Tạp chí xã hội

RFI Tiếng Việt

Những vấn đề xã hội Việt Nam và trên thế giới qua lăng kính RFI

  1. 42M AGO

    Nghịch lý về xu hướng ăn uống không lành mạnh tại nước Pháp nổi tiếng về ẩm thực

    Nước Pháp vốn lâu nay vẫn nổi tiếng là xứ sở ẩm thực, người Pháp được xem là có gu ăn uống tinh tế, các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn cao, thế nhưng nay nước Pháp đang trở thành « thiên đường » của đồ ăn nhanh và nhiều hiệp hội, tổ chức tại Pháp ngày càng lo ngại về tình trạng tiêu dùng tràn lan các thực phẩm không lành mạnh (malbouffe). Một cuộc khảo sát của 7 hiệp hội, tổ chức về 5.000 sản phẩm khuyến mại tại 5 hệ thống bán lẻ lớn nhất của Pháp (Carrefour, Cooopérative U, E.Leclerc, Intermarché và Lidl) trong hai tháng 02-03/2025, cho thấy 66% chương trình khuyến mãi thực phẩm tại hệ thống các siêu thị lớn liên quan đến các sản phẩm quá béo, quá ngọt hoặc quá mặn, không tốt cho sức khỏe người tiêu dùng, thậm chí là các thực phẩm mà các định chế y tế khuyến cáo hạn chế sử dụng, như các thức uống ngọt, thịt chế biến sẵn, thực phẩm chế biến từ thịt đỏ … Tố cáo các siêu thị thúc đẩy người tiêu dùng mua thực phẩm không lành mạnh, thậm chí « bán rẻ » sức khỏe của khách hàng, các hiệp hội này kêu gọi các chuỗi siêu thị lớn bảo đảm là ít nhất 50% thực phẩm được khuyến mại phải là sản phẩm có chất lượng, với giá cả phải chăng. Trong số 7 hiệp hội, tổ chức về thực phẩm, sức khỏe, bệnh tiểu đường, gia đình hay bảo vệ khí hậu, có Food Watch France, một tổ chức phi lợi nhuận đấu tranh cho quyền của cộng đồng được tiếp cận thực phẩm lành mạnh, giá cả phải chăng, được lựa chọn và bảo đảm phát triển bền vững. Để hiểu thêm về thực trạng tiêu dùng thực phẩm không lành mạnh tại Pháp, RFI Tiếng Việt phỏng vấn bà Audrey Morice, phụ trách chương trình quảng bá của Food Watch France. RFI : Trước hết, nên hiểu thế nào là đồ ăn không lành mạnh ? Audrey Morice : Tất cả các loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng thấp nhưng chứa nhiều calorie, cholesterol, chất béo bão hòa, đường, đôi khi là muối, về cơ bản đó là những thứ ẩn nấp đằng sau thực phẩm không lành mạnh mà chúng ta cần biết. Nói cách khác, đó là những thực phẩm quá béo, quá ngọt, quá mặn. Ngày nay, thực phẩm không lành mạnh còn gắn liền thực phẩm siêu chế biến, vốn bị chỉ trích rất nhiều. Chúng chiếm tới gần 1/3 lượng calorie chúng ta nạp hàng ngày vào người, do đây thường là những thực phẩm rất tiện lợi, trông rất ngon miệng mà lại không đắt mấy. Tuy nhiên, đằng sau những thực phẩm này là một quá trình biến đổi theo dây chuyền công nghiệp, dẫn đến những hậu quả về sức khỏe và gây nhiều tranh cãi. Đây thực ra là những xu hướng tiêu dùng thực phẩm có từ những năm 1960-1970, với sự xuất hiện của thức ăn nhanh McDonald's và thực phẩm công nghiệp. Cách nay vài thập kỷ, chúng ta được tiêu thụ trực tiếp thực phẩm được nuôi trồng. Nhưng rồi sau đó, theo thời gian, loại thực phẩm này đã dần dần trải qua quá trình chế biến theo tiêu chuẩn của ngành công nghiệp thực phẩm. Cùng với đó là sự thay đổi về lối sống, cách vận chuyển, dẫn đến việc mọi người chuyển sang sử dụng thực phẩm không lành mạnh, còn giá cả thực phẩm tươi thì cứ tăng, các phương pháp sản xuất bị công nghiệp hóa, giá những sản phẩm theo số lượng lớn và chứa nhiều đường lại giảm. Tất cả những điều đó dẫn đến việc các siêu thị ngày nay tràn ngập những sản phẩm "siêu chế biến" và các xu hướng tiêu thụ thức ăn nhanh, như McDonald's, KFC … Điều này có nghĩa là nguồn cung ngày nay tập trung vào nhóm thực phẩm không lành mạnh, thay vì hướng đến các sản phẩm tươi, ngon, chất lượng. RFI : Pháp vốn nổi tiếng trên thế giới là xứ sở của ẩm thực. Vậy bà giải thích thế nào về tiến triển của xu hướng tiêu dùng thực phẩm không lành mạnh như vậy, ví dụ ăn fastfood ? Audrey Morice : Kiểu thực phẩm chế biến không lành mạnh lần đầu tiên du nhập vào Pháp từ nước ngoài là vào những năm 1970, khi hệ thống thực phẩm của thế giới bắt đầu trở nên công nghiệp hóa đến mức dần dần trở thành có vấn đề. Đó là khi thực phẩm bắt đầu trải qua quá nhiều quá trình chế biến. Thực ra thực phẩm chế biến sẵn không phải là điều gì mới mẻ, nhưng vấn đề nằm ở chỗ những loại thực phẩm như thế này được chế biến quá nhiều và dần dần xuất hiện trên thị trường. Đây không phải là hiện tượng mới, mà có lẽ chúng ta chỉ  ngày càng nhận thức rõ hơn rằng những loại thực phẩm này, bắt đầu xuất hiện cách đây vài thập kỷ, nay đã dần dần tràn ngập thị trường. Hiện nay, chúng ta đã có các nghiên cứu về các tác động của loại thực phẩm này đối với sức khỏe. Trước tiên, các nghiên cứu khoa học đã cho thấy có những tác động gây tranh cãi, rồi sau đó là các nghiên cứu lâm sàng đang ngày càng được tiến hành nhiều về các tác động lên cơ thể con người và hệ thống y tế của chúng ta. Và các chuyên gia y tế cả chục năm nay đã cảnh báo về tác hại của loại thực phẩm không lành mạnh này đối với con người. RFI : Chúng ta có thể giải thích xu hướng đáng báo động này như thế nào và đâu là những lý do chính dẫn đến xu hướng tiêu dùng thực phẩm không lành mạnh ở Pháp ? Audrey Morice : Những lý do chính của thị trường thực phẩm không lành mạnh này, cũng giống như nhiều vấn đề khác có liên quan đến thực phẩm và sức khỏe, cần được xem xét từ phía các nhà cung ứng. Ngày nay, hầu hết cư dân đều có các nguồn cung cấp thực phẩm dễ tiếp cận về mặt địa lý, nghĩa là nói chung chỉ cần lái xe 5 phút là đến nơi. Nếu không phải quý vị đang sống ở các hòn đảo, thì chỉ cần lái xe 5-10 phút, hoặc nếu ở thành phố thì chỉ cần đi bộ vài trăm mét là có thể đến được một siêu thị, một cửa hàng tiện lợi. Những yếu tố thống lĩnh thị trường thực phẩm chính là các siêu thị và ngành chế biến thực phẩm. Vấn đề là ở chỗ những công ty này không tạo thuận lợi cho việc đưa các thực phẩm lành mạnh và bền vững đến người tiêu dùng. Trái lại, họ khuyến mại và hướng người tiêu dùng đến với những thực phẩm siêu chế biến. Hiện giờ cứ 10 sản phẩm bày bán trong siêu thị thì có tới 7 mặt hàng là thực phẩm không lành mạnh. Như vậy, vấn đề hiện nay thực sự nằm ở các nhà cung cấp hàng hóa cho thị trường : họ không cho phép mọi người ưu tiên tiêu thụ những sản phẩm tốt lành nhất. Ngoài ra ngày càng có nhiều chiêu quảng cáo và tiếp thị mạnh tập trung chủ yếu vào những sản phẩm ít có lợi cho sức khỏe của chúng ta. RFI : Đó là từ phía nhà cung cấp. Vậy còn về phía người tiêu dùng, cuộc khủng hoảng, lạm phát liệu có phải những yếu tố đẩy người tiêu dùng đến với loại thực phẩm rẻ tiền, không lành mạnh ? Audrey Morice : Dĩ nhiên là lạm phát có các tác động rõ rệt. Đó là làm tăng giá thực phẩm, điều này có nghĩa là thực sự tạo ra sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận nguồn thực phẩm và chắc chắn sẽ là sẽ gây trở ngại cho những người có ngân sách eo hẹp nhất, những người chịu cảnh sống bấp bênh nhất, khiến họ không được tiếp cận với các loại thực phẩm có chất lượng dinh dưỡng cao. Tất nhiên là họ phải ưu tiên chọn mua những loại thực phẩm rẻ tiền, giàu năng lượng nhưng lại nghèo dinh dưỡng, ảnh hưởng tới khả năng tiêu dùng những thực phẩm lành mạnh hơn, như trái cây, rau củ, cá, hay các sản phẩm từ sữa … Mặc dù một số loại thực phẩm cơ bản đã thực sự trở nên không thể tiếp cận được và bị gạt khỏi danh sách mua sắm, chúng ta cũng có thể phối hợp, điều chỉnh, để cân bằng cả ngân sách và sức khỏe, bởi vì chúng ta biết rằng những người có điều kiện sống bấp bênh nhất cũng là những nạn nhân đầu tiên bị các căn bệnh liên quan đến chế độ ăn uống kém chất lượng. Ví dụ, chúng ta biết rằng tình trạng béo phì phổ biến gấp đôi ở những nhóm người khiêm tốn nhất về tài chính và đó chính là tổng hợp của sự bất bình đẳng : bất bình đẳng xã hội và bất bình đẳng về sức khỏe liên quan đến chế độ ăn uống. RFI : Nhóm người tiêu dùng nào ở Pháp mua nhiều thực phẩm không lành m

    11 min

  2. FEB 11

    Châu Âu : Nhà nước hay tư nhân quản lý để khai thác bền vững những bờ biển Địa Trung Hải ?

