Bài pháp này xét lại một từ nhiều người hay dùng: Thất niệm, với nội dung rằng khi tu tập mà không có Chánh niệm thì lúc đó là Thất niệm, hiểu đơn giản là không có Niệm. Vậy thật sự có thất niệm hay không, tức có một lộ trình tâm nào mà không có Niệm hay không?🍃 Muốn hiểu đúng, trước tiên phải hiểu Niệm là gì. Niệm là thuật ngữ Phật học Hán Việt, đặt ra khi phiên dịch kinh điển từ ngôn ngữ Ấn Độ sang Trung Hoa. Trong các bộ kinh Nikaya, Niệm được định nghĩa là nhớ lại những gì đã học từ trước; theo định nghĩa gốc này, hiểu theo tiếng Việt thuần túy, Niệm chính là Trí nhớ. Niệm là một tâm hành thuộc nhóm Hành, trong bốn nhóm Thọ, Tưởng, Hành, Thức, hay Thọ, Thấy, Hành, Biết. Tâm hành Niệm, tâm hành Tư duy, cùng tâm Biết ý thức là những quá trình duyên khởi nối tiếp nhau: Niệm, Tư duy, rồi Biết. Cho nên hễ lộ trình tâm nào có cái Biết ý thức thì dứt khoát phải có Niệm, phải có Trí nhớ.🌿 Quan sát kỹ, tâm hành Niệm có hai phần. Phần thứ nhất là hành vi của Niệm: nhớ lại, nhớ đến, tìm kiếm thông tin, tương tự như Google. Phần thứ hai là nội dung của Niệm: nhớ lại cái gì. Tùy nội dung mà Niệm chia làm hai loại:1/ Tà niệm, tức Trí nhớ Tà: nhớ được những gì đã học, nhưng tri thức đã học đó có nội dung là hiểu biết không đúng sự thật, là vô minh, tà kiến, chấp ngã. Duyên với Tà niệm phát sinh Tà tư duy; duyên với Tà tư duy phát sinh cái Biết ý thức vô minh, tà kiến, chấp ngã; duyên với cái Biết ấy phát sinh tham sân si; và duyên với tham sân si phát sinh sầu bi khổ não, sinh già bệnh chết.2/ Chánh niệm, tức Trí nhớ Chánh: cũng là nhớ lại những gì đã học, nhưng điều đã học đó là hiểu biết đúng sự thật, là Minh, Trí tuệ, Chánh kiến, do Đức Phật khám phá và truyền dạy, đó là Tứ Thánh Đế và những gì liên quan. Duyên với Chánh niệm phát sinh Chánh tư duy; duyên với Chánh tư duy phát sinh cái Biết ý thức Chánh kiến, trí tuệ; duyên với cái Biết Chánh kiến khởi lên Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng. Đây chính là lộ trình tâm Bát Chánh Đạo, không còn nhân duyên cho cái Biết vô minh, cho tham sân si, cho sầu bi khổ não khởi lên, nghĩa là toàn bộ khổ uẩn chấm dứt ngay bây giờ và tại đây.🧘 Nội dung của Chánh niệm rất nhiều, chia làm bốn nhóm chính, thuật ngữ gọi là Tứ Niệm Xứ. - Chánh niệm về thân là nhớ đến, tích cực chú tâm quán sát thân nơi thân, tức quán sát cảm giác xuất hiện nơi thân. - Chánh niệm về thọ là quán sát thọ nơi thọ. - Chánh niệm về tâm là quán sát tâm nơi tâm, tức Thọ, Tưởng, Hành, Thức. - Chánh niệm về pháp là quán sát pháp nơi pháp, pháp mà Đức Phật thuyết giảng.🍃 Phật học là một môn học, cũng như Toán học, Vật lý hay Kỹ nghệ, mục đích là để sống với các kiến thức này, để hết khổ được vui ngay bây giờ và tại đây. Việc học và hành thật ra chỉ là rèn luyện trí nhớ, nhớ được điều đã học và ứng dụng vào tình huống cụ thể một cách thuần thục. Tu học Phật giáo cũng vậy, chỉ là rèn luyện Trí nhớ Chánh, tức Chánh niệm gồm bốn nhóm Tứ Niệm Xứ, cho thật thuần thục, để khi đối diện một tình huống cụ thể thì Trí nhớ Chánh tương ứng khởi lên thuần thục. Khi chưa thuần thục thì có lúc nhớ, lúc quên. Nhưng khi không có Chánh niệm, không có nghĩa là lộ trình tâm ấy không có Niệm như cách một số người gọi là Thất niệm. Lúc đó vẫn có Niệm, chỉ là Tà niệm mà thôi.#BátChánhĐạo #SưNguyênTuệ #Nikaya #ChánhNiệm #TứNiệmXứ #ThấtNiệm
