc trưng của Phật giáo. Triết học chia các pháp thành vật chất và tinh thần; Phật học chia thành Sắc và Danh, rồi chia nhóm Danh thành bốn: Thọ, Tưởng, Hành, Thức, thành ra năm nhóm. Việt hóa: nhóm Sắc, nhóm Cảm giác, nhóm Thấy, nhóm Hành, nhóm Biết.Nhóm Sắc (Sắc uẩn) — phàm sắc gì, quá khứ, hiện tại, vị lai, thô hay tế, xa hay gần, đều thuộc nhóm Sắc; bao gồm tất cả sắc chứ không chỉ sắc thân. Gồm sắc thân (sáu Căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) và thế giới vật chất bên ngoài (năm Trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc). Riêng Pháp Trần là Danh chứ không phải Sắc.Nhóm Cảm giác (Thọ uẩn) — sáu loại cảm giác do sáu Căn tiếp xúc sáu Trần mà phát sinh; là các đối tượng thực tại, những gì được thấy, được nghe, được cảm nhận. Mắt xúc sắc trần sinh cảm giác hình ảnh, tai xúc thanh trần sinh cảm giác âm thanh, và tương tự với mùi, vị, xúc chạm, pháp trần.Nhóm Thấy (Tưởng uẩn) — sáu cái Thấy, là sáu tâm biết trực tiếp giác quan (trực giác), mỗi cái Thấy chỉ ghi nhận một đối tượng: Nhãn thức, Nhĩ thức, Tỷ thức, Thiệt thức, Thân thức, và Tưởng thức (do ý căn tiếp xúc pháp trần). Sáu cái Thấy phát sinh đồng thời với sáu cảm giác.Nhóm Hành (Hành uẩn) — gồm rất nhiều tâm hành: Niệm, tư duy, tham sân si, chú tâm, dục, tác ý, lời nói, hành động, khổ vui. Hành trên Bát Tà Đạo làm phát sinh tham sân si hoặc do tham sân si mà sinh, nên gọi là Tà; Hành trên Bát Chánh Đạo không làm khởi lên tham sân si, nên gọi là Chánh.Nhóm Biết (Thức uẩn) — gồm Ý thức và Tư tưởng, phát sinh theo tiến trình Niệm → Tư duy → Ý thức và Tư tưởng. Ý thức là tâm biết, Tư tưởng là đối tượng được biết; hai cái đồng sanh đồng diệt theo duyên ý căn tiếp xúc pháp trần.Các pháp thuộc cả năm nhóm đều do duyên khởi nên vô thường, vô chủ vô sở hữu. Năm uẩn bao gồm tất cả các pháp đối với nhận thức của một người, chứ không phải là thân tâm của một người hay một chúng sanh nào. Năm uẩn cũng không đồng thời tồn tại — mỗi thời điểm chỉ có một hai thứ tâm, sinh diệt theo thứ tự Sắc, Cảm giác, Thấy, Hành, Biết, Hành; chỉ Thọ với Tưởng, và Ý thức với Tư tưởng, là đồng sanh đồng diệt.#BátChánhĐạo #SưNguyênTuệ #Nikaya #NămUẩn #SắcThọTưởngHànhThức #VôNgã