    Tìm đến bãi biển để nghỉ ngơi thư giãn là một trong những lựa chọn quen thuộc cho những kỳ nghỉ ngày nay tại Pháp. Với những địa phương có đường bờ biển, đặc biệt là biển nước ấm, tăng trưởng kinh tế dựa vào du lịch biển chiếm tỉ trọng đáng kể. Nhiều nơi, hoạt động khai thác bờ biển định hình cảnh quan, quy hoạch của toàn vùng. Để hiểu hơn về quy hoạch vùng biển phục vụ hoạt động nghỉ dưỡng tại châu Âu, RFI tiếng Việt có cuộc trao đổi với kiến trúc sư quy hoạch Bùi Uyên, cũng là cộng tác viên của đài. RFI : Hoạt động nghỉ dưỡng ở bãi biển có từ khi nào ? KTS Bùi Uyên : Ngày nay, phần lớn du khách ưa thích ngâm mình trong làn nước ấm áp của những bãi biển ngập nắng miền Nam bên bờ Địa Trung Hải, hơn là dọc những vùng duyên hải lộng gió eo biển Manche. Nhưng chính nước Anh mới là nơi ra đời hoạt động nghỉ dưỡng bãi biển. Xuất phát điểm là những khu nghỉ dưỡng nước khoáng nóng, trị liệu, được xây dựng từ đầu thế kỷ 18, dần dần hình thành những thành phố nghỉ dưỡng bên bờ biển thu hút khách du lịch, đánh dấu bước ngoặt lớn trong tương tác với tài nguyên biển. Thời điểm đó, nước biển được sánh ngang nước khoáng trong vai trò trị liệu. Tắm biển, trước hết, là một liệu pháp chăm sóc sức khỏe. Để phục vụ hoạt động nghỉ dưỡng, chữa bệnh này, những đường dạo ven biển và những khu đô thị dần dần mọc lên. Nhờ có trao đổi qua lại giữa hai bờ eo biển Manche mà xu hướng này lan dần sang những vùng ven biển Normandie của Pháp. Những thành phố du lịch nghỉ dưỡng đầu tiên phải kể đến Dauville, Trouville, Cabourg, đặc biệt nở rộ nhờ có phát triển ngành đường sắt vào giữa thế kỷ 18 khiến việc tiếp cận các khu nghỉ ven biển dễ dàng hơn đáng kể. Ban đầu, những khu đô thị mới này dành cho tầng lớp thượng lưu, tách biệt khỏi những khu làng chài cổ vốn quay lưng ra biển, chỉ khai thác nghề đánh bắt hải sản. RFI : Đô thị du lịch biển phải chăng là tác nhân làm thay đổi sâu sắc cảnh quan các vùng duyên hải ? KTS Bùi Uyên : Đúng, quy hoạch khai thác bờ biển như một điểm đến du lịch, với mô hình những khu phức hợp nghỉ dưỡng, dịch vụ giải trí, từ sức khỏe đến sòng bạc, đã được ra đời như một loại hình đầu tư tư nhân thu lợi nhuận cao. Dần dần, bờ biển trở thành một bộ phận của quy hoạch đô thị và chính sách công về phát triển du lịch biển và kinh tế địa phương.  Ban đầu, ngay khi được khai thác du lịch, cảnh quan biển tự nhiên phần cốt yếu vẫn là để chiêm ngưỡng, đi dạo thư giãn hơn là nơi để bơi lội. Trên tầm thế giới, khái niệm nghỉ mát mùa hè trên những bãi biển chỉ ra đời vào đầu thế kỷ 20. Phải kể đến khái niệm 3S « Sun - Sand – Sea » ra đời trên quần đảo Hawaii rồi lan sang dải bờ biển bang Floride của Mỹ. Với trào lưu này, những vùng biển ấm nóng trở thành nơi để thư giãn, giải phóng cơ thể, hòa mình trong nắng, cát và nước biển. Tại châu Âu, loại hình tắm biển này bắt đầu xuất hiện bên bờ Địa Trung Hải vào những năm 30 của thế kỷ trước. Đầu tiên phải kể đến bờ biển nghỉ mát vùng Côte d’Azur, miền nam Pháp. Theo năm tháng, danh tiếng của khu bờ biển này ngày càng thu hút tầng lớp khá giả, giới thượng lưu, văn nghệ sỹ, không những trong nước mà cả ở tầm thế giới. Để kéo dài hoạt động giải trí mang lợi ích kinh tế chủ chốt, các thành phố ven biển dần đa dạng hóa các hoạt động sang các mùa khác trong năm. Như các thành phố Nice, Cannes của Pháp mở đón những sự kiện văn hóa nghệ thuật quốc tế, mà nổi bật nhất là Liên hoan phim Cannes tháng 5 hàng năm, khai mạc lần đầu tiên năm 1946. Những khu nhà ở theo mùa hoặc dài hạn cả năm cũng được xây dựng khắp nơi, mời gọi những người có khả năng tài chính sở hữu những căn hộ, biệt thự nghỉ mát mùa hè. RFI : Pháp tìm sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường biển tự nhiên như thế nào ? KTS Bùi Uyên : Trong suốt các thập niên nửa cuối thế kỷ 20, khắp dọc các bờ biển, hàng loạt các khu tổ hợp giải trí, khách sạn, từ sang trọng cho đến bình dân mọc lên, biến một vùng biển thành điểm đến nghỉ mát mới. TIếp nối Côte d’Azur, khu vực phía tây nam cũng mọc lên những thành phố nghỉ mát nổi tiếng, kéo dài từ Perpignan qua Narbonne, đến Montpellier. Không chỉ khai thác thế mạnh hơn 1600 km đường bờ biển Địa Trung Hải, các dải bờ Đại Tây Dương cũng không ngừng thu hút du khách lũ lượt đổ về bốn mùa trong năm.  Nhận thấy nguy cơ từ tốc độ phát triển đô thị biển ồ ạt này, một bộ luật chuyên về các vùng lãnh thổ ven biển được ra đời năm 1985. Bộ luật này được soạn thảo với mục đích quản lý quy hoạch, bảo vệ và gìn giữ giá trị các vùng tiếp giáp biển này. Chính nhờ có chính sách quản lý từ sớm, nên tuy là một quốc gia có nhiều lợi thế về đường bờ biển, Pháp vẫn song song vừa khai thác du lịch, nhưng vẫn giữ lại được phần lớn đường bờ biển tự nhiên đa dạng về cảnh quan, cũng như sinh quyển. Những ngôi làng cổ như Eze cheo leo trên mỏm núi đá chiếm trọn tầm nhìn xuống bờ biển, ngay sát những đô thị du lịch sầm uất từ Monaco đến Cannes. Hay một làng Saint-Tropez sang chảnh bậc nhất vẫn giữ nét xưa, không xa bãi tắm Lavandou thanh bình với hàng kilometre bờ biển tự nhiên cát mịn. Còn nếu mê ngắm nhìn những đàn hồng hạc thì không thể bỏ qua khu đầm sinh quyển Carmague rộng gần 200 ngàn hecta ngay bên bờ biển, nằm giữa trục đường nối những bến cảng biển Marseille nhộn nhịp với thành phố Montpellier ngập nắng. Khách du lịch có thể tự do nằm dài phơi nắng trên những ghế ngả thư giãn, hay chọn những chuyến dạo bộ hàng giờ dọc theo đường dạo tự nhiên vắt qua những khu bảo tồn thiên nhiên hay di tích cổ. Dù nghỉ ngơi theo cách nào, thì du khách cũng có thể dừng chân bơi lội bất kỳ đâu,dù bãi biển đông đúc bên những nhà hàng sang trọng hay vắng vẻ nơi vách núi hoang sơ. RFI : Còn tại Tây Ban Nha, chính quyền quy hoạch bờ biển thành không gian công cộng trụ cột của đô thị du lịch tại Tây Ban Nha. Chị có thể giải thích thêm ? KTS Bùi Uyên : Với chính sách coi đường bờ biển trước hết là không gian công cộng, nước láng giềng Tây Ban Nha của Pháp cũng sớm có bộ luật vùng duyên hải từ năm 1969. Với hơn 2000km riêng phần đường bờ biển Địa Trung Hải và gần như nắng ấm quanh năm, Tây Ban Nha xây dựng hình mẫu phân tầng không gian và thiết kế cảnh quan công cộng bờ biển một cách bài bản. Theo hình mẫu này, một dải không gian trống, rộng lớn dao động từ 50-100m chiều ngang được quy hoạch men theo hàng kilometre đường bờ biển. Ở đó, đường xe cơ giới tiếp cận những bãi đỗ xe nổi hoặc ngầm, với vỉa hè thoáng đãng rợp bóng cây. Lớp không gian tiếp theo dải đường bộ này là chuỗi xen kẽ giữa những vườn hoa cảnh quan và các khu vui chơi trẻ em rộng lớn. Cuối cùng là tầng không gian bờ nước, một đường đi bộ rộng viền theo những bãi cát, dành cho hoạt động tắm biển và thể thao trên cát có thể rộng 100-200m. Trên dọc đường biển Địa Trung Hải thuộc Tây Ban Nha, dễ dàng gặp cấu trúc cảnh quan này ở các thành phố nghỉ mát lớn nhỏ. Với phân bố không gian công cộng trung tâm theo tuyến, lấy bờ biển là trung tâm, các thành phố ven biển ở đây định hình cấu trúc hoàn toàn khác biệt với những đô thị sâu trong đất liền xây dựng bao bọc quanh lõi trung tâm là khu phố, nhà thờ cổ. RFI : Tình hình tại Ý, một quốc gia cũng nổi tiếng với du lịch biển, thì sao ? Có gì khác với Pháp và Tây Tây Nha ? Dường như đó là một « cuộc chiến » giữa tư hữu hóa giàu lợi nhuận với đòi hỏi quyền tiếp cận cho toàn dân ? KTS Bùi Uyên : Trái ngược với Pháp và Tây Ban Nha sớm luật hóa việc quản lý đường bờ biển, nước láng giềng Ý, cũng sở hữu thế mạnh du lịch biển nức tiếng thế giới, lại có phần nới lỏng hơn. Với hơn 7600km đường bờ biển, nước Ý lại không có khung luật về quản lý khai thác du lịch ven biển. Đó có lẽ là lý do mà khoảng 50% các bãi biển nằm dư

    12 min

  3. FEB 4

    Tín ngưỡng, tiền, quyền: Mối liên hệ giữa giáo phái Moon và chính trị Hàn Quốc

    Sau đảng sức mạnh quốc dân, đến lượt đảng Dân Chủ cầm quyền phải đối mặt với những cáo buộc tham nhũng và thông đồng với Giáo hội Thống nhất, còn gọi là “giáo phái Moon”. Ngày 11/12/2025, bộ trưởng Đại dương và Thủy sản Chun Jae Soo tuyên bố từ chức vì bị cáo buộc nhận hối lộ từ giáo phái đầy ảnh hưởng này. Quy mô mối liên hệ giữa các chính trị gia và giáo phái Moon không ngừng được tiết lộ kể từ khi người đứng đầu bị bắt tháng 09/2025. Bà “trùm” Han Hak Ja, vợ của nhà sáng lập Moon, đang bị xét xử vì tặng quà hối lộ cựu đệ nhất phu nhân Hàn Quốc Kim Keon Hee. Trong chính quyền của tổng thống Lee Jae Myung hiện nay, bộ trưởng Đại dương và Thủy sản Chun Jae Soo đã từ chức sau khi bị cáo buộc nhận hơn 17.000 euro tiền mặt và hai chiếc đồng hồ xa xỉ từ Giáo hội Thống nhất trong thời gian còn là nghị sĩ. Bộ trưởng Thống Nhất Hàn Quốc cũng bị cáo buộc nhận hối lộ nhưng không từ chức. Những tai tiếng này tác động đến giai đoạn đầu nhiệm kỳ của tổng thống Lee Jae Myung, người vẫn kiên quyết lên án ảnh hưởng của nhóm tôn giáo này trong chính trường Hàn Quốc. Theo một số nguồn tin, người đứng đầu nhà nước đang cân nhắc việc giải tán Giáo hội Thống nhất, giống như phán quyết của tòa án Nhật Bản tháng 03/2025. Chính đảng nào cũng dính líu đến Giáo hội Thống nhất Ngày 10/12/2025, Cảnh sát Hàn Quốc lập tổ điều tra chuyên trách 23 người và bắt đầu mở hồ sơ điều tra các nghi vấn Giáo hội Thống nhất đưa tiền - quà cho chính trị gia sau khi tiếp nhận tài liệu chuyển giao từ phía công tố viên đặc biệt. Đến 9 giờ sáng 15/12, cảnh sát tiến hành khám xét đồng loạt 10 địa điểm - từ trụ sở giáo hội, nhà riêng và văn phòng của cựu bộ trưởng Hải dương và Thủy sản Chun Jae Soo cùng một số cựu nghị sĩ, cho tới các khu vực liên quan. Điều này cho thấy vụ việc đã chuyển sang giai đoạn cưỡng chế quy mô lớn. Điều tra cũng nhắm thẳng vào “tầng cao nhất” khi bà Han Hak Ja bị đưa sang tư cách bị can, trong bối cảnh cảnh sát chạy đua với thời hiệu truy tố của các cáo buộc phát sinh từ giai đoạn trước và sau năm 2018. Ngoài cựu bộ trưởng Hải Dương, hồ sơ điều tra cho thấy mạng lưới quan hệ chính trị của Giáo hội Thống nhất trải rộng trên cả hai phe, với nhiều nhân vật có chức danh rõ ràng. Phía đảng Dân Chủ có Chun Jae Soo, Lim Jong Seong (cựu nghị sĩ đảng Dân Chủ), cùng một số chính trị gia từng tham dự hoặc liên quan đến các sự kiện do giáo hội hậu thuẫn trong giai đoạn 2018-2020. Ở phe bảo thủ, nổi bật là Kim Gyu Hwan (cựu nghị sĩ đảng Hàn Quốc Tự Do, hiện là lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước), Kwon Seong Dong (nghị sĩ đảng Quyền Lực Nhân Dân, từng bị nhắc đến trong các nghi vấn liên quan đến tài trợ chính trị), cũng như các nhân vật thân cận quanh cựu tổng thống Yoon Suk Yeol và cựu đệ nhất phu nhân Kim Keon Hee trong các hồ sơ tiếp xúc - vận động. Đáng chú ý, Giáo hội Thống nhất từng tìm cách tiếp xúc với tổng thống đương nhiệm Lee Jae Myung chủ yếu thông qua các kênh trung gian, sự kiện tôn giáo - xã hội và những sáng kiến mang danh nghĩa “hòa bình” hoặc “hợp tác quốc tế”. Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy tổng thống Lee trực tiếp tiếp nhận tài trợ, quà tặng hay tham gia các thỏa thuận chính trị với giáo hội. Việc cùng lúc tiếp cận chính trị gia thuộc cả đảng Dân Chủ lẫn đảng Quyền Lực Nhân Dân cho thấy chiến lược quen thuộc của Giáo hội Thống nhất : Không “đặt cược” vào một phe duy nhất, mà nuôi dưỡng quan hệ song song để duy trì ảnh hưởng lâu dài, bất kể cán cân quyền lực chính trị thay đổi ra sao. Cuộc tranh cãi gay gắt giữa hai đảng về việc ai có quyền chỉ định công tố viên đặc biệt lại càng cho thấy vụ việc đã vượt khỏi khuôn khổ một cuộc điều tra hình sự thông thường. Khi quyền đề cử công tố viên đặc biệt trở thành điểm nóng chính trị, điều đó phản ánh nỗi lo chung rằng bất kỳ phe nào nắm quyền chỉ định cũng có thể kiểm soát hướng đi của cuộc điều tra, từ phạm vi truy cứu đến đối tượng bị gọi tên. Chính sự giằng co này vô tình chứng minh một thực tế đáng lo ngại : Mối quan hệ giữa Giáo hội Thống nhất và chính trị không còn là vấn đề của riêng một đảng, mà là một mạng lưới chằng chịt có khả năng tác động đến cả hệ thống quyền lực. Nói cách khác, khi cả hai phe đều dè chừng một cuộc điều tra “không nằm trong tay mình”, điều đó cho thấy quy mô và mức độ đan xen của vụ việc đã đủ lớn để không phe nào có thể đứng ngoài. Tiền, quyền nấp sau vỏ bọc tín ngưỡng Dù nhiều chính trị gia có liên quan thường được lý giải bằng yếu tố mê tín hay niềm tin tôn giáo, nhưng nhìn sâu hơn, đó chỉ là lớp vỏ bề ngoài. Thực tế, điều kéo họ lại gần Giáo hội Thống nhất vẫn là tiền bạc, quyền lực và những lợi ích hữu hình : từ tài trợ chính trị, hậu thuẫn tổ chức, cho đến các món quà xa xỉ và cơ hội ảnh hưởng lâu dài. Trong một cấu trúc mà tôn giáo được vận hành như một tập đoàn quyền lực, niềm tin cá nhân trở nên thứ yếu so với trao đổi lợi ích. Và chính sự kết hợp giữa tham vọng chính trị với nguồn lực tài chính - xã hội khổng lồ ấy mới là chất keo thật sự gắn kết giáo hội và giới quyền lực, chứ không đơn thuần là đức tin. Mặc dù Hàn Quốc được xem là một quốc gia theo mô hình xã hội dân sự, không có quốc giáo và đề cao tính thế tục của nhà nước, nhưng mê tín và niềm tin siêu hình vẫn tồn tại sâu rộng trong đời sống xã hội. Trên thực tế, Hàn Quốc hiện có hơn 100 tôn giáo và hệ phái khác nhau, từ các tôn giáo truyền thống đến những phong trào tôn giáo mới và các hình thức tín ngưỡng dân gian. Sự đa dạng này phản ánh nhu cầu tinh thần phức tạp của xã hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra không gian cho mê tín và các niềm tin thiếu cơ sở khoa học phát triển. Trong nhiều trường hợp, ranh giới giữa tôn giáo, tín ngưỡng và mê tín bị xóa nhòa, khiến niềm tin cá nhân dễ dàng chuyển hóa thành sự lệ thuộc tinh thần. Chính bối cảnh đó đã khiến mê tín không chỉ là vấn đề văn hóa, mà còn trở thành một yếu tố có khả năng tác động đến cả đời sống chính trị và quyền lực công tại Hàn Quốc. Ảnh hưởng của Giáo hội Thống nhất Trong mối quan hệ chằng chịt giữa chính trị, tôn giáo, tiền bạc và quyền lực, Giáo hội Thống nhất nổi lên thành điểm giao cắt trung tâm. Giáo hội Thống nhất (tên chính thức Liên hiệp Gia đình Thế giới vì Hòa bình và Thống nhất) là phong trào tôn giáo do Moon Sun Myung (문선명) thành lập năm 1954 tại Hàn Quốc; hiện do Han Hak Ja (한학자) - vợ Moon - lãnh đạo và còn được gọi là “giáo phái Moon”. Tổ chức này được biết đến rộng rãi qua các lễ kết hôn tập thể quy mô lớn và từng gây tranh cãi khi bị chỉ trích phớt lờ các quy định phòng dịch trong giai đoạn Covid-19. Tuy nhiên, tâm điểm không chỉ nằm ở hoạt động tôn giáo trong nước, mà còn ở việc giáo hội thiết lập và duy trì các mạng lưới ảnh hưởng chính trị - kinh tế vượt ra ngoài biên giới Hàn Quốc, đặc biệt tại Nhật Bản, Hoa Kỳ và một số quốc gia khác. Tại Nhật Bản, Giáo hội Thống nhất xem đất nước này là “mỏ tiền” lớn nhất nhờ mạng lưới tín đồ đông và các hoạt động gây quỹ gây tranh cãi, đồng thời duy trì quan hệ lâu dài với giới chính trị bảo thủ để mở rộng ảnh hưởng. Từ thập niên 1960, giáo hội đã xây dựng quan hệ mật thiết với giới chính trị bảo thủ, đặc biệt là đảng Dân Chủ Tự Do (LDP), bắt đầu từ mối quan hệ giữa nhà sáng lập Moon Sun Myung và cựu thủ tướng Kishi Nobusuke - ông ngoại của cố thủ tướng Abe Shinzo. Sau vụ ông Abe bị ám sát, các mối liên hệ này bị phanh phui khiến giáo hội đối mặt sức ép pháp lý và tài chính, làm nguồn lực từ Nhật suy yếu. Ở Mỹ, giáo hội chọn con đường quyền lực mềm : xây dựng quan hệ với phe bảo thủ, truyền thông và các diễn đàn quốc tế để tạo tính chính danh và mở cửa tiếp cận chính trị gia cấp cao. Trong bối cảnh Chiến tran

    10 min

  4. JAN 30

    Shein và sự bất lực, đơn độc của Pháp trong EU trước « cơn sóng thần » hàng giá rẻ Trung Quốc

    Sự xuất hiện gian hàng Shein, nền tảng Trung Quốc về thương mại trực tuyến giá rẻ, ngay tại trung tâm thương mại sang trọng giữa lòng Paris, trong bối cảnh hàng giá rẻ Trung Quốc ồ ạt đổ vào thị trường Pháp, tác động đến các nhà sản xuất trong nước, dường như là « giọt nước làm tràn ly ». Chính quyền Pháp dồn lực phản công, kêu gọi Ủy Ban Châu Âu và các thành viên khác trong toàn Liên Âu « chung tay góp sức » chống Shein trên quy mô toàn khối. Sự kiện cũng cho thấy chính quyền Pháp dường như « bất lực », trong khi châu Âu thì không mấy « mặn mà » tham gia cuộc chiến của Paris chống Shein. Cuộc chạy đua với thời gian để cản « cơn sóng thần » Shein Tại Pháp, từ đầu tháng 11/2025, Shein, gã khổng lồ thời trang « siêu nhanh, giá rẻ », « made in China » bỗng dưng trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của công luận. Không chỉ các hiệp hội bán lẻ, các nhóm người tiêu dùng, bảo vệ môi trường, mà cả các thành viên chính phủ Pháp cũng kêu gọi đóng cửa khu bán hàng của Shein, thậm chí cấm nền tảng Shein tại Pháp, vì nhiều lý do như hàng chất lượng kém, nguy hiểm, và đôi khi là tính bất hợp pháp của một số sản phẩm được bán trên nền tảng này, ví dụ như búp bê tình dục mang khuôn mặt trẻ em hay vũ khí … Không phải vô cớ mà chính quyền Pháp dồn dập « muốn siết chặt gọng kìm » quanh Shein. Trên thực tế, các gói hàng giá rẻ của Shein đã tràn vào Pháp nói riêng và Liên Hiệp Châu Âu nói chung trong thời gian gần đây. Theo AFP, trong năm 2024, khoảng 4,6 tỷ gói hàng trị giá dưới 150 euro đã được nhập khẩu vào châu Âu từ Trung Quốc, tương đương gần 150 gói hàng mỗi giây đồng hồ. Theo đà này, số gói hàng được miễn thuế nhập khẩu, sẽ tăng gấp đôi cứ sau 2 năm. Riêng về Pháp, Le Figaro ngày 05/11/2025 nhắc lại là chủ tịch - tổng giám đốc Bưu Điện Pháp, khi đó là Philippe Wahl, hồi tháng 10/2024 từng lưu ý rằng Temu và Shein chiếm 22% số kiện hàng do Bưu Điện Pháp xử lý, so với tỉ lệ dưới 5% vào 5 năm trước đó. Ngoài việc gây tổn hại đến thương mại Pháp, cơn sóng thần hàng giá rẻ Trung Quốc tràn đến còn đặt ra vấn đề về sự tuân thủ các tiêu chí của châu Âu, vốn nổi tiếng là nghiêm ngặt về chất lượng và tính an toàn để bảo vệ người tiêu dùng. Vào tháng 04/2025, Amélie de Montchalin, bộ trưởng Tài Chính Công, đã chỉ ra rằng vào năm 2024, 800 triệu gói hàng nhỏ được nhập khẩu vào Pháp là qua các nền tảng mua sắm của châu Á, và « 94% số kiện hàng này » ẩn chứa những nguy cơ « về an toàn » và 66% là mối nguy hiểm trực tiếp cho người tiêu dùng. Chính phủ của thủ tướng François Bayrou khi đó đã phát động một chiến dịch kiểm tra lớn vào ngày 29/04 tại sân bay Roissy-Charles-de-Gaulle, ngoại ô Paris, và tuyên bố sẽ tăng gấp 3 lần các biện pháp kiểm soát hải quan, tăng dần theo từng giai đoạn trong vòng 4 năm và cải thiện các biện pháp an ninh.   Các cơ quan phòng chống gian lận cũng được huy động. Alice Vilcot-Dutarte, phát ngôn viên của Cơ quan quản lý cạnh tranh, tiêu thụ và trấn áp gian lận của Pháp (DGCCRF), khẳng định : « 16 nền tảng nước ngoài liên quan đến hơn 40 triệu người tiêu dùng sẽ được kiểm tra trong năm 2025 ».   Để chống lại làn sóng hàng giá rẻ, chính phủ Pháp chủ yếu dựa vào dự luật tạo ra một loại phí gọi là « phí xử lý », đối với mỗi gói hàng nhỏ nhập khẩu vào châu Âu, bắt đầu từ năm 2026, để tài trợ cho hoạt động kiểm tra hàng hóa của hải quan. Khoản phí 2 euro cho mỗi gói hàng này sẽ do các nền tảng bán hàng trực tuyến chi trả. Liên Hiệp Châu Âu cũng đồng quan điểm : khoản đóng góp 2 euro/gói hàng này đẩy nhanh việc đặt dấu chấm hết cho quy định miễn thuế quan đối với các kiện hàng dưới 150 euro. Tuy nhiên, khoản tiền 2 euro, do cả chính quyền Pháp và châu Âu đề xuất, đều gây ra nhiều tranh cãi : ví dụ theo Hiệp hội Công nghiệp Đồ chơi Châu Âu, khoản phí nhỏ này chỉ mang tính biểu tượng và không hiệu quả, không đủ để bảo vệ người tiêu dùng và các doanh nghiệp Châu Âu. Pháp hối thúc Liên Âu « chạy đua với thời gian » Trong phiên điều trần trước Ủy ban Kinh tế của Thượng Viện Pháp ngày 05/11/2025, bộ trưởng Kinh Tế Roland Lescure đã nhấn mạnh về những khó khăn trong việc bảo vệ các nhà bán lẻ Pháp trước các nền tảng thương mại điện tử giá rẻ của nước ngoài như Shein. Ông đặt cược vào giải pháp ở cấp độ Liên Hiệp Châu Âu chứ không phải chỉ ở cấp độ quốc gia : « Đây là một vấn đề không dễ giải quyết. Chúng ta không có cây đũa thần để chỉ cần nói « chúng ta cấm các nền tảng thương mại điện tử » là mọi việc được giải quyết ngay đâu. Cá nhân tôi thì khá phân vân về việc cấm hoàn toàn thương mại điện tử đó, bởi vì rõ ràng, dù đây là một nghịch lý, nhưng ngày nay, thương mại điện tử cũng góp phần duy trì sự phát triển của các địa phương (…) Thế nên, cũng cần phải thận trọng. Nhưng đúng là những gã khổng lồ (ý nói đến các nền tảng thương mại điện tử kiểu như Shein) có khả năng thay đổi bộ sưu tập mỗi ngày, bán ra các sản phẩm với mức giá thách thức mọi đối thủ. Thực chất là họ đang giết chết cạnh tranh, nên chúng ta phải làm được điều gì đó. Và đúng, vấn đề chính là ở cấp độ Liên Hiệp Châu Âu. Và hôm nay, theo yêu cầu của thủ tướng, tôi cùng với đồng nhiệm Anne Le Henanf (bộ trưởng đặc trách về trí tuệ nhân tạo và công nghệ số, thuộc bộ Kinh tế, Tài chính và Chủ quyền công nghiệp, năng lượng và kỹ thuật số) đã quyết định viết thư gửi Ủy Ban Châu Âu. Quả thực là đã đến lúc. Đây là một vấn đề lập pháp. Chỉ trong vòng 48 giờ đồng hồ, một nền tảng (ý nói đến Shein) đã 2 lần liên tiếp vi phạm pháp luật. Luật mà quý vị đã thông qua về các dịch vụ kỹ thuật số - đặc biệt là liên quan đến việc bán hoặc quảng bá nội dung có tính chất khiêu dâm, khủng bố hoặc buôn bán ma túy (…) quy định là bắt buộc sau tối đa 24 giờ đồng hồ, đương sự phải gỡ bỏ các nội dung vi phạm. Thế nhưng, bất chấp quy định, chúng ta đều thấy rằng các nội dung như vậy vẫn xuất hiện. Còn về vấn đề vũ khí, có một luật khác cho phép xử lý : họ có tối đa 48 giờ đồng hồ để gỡ bỏ nội dung. Trước 2 hành vi rõ ràng là vi phạm quy định chỉ trong chưa đầy 48 giờ đồng hồ, thủ tướng đã quyết định khởi động thủ tục tạm đình chỉ hoạt động (của nền tảng Shein). Chúng ta sẽ tiến hành thủ tục, nhưng không thể một cách tùy tiện (…) và nếu muốn giải quyết vấn đề này một cách bền vững, thì phải xử lý ở cấp độ Liên Hiệp Châu Âu. Đồng thời, đơn giản là chúng ta cũng cần bắt họ trả phí. Chúng ta sẽ thông qua một khoản thuế nhỏ - 2 euro cho mỗi gói hàng ». Liên quan đến đề xuất áp thuế 2 euro/gói hàng còn đang gây nhiều tranh cãi, bộ trưởng Kinh Tế Pháp giải thích : « Không thể cao hơn được, vì nếu chúng ta làm điều đó chỉ ở cấp độ quốc gia, thì chưa nói đến việc Liên Âu phản đối, mà ví dụ nếu chúng ta áp thuế tới 20 euro/gói hàng, thì hàng hóa sẽ ngay lập tức được chuyển đi vòng qua ngả Munich, Frankfurt, Milan hay nơi khác. Chừng nào vẫn còn người đặt hàng, thì hàng vẫn sẽ tiếp tục được chuyển đến. Và nếu những gói hàng đó vẫn được chuyển đến đất nước chúng ta, thì tôi xin nhấn mạnh là cần bảo đảm là Bưu Điện Pháp phải có lợi nhuận từ việc này. Bởi vì nếu ngành bưu điện Pháp không thu được tiền từ các gói hàng đó, thì trước hết mô hình kinh tế của họ sẽ bị suy yếu nghiêm trọng trong khi hàng vẫn sẽ tiếp tục lọt vào nước Pháp. (…) Do đó xin đừng chĩa súng bắn thẳng vào ngành bưu điện. Hoạt động chuyển hàng hóa giúp bưu điện có doanh thu, điều rất đáng hoan nghênh trong bối cảnh các hoạt động khác của ngành bưu điện đang suy giảm mạnh. Nếu bưu điện không làm việc này, thì cũng sẽ có người khác làm. Vì vậy, về điểm này, tôi thực sự kêu gọi chúng ta nên thận trọng. Điều đó không có nghĩa là chúng ta không cần giải quyết vấn đề, nhưng cũng không phải bằng cách đổ l

    12 min

  5. JAN 28

    Cuộc cách mạng truyền giáo: Khi các “influencer” Công giáo phá vỡ quy tắc truyền thống

    Trong kỷ nguyên số, không gian truyền giáo không còn bó hẹp nơi thánh đường, hay những lời mời giảng đạo trên đường phố, mà đang bùng nổ mạnh mẽ trên các nền tảng TikTok, Instagram và YouTube. Tại Pháp, sự xuất hiện của những "influencer" Công giáo, với ngôn ngữ bình dân, dễ hiểu, tiếp cận giới trẻ dễ dàng hơn. Sự thay đổi được ủng hộ mạnh mẽ từ Vatican, diễn ra song song với số lượng người trẻ xin rửa tội đang tăng vọt tại Pháp. “5 lời khuyên để cầu chúc một ngày tốt lành”, “10 đồ vật mà tất cả những người Công Giáo cần có trong nhà ”, “Trong Ki Tô giáo không chỉ có Công giáo”, “Kinh thánh nói gì về hành vi bạo lực đối với phụ nữ”,…, là những nội dung được đăng tải trên tài khoản của linh mục người Pháp Paul Adrien, với gần 1 triệu người theo dõi trên các mạng xã hội (Tiktok, Instagram, Facebook, Youtube). Những video ngắn, nhiều hiệu ứng, thường bắt kịp các xu hướng về âm thanh cũng như chuyển cảnh, chia sẻ về đời sống Công Giáo, giải đáp thắc mắc về đức tin, giáo lý bằng ngôn ngữ bình dân, đôi khi mang tính tranh luận hoặc hài hước. Ví dụ như video có tựa đề : Lý giải những lầm tưởng về chúa Giê-su. Hoặc những lời kêu gọi cùng cầu nguyện trên mạng xã hội, với những chia sẻ mang tính cá nhân như những “influencer” : “Hôm nay, ngày 10/09, chúng ta hãy cầu nguyện cho nước Pháp. Có lẽ cũng giống như nhiều người trong số những người theo dõi tôi, tôi khá là lo lắng về tình hình chính trị và kinh tế hiện nay”, dù cầu nguyện không giải quyết được điều gì trong lúc này, nhưng ít nhất, có thể giúp chúng ta tiếp tục đời sống Ki tô giáo, sống trong hy vọng”. Trong kỷ nguyên số, không gian truyền giáo không chỉ bó hẹp trong những thánh đường mà dần chiếm lĩnh những nền tảng mạng xã hội, với cách truyền tải nội dung sáng tạo, sinh động, từ những buổi livestream, những hình ảnh selfie chân thật, cho đến những cuộc đối thoại, phỏng vấn nhanh trên đường phố. Bắt nhịp giới trẻ Nữ tu, sơ Albertine, với hơn 1 triệu người theo dõi trên Tiktok, gây ấn tượng bởi vẻ ngoài trẻ trung, không mặc tu phục truyền thống, chia sẻ cuộc sống hàng ngày của nữ tu, trả lời các câu hỏi về đời sống tâm linh, tình yêu và những vấn đề thực tế trong cuộc sống hiện đại, kết nối với giới trẻ Gen Z, xoá bỏ định kiến cho rằng đi tu là “buồn chán, là cổ hủ”. Trả lời báo Le Figaro, nữ tu giải thích : “Tôi không xem mạng xã hội như một công cụ để sử dụng, mà đúng hơn là một nơi để sinh sống. Vấn đề là phải ở nơi mọi người đang hiện diện để thấu hiểu nền văn hóa này và điều chỉnh ngôn ngữ của mình. Ngày nay, nhiều người dành hàng giờ đồng hồ, họ có ngôn ngữ riêng trên mạng xã hội… Tôi muốn thấu hiểu nền văn đó, để có thể điều chỉnh ngôn ngữ của mình, để có thể tiếp cận nơi họ đang hiện diện, và bắt kịp con sóng này mà không bị chính con sóng đó cuốn trôi.” Trong cuộc phỏng vấn với RFI Tiếng Việt về sự thay đổi trong cách tiếp cận, truyền giáo, với sự bùng nổ của các "ngôi sao mạng" Công giáo, giảng viên Charles Mercier, thuộc Đại học Bordeaux, chuyên gia nghiên cứu về lịch sử đương đại và các vấn đề tôn giáo, coi đây là một cuộc “cách mạng”, phá vỡ các quy tắc cũ. Việc các nền tảng số cho phép cá nhân tự do sáng tạo đã phá vỡ thế độc quyền về nội dung của các định chế truyền thống, tạo ra một không gian đức tin đa dạng nhưng cũng đầy thách thức trong việc quản lý. Ông giải thích: “Ngày nay, bất kỳ người Công giáo nào cũng có thể trở thành người sản xuất nội dung, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, có thể tạo ra các meme. Điều này đã làm “dân chủ hóa”, cá nhân hóa mối quan hệ với đức tin và đa dạng hóa các cơ quan quyền lực. Điều này cũng góp phần vào việc bãi bỏ quy định trong Công giáo. Ngày nay, người ta tìm thấy những lời kinh được trình bày như là kinh nguyện chính thức, trong khi chúng lại được tạo ra bởi các giáo dân, đôi khi là bằng trí tuệ nhân tạo.Và vì vậy, điều đó mở ra một chân trời của những khả năng mới.” Chuyên gia nghiên cứu về tôn giáo cũng nhấn mạnh rằng dẫu sao Internet và mạng xã hội chỉ được xem như bước đầu tiên trước khi người ta thực sự đến nhà thờ và gặp gỡ, tiếp xúc trực tiếp (chứ không phải qua màn hình) với những người Công giáo khác. Đọc thêmPadre Guilherme : Ngày là linh mục, đêm làm DJ Influencer truyền đạo Sự xuất hiện của những “influencer” Công giáo trên mạng xã hội không phải là ngẫu nhiên, mà được Vatican ủng hộ. Cố giáo hoàng Phanxicô đã kêu gọi “dấn thân vào lục địa kỹ thuật số”, kêu gọi hàng giáo sĩ và các tín hữu hãy "bước ra" khỏi vùng an toàn của mình để đến với mọi người ở nơi họ đang dành thời gian, đó chính là không gian trực tuyến. Tân giáo hoàng Lêo 14 cũng tiếp nối sứ mệnh này. Vào dịp Năm Thánh 2025, một buổi lễ đặc biệt dành cho các nhà truyền giáo kỹ thuật số (missionnaire numérique) đã được tổ chức với sự tham dự của hơn 1000 nhà sáng tạo nội dung Công giáo trên toàn thế giới. Vatican đã bố trí các khu vực đặc biệt để hỗ trợ việc phát trực tiếp, biến buổi lễ truyền thánh thống thành một sự kiện “tương tác” toàn cầu. Bản thân giáo hoàng cũng có tài khoản mạng xã hội, với 14 triệu lượt theo dõi trên Instagram. Sự kiện được coi là cách mà Giáo hội chính thức hoá vai trò của những “tông đồ hiện đại”, coi không gian mạng là “địa bàn hoạt động” kết nối với giới trẻ. Giáo hoàng Lêô 14 khẳng định rằng mạng xã hội phải là nơi gieo rắc sự thật và tình yêu, đồng thời khuyến khích các nhà truyền giáo kỹ thuật số hãy là những nhịp cầu nối kết con người trong một thế giới đang bị phân cực. Tuy nhiên Vatican  cũng cảnh báo về sự hời hợt của "văn hóa trình diễn" trên mạng. Trong các sứ điệp đầu năm 2026, giáo hoàng nhấn mạnh rằng truyền thông phải phục vụ hòa bình và sự thật, thay vì chỉ là nơi để tìm kiếm sự chú ý hay lan truyền tin đồn. Tỷ lệ người trẻ xin rửa tội tại Pháp tăng cao Tại Pháp, trong dịp lễ Phục Sinh vào năm 2025, hơn 10 000 người đã tham gia lễ rửa tội, tức là tăng 45 % so với năm 2024 (mặc dù tổng số người được rửa tội tiếp tục giảm). Điều gây bất ngờ là nhiều người trong số đó ở trong độ tuổi trưởng thành, là những người trẻ từ 18-25 tuổi. Nhiều người trước đây không theo tôn giáo nào, nhưng đã tìm đến Công giáo. Phải chăng, những nỗ lực của Giáo hội Công Giáo, hiện đại hoá truyền thông đã tạo ra thành quả ? Ông Charles Mercier nhận định : “Tôi không rõ liệu là những người Công giáo đang tự làm mới mình để thu hút giới trẻ, hay liệu chính giới trẻ đang quay trở lại với Công giáo. Tôi cho rằng những người Công giáo đã làm những gì đặc biệt để thu hút họ. Dù sao đi nữa, đó là lập trường của các giám mục Pháp. Họ nói rằng vào là thời điểm mà Giáo hội Công giáo tại Pháp đang bị rung chuyển bởi các vụ bê bối ấu dâm và lạm dụng tình dục, vậy mà giới trẻ vẫn tìm đến mà không cần lý do rõ ràng. Ngay cả khi họ không cần làm gì, họ vẫn thu hút được tín đồ, vì theo góc nhìn của một người có đức tin thì, chính Chúa là người thúc đẩy những thay đổi này. Một số bộ phận của Công giáo đã triển khai các chiến lược truyền thông kỹ thuật số và đổi mới cách lan tỏa thông điệp tôn giáo, phần nào lấy cảm hứng từ mô hình của các phong trào Tin Lành. Những điều chỉnh này có thể cũng đã góp phần làm thay đổi cách Công giáo được nhìn nhận tại Pháp trong bối cảnh hiện nay.” Các đại diện của Hội đồng Giám mục Pháp (CEF) được trích dẫn bởi kênh truyền hình Pháp TF1, cho rằng sự gia tăng này phản ánh nhu cầu tìm kiếm “lý do để hy vọng”, các “mốc định hướng” và “đoàn thể” trong đời sống tinh thần, đặc biệt trong bối cảnh xã hội nhiều áp lực và thay đổi. Ông Philippe Orliange, phó tế (diacre) tại Nhà thờ Saint-Paul Saint-Louis, tại quận 4 ở Paris, cho biết số lượng đăng ký xin rửa tội t

    10 min

  6. JAN 21

    Tỷ lệ sinh liên tục giảm, Pháp phụ thuộc vào nhập cư để duy trì dân số

    Tại Pháp tỷ lệ sinh đã có xu hướng giảm từ năm 2011. Tình trạng này càng trở nên đáng quan ngại hơn khi số liệu mới đây cho thấy lần đầu tiên số ca sinh thấp hơn số ca tử. Dân số Pháp vốn đã già hoá, đạt 69,1 triệu người, hiện vẫn tăng và chủ yếu nhờ vào nhập cư và xu hướng này sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới. Để hiểu rõ về chủ đề này, RFI Tiếng Việt phỏng vấn nhà nhân khẩu học Gilles Pison, giáo sư danh dự tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia, cố vấn cho ban quản lý Viện Nghiên cứu Dân số Quốc gia (INED), và là tác giả của cuốn l’Atlas de la population mondiale (2023, Autrement). Theo số liệu của Viện thống kê quốc gia Pháp (INSEE), vào năm 2025 tại Pháp, có ​​645.000 ca sinh, giảm 2,1 % so với năm 2024, và giảm gần 24% trong vòng 15 năm. Điều đáng chú ý là số ca tử vào năm 2025, lên tới 651.000. Đây là lần đầu tiên kể từ sau Đệ Nhị Thế Chiến, số người tử vong nhiều hơn số trẻ được sinh ra ở Pháp. Ông đánh giá thế nào về những con số này ? Gilles Pison : Nguyên nhân chính là các thế hệ đông đảo thời kỳ bùng nổ dân số baby-boom (những người sinh ra từ năm 1946 đến 1974), hiện đang ở độ tuổi từ 50 đến 80. Trong những năm tới, họ sẽ già đi và lần lượt qua đời, do đó số ca tử vong sẽ tiếp tục tăng. Theo một dự báo mà tôi thực hiện cùng đồng nghiệp Laurent Toulemon hồi năm ngoái, số ca tử vong ở Pháp sẽ tăng thêm 200.000 ca vào năm 2050, kể cả trong trường hợp tỷ lệ tử vong tiếp tục giảm và tuổi thọ tiếp tục tăng. Sự thay đổi này đưa Pháp vào nhóm các quốc có số ca tử vong vượt số ca sinh, tại châu Âu và tại các quốc gia thuộc Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD). Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa dân số Pháp sẽ giảm ngay lập tức, bởi hiện tại, cán cân di cư dương (số người nhập cư nhiều hơn xuất cư) vẫn bù đắp được thặng dư tử vong. Điều này dự kiến sẽ còn tiếp diễn trong nhiều năm tới. Những yếu tố chính nào là dẫn đến tình trạng này? Gilles Pison : Số ca sinh và tỷ lệ sinh ở Pháp đã giảm dần trong nhiều năm, nhưng không phải là sụt giảm đột ngột mà là giảm từ từ. Đây là xu hướng toàn cầu, nhất là ở các nước giàu thuộc OECD. Dù vậy, Pháp vẫn là quốc gia có tỷ lệ sinh cao nhất châu Âu, với mức 1,56 con/phụ nữ, cao hơn mức trung bình châu Âu từ 20-25%. Nguyên nhân chính là ngày nay, phụ nữ trẻ đa phần vẫn muốn có con, nhưng đồng thời cũng muốn học tập, làm việc và có sự nghiệp. Khi khó cân bằng giữa công việc và gia đình, nhiều phụ nữ chọn trì hoãn việc sinh con. Thế hệ phụ nữ trẻ ngày nay không chấp nhận một cuộc sống mà họ phải hy sinh sự nghiệp,  lo việc gia đình như các thế hệ trước đây. Do đó, những quốc gia có tỷ lệ sinh ổn định thường là nơi có sự phân chia công việc gia đình hợp lý giữa nam và nữ, giúp phụ nữ vừa làm việc vừa làm mẹ. Còn ở những nước phát triển, thu nhập cao, và bất bình đẳng giới vẫn còn lớn, như Tây Ban Nha, Ý, Hy Lạp hoặc các quốc gia Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, thì tỷ lệ sinh rất thấp, chỉ khoảng 1 con/phụ nữ. Đọc thêmTỷ lệ sinh giảm kỷ lục: Vì sao dân Pháp không muốn sinh con ? Như vậy có nghĩa là theo ông, tại những nước đó, bất bình đẳng giới cao, tỷ lệ sinh thấp, phụ nữ cần phải nỗ lực rất nhiều. Nếu xét trường hợp tại Pháp, bất bình đẳng giới ở Pháp có gì khác so với các nước châu Âu khác thế nào? Gilles Pison : Bất bình đẳng giới tồn tại ở khắp nơi. Phụ nữ cùng trình độ, trách nhiệm vẫn bị trả lương thấp hơn nam giới, khó tiếp cận vị trí lãnh đạo và gánh vác nhiều việc nhà hơn. Tuy nhiên, ở Bắc Âu và Tây Âu, bất bình đẳng này ít hơn so với Nam Âu hoặc Đông Âu. Tỷ lệ sinh cũng cao hơn ở Bắc và Tây Âu. Dù đó chỉ là một phần, nhưng xu hướng chung là như vậy. Ở Đông Á, dù xã hội hiện đại, vai trò truyền thống vẫn nặng nề với phụ nữ, khiến nhiều người trì hoãn cả việc kết hôn, sinh con. Nhiều khảo sát tại các nước OECD, bao gồm Pháp, cho thấy những người rất lo lắng về tương lai, về biến đổi khí hậu hay kinh tế có xu hướng muốn có ít con hơn, nhưng sự khác biệt không lớn. Nói chung, dù mức độ lo lắng có ảnh hưởng chút ít, nhưng không phải yếu tố quyết định. Chính sách gia đình ở Pháp có vai trò gì không? Có cần cải cách để thay đổi xu hướng hiện tại? Gilles Pison : Pháp có chính sách gia đình, tiền thân là chính sách khuyến khích sinh, rất lâu đời, có từ sau Đệ Nhất Thế Chiến. Sau Đệ Nhị Thế Chiến, trọng tâm chuyển sang hỗ trợ các gia đình nuôi dạy con tốt hơn. Tại Pháp, các chính trị gia đều nhất trí rằng việc có chính sách hỗ trợ gia đình là điều tốt, việc giúp đỡ các gia đình nuôi dạy con cái là điều cần thiết. Chính sách này được duy trì ổn định qua nhiều năm, tạo ra sự tin tưởng rằng nhà nước luôn đứng sau hỗ trợ các gia đình. Điều này có thể góp phần giữ tỷ lệ sinh cao của Pháp, nhưng không thể xác định mức độ chính xác. Các nước OECD đều có chính sách tương tự, chỉ là ít lâu đời hơn. Ông nghĩ như thế nào về các chính sách thưởng tiền cho các cặp đôi sinh con như ở một số nước gần đây ? Liệu có giải pháp nào khác để đảo ngược xu hướng hoặc hạn chế tác động của cú sốc dân số này không? Gilles Pison : Đa số các nước có chính sách trợ cấp gia đình, nghỉ phép cho cha mẹ, hỗ trợ trông trẻ, v.v. Ở châu Âu, các nước Bắc và Tây Âu dành 3-4% GDP cho chính sách gia đình. Tuy nhiên, các biện pháp thưởng tiền một lần để khuyến khích sinh con chỉ có tác động ngắn hạn. Phụ nữ chỉ sinh sớm hơn dự kiến để nhận thưởng, tổng số trẻ được sinh không tăng thực sự. Chính sách gia đình chỉ hiệu quả khi được duy trì lâu dài, ổn định. Hiện nay, liệu nhập cư có được coi là một giải pháp cần thiết để duy trì dân số ở Pháp hay không? Và liệu tỉ lệ sinh cao hơn ở Pháp có phải do nhập cư? Gilles Pison : Hiện Pháp có khoảng 11% dân số là người nhập cư, nghĩa là sinh ra ở nước ngoài và đang sống tại Pháp. Tuy nhiên, các nước Bắc và Tây Âu cũng có tỉ lệ nhập cư tương tự, thậm chí cao hơn. Ở Trung và Đông Âu, tỉ lệ này mới thấp do lịch sử chính trị. Nhập cư có góp phần vào số ca sinh, nhưng tác động khiêm tốn. Năm 2021, phụ nữ nhập cư ở Pháp có mức sinh 2,3 con/phụ nữ, phụ nữ bản địa là 1,7, trung bình chung là 1,84. Như vậy, nhập cư chỉ nâng tỷ lệ sinh lên một chút, không phải là yếu tố quyết định khiến Pháp cao hơn các nước khác. Ý kiến của ông ra sao khi các đảng cực hữu hiện sử dụng số liệu này để phản đối nhập cư? Gilles Pison​​​​​​​ :Điều này không phải là mới. Cách đây một thế kỷ, giữa hai cuộc thế chiến, Pháp từng tiếp nhận nhiều người nhập cư từ Bỉ, Ý, Ba Lan để bổ sung lao động sau chiến tranh. Khi đó, họ cũng bị phân biệt, bị gọi bằng những biệt danh miệt thị, thậm chí bị cáo buộc gây ra các vấn đề xã hội. Nhưng phần lớn số đó ở lại, con cháu họ ngày nay đã hoàn toàn hội nhập vào xã hội Pháp. Như vậy, lịch sử lặp lại, những lời lẽ chống nhập cư gần như không thay đổi, nhưng rốt cuộc, nhập cư vẫn góp phần xây dựng dân số và kinh tế nước Pháp. Pháp, cũng như Mỹ, là một quốc gia di dân lâu đời, dù đối mặt với những luận điệu trái chiều qua nhiều thế hệ.

    8 min

  7. JAN 16

    Pháp : Để những người hồi hương từ Đông Dương không bị lãng quên ở "trại" CAFI

    Trời nắng như đổ lửa trưa hè giữa tháng Tám, những chiếc xe ô tô dần dần tiến vào Trung tâm CAFI ở Sainte-Livrade-sur-Lot, nơi tiếp nhận hơn một nghìn người hồi hương từ Đông Dương sau năm 1956. Trung tâm hiện trở thành điểm “hành hương”, thành nơi “về quê” của rất nhiều thế hệ con cháu. Dịp nghỉ lễ 15/08 hàng năm tại CAFI cũng trở thành điểm hẹn của người dân trong vùng đến khám phá ẩm thực Việt và âm nhạc. Ông Du (tên đã được thay đổi), gần 70 tuổi, ngồi dưới gốc cây thông, cởi trần, tay cầm quạt phẩy phẩy vì không thể ở trong ngôi nhà mái tôn hầm hập dưới cái nóng 40°C. Nhà của ông, giống như những ngôi nhà khác trong “căng” (“camp” - trại), được xây cách đây hơn 10 năm sau một vụ hỏa hoạn. Đằng sau vẫn còn bốn dãy nhà cũ : Một dãy nhà bị bỏ hoang, như sắp sập, ba dãy còn lại được sử dụng làm nhà nguyện, hội trường, trụ sở hội CEP-CAFI… Những di tích này trở thành biểu tượng của Trung tâm Tiếp nhận Người Pháp từ Đông Dương (Centre d’Accueil des Français d’Indochine, CAFI). Nhưng thực ra, những người hồi hương từ Đông Dương, như ông Du, chưa từng được sống ở đó. “Cái “căng” cũ bị phá hết, chắc 15 năm rồi. Nhiều người Tây không có biết, nhìn vào đây (bốn dãy nhà còn lại), họ tưởng trước đây mình ở thế này. Nhưng không đúng. Mấy người ở trong những dãy nhà đó là làm văn phòng. Ở bên trong, có cái couloir (hành lang), có nhiều buồng, nghe nói còn cả nhà tắm luôn. Mấy cái cửa sổ ở dãy nhà đó thấp. Mấy người làm cho nhà nước thời đó có quyền ở đây. Còn cái trại của mình bị phá hết, đâu phải thế này. Ở trại cũ đấy, cửa sổ ở trên cao. Mình nhòm thấy giời thôi, không thấy ai hết. Nhà mình khổ tại vì có cái cầu tiêu ở ngoài, nó cao lắm, nó che hết cửa sổ, thế nên mình ở trong tối. Bác sĩ bảo ở thế không tốt cho đầu óc. Không có cầu tiêu. Cầu tiêu ở ngoài. Không có nhà tắm. Đi tắm ở ngoài phải trả tiền. 50 xu thời xưa, chắc tương đương bây giờ là mấy euro. Nhà đấy, tường cũng như thế này thôi (tường đơn, giống dãy nhà còn lại), không có lớp chống lạnh. Rét lắm, lạnh lắm ! Không có cách nào sưởi ấm được. “Người gác đền” Ông Du như người coi đền, ông biết mọi chuyện lớn, bé xảy ra trong trại, trại thay đổi như thế nào cho đến hiện nay. Trung tâm CAFI ở Sainte-Livrade-sur-Lot chủ yếu dành cho những gia đình mẹ đơn thân. “Trước đấy, lúc mình đến đây đó, nhiều “pa” (bố) ốm, chết, chỉ còn các mẹ. Mẹ mình thì nghèo, phải đi hái đậu để có tiền nuôi mình, đi hái mận, đi hái đủ hết. Rồi mấy bà cụ không biết tiếng Tây, dạy mình thế nào được, thế là mình đi học lỏm. Ở đây có CIMAC, giống như một hiệp hội (association), đến đó học. Tại vì bố mẹ, anh em, có người thì đi làm ở Paris, thì mấy đứa trẻ ở đây không biết làm thế nào, tự sống thế. Thời trước trong “căng” có nhiều người nghèo lắm, có một chút tiền để sống, nghe nói là Nhà nước cho mà không có đủ”. Điều kiện sống trong trại như kỷ luật nhà binh. Ngoài việc đi học ở trường trong thành phố, muốn đi xa phải xin phép, trừ khi đến tuổi trưởng thành. Các mẹ, hầu hết không biết tiếng Pháp, không người thân, chỉ biết lủi thủi nuôi con. Đến khi con lớn, một số người tự tin ra khỏi trại để đi làm ở các thành phố lớn lân cận, chủ yếu là Bordeaux, Toulouse… Ông Du từng làm việc 8 năm ở Paris, sau đó trở về chăm mẹ già. Số gia đình Đông Dương sống trong trại cũng thưa dần. Ông Du đếm từ khoảng 90 gia đình Việt Nam, hiện giờ còn khoảng 15-20 nhà. Khu vực này hiện là khu nhà xã hội nên có nhiều gia đình Pháp sinh sống : “Ở đây có nhiều người sống một mình lắm, tại con cháu đi hết. Các cụ ngày xưa giờ còn ba, bốn cụ bà, cụ ông. Có người về thăm, về đây giống như ngày hôm nay này. Họ làm sự kiện này hay. Mấy người ngoài phố thích lắm, vào đây buổi đêm vui lắm. Mấy người lai trước ở đây, trong đó có nhiều người bây giờ ở Paris, thì trở về gặp lại nhau, rồi cho nhau số điện thoại để hỏi thăm nhau”. Để ký ức không bị mai một theo thời gian Hội CAFI là “những người ở Paris” mà ông Du nhắc đến. Hội đấu tranh để những người Pháp hồi hương từ Đông Dương phải được Nhà nước Pháp ghi công và bồi thường. Dự luật đã được thông qua ở Hạ Viện và đã được chuyển lên Thượng Viện chờ thảo luận và phê chuẩn. Những thay đổi trong chính phủ Pháp vào từ tháng 09/2025 đã trì hoãn mọi việc. Ngày hội được tổ chức dịp 15/08 trở thành truyền thống hàng năm, được truyền thông địa phương và người dân quan tâm. Con cháu, hậu duệ thế hệ thứ ba, thứ tư không biết nói tiếng Việt, đều trở về hội ngộ. Để họ hiểu hơn về lịch sử, nguồn gốc gia đình, hội CEP-CAFI tổ chức nhiều sự kiện để tất cả cùng có thể tham gia : một buổi lễ tại nhà nguyện, một buổi lễ cầu siêu ở chùa - hai địa điểm chỉ cách nhau vài chục mét, một lễ đặt vòng hoa ở đài tưởng niệm ông bà, cha mẹ, người thân đã qua đời ở CAFI. Trong hội trường là một triển lãm nghệ thuật gồm tranh ảnh, sáng tác của ông Albert Vandjour, có ông nội là người Hồi giáo Tamil (Pondicherry ở Ấn Độ) và bà nội là người Việt theo đạo Phật. Triển lãm “Tôi nhớ 60 năm cuộc đời” được chia ra làm bốn giai đoạn, rất giống với nhiều thanh niên từng sống trong trung tâm : “Tại sao trong phần đầu tiên, tôi chỉ thể hiện chiến tranh? Bởi vì tôi chỉ biết đến chiến tranh. Tôi chỉ biết đến sự chiếm đóng của Nhật Bản, Chiến tranh Đông Dương. Sau đó, tôi đi nghĩa vụ quân sự ở Algérie. Phần đầu tiên gồm những tác phẩm thể hiện cuộc sống của tôi ở Việt Nam. Phần thứ hai là cuộc sống của tôi với cha mẹ, cuộc sống của họ. Phần thứ ba là cuộc sống tôi ở Pháp. Và phần thứ tư là cuộc sống với bạn bè - cuộc sống xã hội của tôi. Tại sao tôi lại đưa cuốn sách bị đốt cho chủ đề “Lễ hội của những đứa trẻ lưu lạc” ư ? Bởi vì lúc sống ở Đông Dương, tôi liên tục chứng kiến ​​chiến tranh và những người di tản. Vì vậy, tôi không được đến trường, được học hành một cách bình thường. Cho nên tôi thể hiện cuộc sống đó như một cuốn sách bị đốt. Ở một số nơi, khi một cuốn sách bị đốt, nó tượng trưng cho sự hủy diệt tri thức, sự mất mát kiến ​​thức”. Ông Albert Vandjour cũng là một trong những người ghi lại và bảo tồn ký ức của trại CAFI ở Sainte-Livrade sur Lot. Bức ảnh đầu tiên về những người đầu tiên đến Sainte-Livrade là do cha và anh trai của ông chụp lại. Sau đó, đến lượt ông chụp lại toàn bộ những dãy nhà trong doanh trại cũ được cải tạo thành nhà cho những người hồi hương Đông Dương. Khác với một số bạn bè đồng lứa, ông Albert Vandjour lại thấy may mắn đến được Sainte-Livrade dù cuộc sống không hề dễ dàng vì theo ông, ông “thoát được chiến tranh, không phải chứng kiến cảnh đầu rơi, máu chảy khi mới chỉ 12-13 tuổi ở Hải Phòng”. Bị thiệt thòi vì thời gian thất học do bom đạn ở Hải Phòng, ông đã theo học nghề mộc, để thỏa đam mê đúc, tạc mà sau này được ông phát triển thành sự nghiệp nghệ thuật. Trở về nguồn cội Rất nhiều người lần đầu tiên đến ngày hội CAFI khám phá cuộc sống của cha mẹ họ như vậy. Thời gian sống ở trại trở thành bí mật theo cha/mẹ sang thế giới bên kia. Họ chỉ nhớ mang máng hoặc phát hiện ra sự tồn tại của CAFI nhờ vào giấy tờ, tài liệu còn sót lại. Rồi tò mò đưa họ đến Sainte-Livrade. Từ không quen biết, họ tìm được một tiếng nói chung, đồng điệu. Không ai nghĩ những người con lai mắt xanh, tóc vàng, ngồi bên chiếc dài ngoài sân lại có thể rôm rả bàn về bún bò Huế, bún đậu, dồi mắm tôm, trứng vịt lộn... Đó là hương vị đậm chất Việt trong món ăn của các mẹ và được họ truyền lại cho con cháu sau này. Một số người mang bánh làm ở nhà đến chia sẻ. Những người “cũ” xắn tay áo, như ba phụ nữ đang luôn tay trong bếp chuẩn bị những món ăn để bán gây quỹ : “Tôi sống ở Bias, đây là lần thứ h

    11 min

  8. JAN 14

    Hành trình tìm lại căn tính của những “đứa con của chiến tranh”

    Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh Việt Nam kết thúc, nhiều đứa trẻ mang hai dòng máu, mồ côi và được nhận nuôi ở khắp nơi trên thế giới, đang nỗ lực tìm lại cội nguồn. Sự bùng nổ của công nghệ di truyền cùng những nhịp cầu cộng đồng như kênh YouTube “Kết nối yêu thương” đã tạo nên những cuộc đoàn tụ xuyên lục địa, giúp họ hàn gắn những mảnh khuyết quá khứ và tìm thấy câu trả lời cho căn tính của bản thân. Ông Rémy Gastambide vừa trở về Pháp sau chuyến thăm Việt Nam lần thứ 10. Hơn ba chục năm qua, mỗi lần đặt chân đến mảnh đất nơi ông chào đời, ông Rémy phải đối diện với một cảm giác thân thuộc nhưng mơ hồ, khó gọi tên. Việt Nam là nơi ông sinh ra, vào năm 1969, tại Sài Gòn, là điểm khởi đầu, nhưng cũng là miền ký ức bị bóng tối bao phủ, bị chiến tranh, thời gian và những biến chuyển của lịch sử thôi thúc ông trở lại để tìm truy tìm nguồn cội của chính mình. Được nhận nuôi trong một gia đình trung lưu Pháp, ông Rémy chỉ được kể rằng mình “được nhận nuôi từ một nước có chiến tranh”. Trong gia đình nuôi, Việt Nam như là một điều cấm kỵ, không được nhắc đến. Tất cả những thông tin khác về nguồn cội của ông bị bao phủ một một sự im lặng khó giải thích, kéo dài suốt nhiều năm. Khi ở tuổi thiếu niên, ông tình cờ nhìn thấy những bức ảnh về chiến tranh Việt Nam trên các phương tiện truyền thông, và hiểu rằng, mình không chỉ là một đứa trẻ nhận nuôi, mà là một đứa con lai, là một mảnh ghép trong trang sử tối của chiến tranh. Với sự khác biệt về ngoại hình, về màu da ngăm đen, ông tự đoán mình là “con rơi”, là “tây lai”, là kết quả của một mối tình chóng vánh thời chiến.  Và kể từ đó, hành trình đi tìm nguồn cội trở thành một “nhu cầu sống còn” : “Đó là một quá trình mà cuộc đời tôi phụ thuộc vào nó. Tôi phải tìm lại căn tính của mình, tìm lại nguồn gốc của mình. Đó luôn luôn là một mục tiêu tối thượng, luôn hiện diện trong đầu óc tôi, một cách liên tục. Tôi cũng trách cha mẹ nuôi tôi, vì họ kiên quyết che giấu, thậm chí hủy đi hồ sơ nhận nuôi của tôi, (…) Điều đó chẳng khác nào cắt đứt tôi hoàn toàn khỏi nguồn gốc của mình và tôi phải sống với cảm giác đó.” Ông Rémy kể lại chặng đường tìm kiếm không có internet, không có mạng xã hội, tự mày mò qua sách vở, phim tài liệu, thư viện, tìm hiểu chiến tranh Việt Nam. Ông tự nhận mình bị  “ám ảnh”, như thể là chỉ bằng cách hiểu lịch sử, thì ông mới có thể hiểu chính mình. Lần đầu tiên ông trở về Việt Nam vào năm 1991, lúc đó Việt Nam vẫn còn khá khép kín sau lệnh cấm vận. Ông tìm đến trại trẻ mồ côi cũ, lần theo từng dấu vết từ những mảnh hồ sơ rời rạc mà ông có, nhưng không có kết quả nào. Mãi đến khi công nghệ ADN trở nên phổ biến, vào năm 2017 ông đã “thử vận may”, làm hồ sơ gửi vào ngân hàng dữ liệu di truyền và gen của ông trùng khớp với gia đình của cha mình ở bên Mỹ. Sau đại dịch Covid-19, ông Rémy đến Mississipi, gặp người cha, một cựu chiến binh da màu, từng tham chiến ở Việt Nam đã có gia đình riêng. Cuộc hội ngộ sau gần 40 năm, không mang dáng dấp của một cuộc đoàn tụ, đầy cảm xúc, mà đầy bất ngờ, dè dặt, giữa hai người xa lạ nhưng chung huyết thống. Ông thuật lại với RFI Tiếng Việt : “Tôi đã bước vào cuộc sống của ông ấy, và điều đó không dễ dàng gì, vì nhiều lý do. Khi gặp nhau, chúng tôi không biết xưng hô như thế nào, nói chuyện gì với nhau. Ông ấy bảo là hiểu được những trăn trở của tôi về nguồn cội, và hỏi tôi muốn điều gì khác, có muốn được bù đắp, muốn tiền hay không ? Tôi đáp rằng tôi không muốn gì cả. Tôi đã có gia đình, có cuộc sống ổn định. Tìm được cha mình, tôi không cảm thấy tốt hơn, hay được khoả khuây tâm trí, mà chỉ thấy là mình đã đạt được điều gì đó, hoàn thành một chặng trong hành trình tìm nguồn cội.” Qua cuộc gặp gỡ với cha mình, manh mối rõ ràng đầu tiên về người mẹ đã được hé mở, nhờ vào bức ảnh mà người cựu chiến binh vẫn lưu giữ, để ông tiếp tục hành trình tìm nguồn cội. Câu chuyện của Rémy không hề đơn lẻ, mà là của hàng ngàn đứa trẻ khác sinh ra từ thời chiến tranh, không tự định đoạt được cuộc đời mình, và phải tự đi tìm câu trả lời cho câu hỏi : Tôi là ai ?  Hòa giải với quá khứ để tìm lại nguồn cội Cuộc chiến tranh Mỹ tại Việt Nam cách nay 50 năm vẫn để lại nhiều dư chấn. Trong một nhóm trên Facebook với khoảng 2000 thành viên, có tên Opération Babylift - chiến dịch Không vận Trẻ em, sơ tán hàng ngàn trẻ em mồ côi hoặc con lai khỏi Việt Nam sau khi chiến tranh chấm dứt năm 1975, không khó để thấy những bài đăng từ những người từng được nhận nuôi, hay những người Việt muốn tìm lại cha mẹ ruột. Đọc thêm50 năm sau chiến dịch BabyLift : Một chuyến bay mà cả đời lưu lạc Tại Việt Nam, nhiều kênh hỗ trợ tìm thân nhân đã được lập ra từ nhiều năm qua, tiêu biểu như chương trình Như Chưa Hề Có Cuộc Chia Ly, nhưng do thiếu chi phí hoạt động, chương trình này nhiều lần bị gián đoạn. Ngoài ra, nhiều trang mạng cũng được lập ra để kết nối những người bị ly tán vì xung đột mong ngày được hội ngộ, như tổ chức phi lợi nhuận Con Tìm Mẹ, tập hợp những hồ sơ ADN của những người con nuôi, muốn tìm về gia đình ruột thịt. Được thành lập vào tháng 09/2025, tổ chức này đã hỗ trợ được nhiều tìm lại thân nhân, trong đó có trường hợp của Guillaume YPERMAN, một trong những đứa trẻ được nhận nuôi trong chiến dịch Không Vận Trẻ Em. Đối với anh, bước vào hành trình tìm lại nguồn cội là phải tha thứ, hòa giải với quá khứ và chiến tranh. Năm 2026 mở ra với niềm vui vỡ òa, khi anh vừa tìm được mẹ hồi đầu tháng Giêng, sau nhiều năm tìm kiếm. Chia sẻ với RFI, từ Sóc Trăng, nơi chôn rau cắt rốn, bên cạnh gia đình chảy chung dòng máu, anh cảm thấy được nhẹ nhõm : « Phải nói rằng khi mình bị bỏ rơi, ở trong trại trẻ mồ côi, trong thời chiến, khiến cho đứa trẻ đó tưởng tượng ra vô số kịch bản về thân phận của mình. Nhưng giờ tôi đã tìm được mẹ ruột tôi có câu trả lời của bà. Tôi là một đứa con được tạo ra bởi tình yêu. Bố tôi, một lính Mỹ da màu, đã tử trận tại Việt Nam. Bà đã nghĩ rằng mình sẽ chết đi sau khi sinh vì bị mất máu quá nhiều và nghĩ rằng mình khó qua khỏi, và gửi tôi cho các sơ chăm sóc. Hơn nữa lúc đó, bà một thân một mình, và lúc đó chưa kết hôn mà có có con là điều bị xã hội dè bỉu. » Cũng như nhiều người con lai, gốc Việt, được nhận nuôi tại một gia đình ở miền nam nước Pháp, anh Guillaume với tên khai sinh là Mạnh Hùng Lê, luôn đau đáu khát khao tìm về nguồn cội, để tự định nghĩa căn tính của chính mình, khi bị « lạc lõng trong một gia đình Pháp mắt xanh ». Anh giải thích : « Dù trân trọng nền giáo dục và văn hóa Pháp được thụ hưởng, tôi vẫn cảm thấy một phần tâm hồn Việt Nam đã mất đi. Tôi mắn lớn lên tại Pháp, gia đình nuôi thương tôi như máu mủ, và cho đến tận bây giờ, chúng tôi vẫn luôn duy trì một mối quan hệ vô cùng gắn bó và khăng khít (...) Nhưng là nhu cầu tự thân mãnh liệt thôi thúc tôi tìm lại mẹ. Suốt 5 năm qua, vợ chồng tôi đều đặn trở về Việt Nam mỗi năm như một cuộc hành hương về nguồn. Sau bao nỗ lực, cuối cùng tôi đã tìm được mẹ. Giây phút các con tôi được thấy bà nội qua màn hình và mẹ tôi vỡ òa hạnh phúc khi gặp lại đứa con trai duy nhất (…) Đối với tôi, tìm lại mẹ ruột, là hành trình của sự kết nối và tái kết nối. Sự gắn kết với Việt Nam không chỉ đơn thuần là một cuộc đoàn tụ, mà còn là quá trình tái thiết bản thân mình. Đó là cách tôi tìm lại những mảnh ghép bản sắc mà mình đã từng đánh mất. » "Cơ duyên" Cô Sandie Quercy, cũng được nhận nuôi và sinh sống ở miền nam nước Pháp. Chỉ riêng trong năm 2025, cô đã trở lại Việt Nam hai lần. Chuyến đi đầu tiên là đến nơi tưởng niệm vụ rơi máy bay Galaxy C5, trong chiến dịch Không Vận mà cô cũng là một trong những người sống sót. Sau đó, là

    10 min
See All (24)

About

Những vấn đề xã hội Việt Nam và trên thế giới qua lăng kính RFI

Information

More From RFI Tiếng Việt

You Might Also Like