Górskie Historie

Marysia Kościelniak

Lubisz góry? Niby wiesz, że szlaki ktoś stworzył, ale zastanawiasz się czasem kto, jak i dlaczego? Tu znajdziesz odpowiedzi na te pytania. Mam na imię Marysia i jestem doktorem nauk humanistycznych. Od 7 lat badam górskie tematy w kulturze, literaturze i historii. W podkaście cytuję stare książki, odwołuję się do nauki, opowiadam o własnych górskich doświadczeniach. To wszystko, żeby pomóc Ci poznać góry głębiej i czerpać z chodzenia po nich większą przyjemność. Usiądź więc wygodnie, zamknij oczy i włącz dowolny odcinek podkastu, albo jeszcze lepiej - zabierz go na szlak!

  1. Kolej(k)ą w góry | Porozmawiajmy o... #7

    Apr 30

    Kolej(k)ą w góry | Porozmawiajmy o... #7

    Jak kolej zmieniła sposób, w jaki ludzie docierali w góry? W nowym odcinku podkastu Górskie Historie przyglądamy się początkom kolei i temu, jak rozwój żelaznych szlaków wpłynął na turystykę, wypoczynek i poznawanie gór. Rozmawiamy o tym, jak wyglądało to w Sudetach, a jak w Tatrach, porównując dwa różne światy: Prusy i Galicję. Zastanawiamy się, dlaczego w jednych miejscach kolej pojawiła się szybciej, jak wpływała na rozwój uzdrowisk i miejscowości turystycznych oraz kto właściwie mógł z niej korzystać. W drugiej części odcinka przechodzimy do kolejek i wyciągów górskich: zębatych, linowych i terenowych. Mówimy o ich ogólnoeuropejskiej historii, ale też o konkretnych przykładach z dzisiejszych ziem polskich. Skąd brała się potrzeba ich budowy? Jak wyglądały pierwsze tego typu inwestycje? Komu służyły? Nie zabraknie też tematu jednej z najbardziej znanych i kontrowersyjnych realizacji, czyli kolejki na Kasprowy Wierch. Na koniec zdradzamy też, co sami sądzimy o kolejkach górskich - czy są potrzebne, gdzie przebiega granica między ułatwianiem dostępu do gór a ich nadmiernym przekształcaniem? Moim gościem jest, jak w każdym odcinku z serii „Porozmawiajmy o…”, Grzegorz Zajączkowski — historyk, teolog i nauczyciel. Jeśli podoba Ci się podkast Górskie Historie, możesz bardzo pomóc w jego rozwoju: udostępnij ten odcinek, podeślij go znajomym. Każde takie polecenie naprawdę ma znaczenie.  A jeśli chcesz wesprzeć mnie także finansowo, możesz postawić mi symboliczną kawę na buycoffee.to — dzięki temu mogę tworzyć kolejne odcinki i rozwijać projekt. https://buycoffee.to/gorskiehistorie Zdjęcie pochodzi ze zbiorów NAC.

    57 min
  2. Przewodnicy górscy | Porozmawiajmy o... #6

    Mar 31

    Przewodnicy górscy | Porozmawiajmy o... #6

    Kim byli dawni przewodnicy górscy, skąd wziął się ten zawód i dlaczego przez lata stał się czymś znacznie więcej niż tylko prowadzeniem po szlakach?W tym odcinku podcastu Górskie Historie rozmawiamy z historykiem Grzegorzem Zajączkowskim o początkach przewodnictwa górskiego w Sudetach i Tatrach, zaglądając także w stronę Alp, by zobaczyć, jak te tradycje rozwijały się w Europie. Rozmawiamy o tym, jak wyglądało przewodnictwo dawniej, czego oczekiwano od przewodnika i z jakimi problemami mierzyli się zarówno turyści, jak i sami górscy fachowcy. Przyglądamy się też temu, jak zmieniał się wizerunek przewodników - od dawnych czasów po współczesność - i wyjaśniamy, skąd w Polsce wziął się charakterystyczny czerwony strój przewodnicki. W odcinku mówimy także o tym, jak dziś można zostać przewodnikiem, jak ten zawód został sformalizowany i dlaczego - mimo że w wielu miejscach przewodnika nie trzeba już mieć obowiązkowo - nadal warto wybrać się w góry z kimś, kto zna je naprawdę dobrze.

    29 min
  3. Wojna o Beskidy | Porozmawiajmy o... #5

    Mar 15

    Wojna o Beskidy | Porozmawiajmy o... #5

    Dlaczego Beskid Śląski i Żywiecki wyglądają dziś inaczej niż choćby Gorce czy Beskid Sądecki? Skąd wzięły się tam pierwsze szlaki i schroniska - i dlaczego często ich twórcami byli… Niemcy? W tym odcinku Górskich Historii rozmawiam z historykiem Grzegorzem Zajączkowskim o burzliwych początkach turystyki w zachodniej części Beskidów. To opowieść o regionie pogranicza – między Śląskiem Cieszyńskim a Żywiecczyzną – gdzie na przełomie XIX i XX wieku splatały się różne języki, kultury i ambicje narodowe. Jednym z głównych wątków jest słynna „wojna na pędzle”, czyli rywalizacja między polskim Towarzystwem Tatrzańskim a niemieckim Beskidenverein. To właśnie ta druga organizacja jako pierwsza zaczęła wytyczać szlaki i budować schroniska w wielu miejscach dzisiejszych polskich gór. Dlaczego tak się stało? I dlaczego polskie środowisko turystyczne przez długi czas w ogóle nie interesowało się Beskidami? Opowiadamy o tym, jak Beskidy przez lata były traktowane przez Towarzystwo Tatrzańskie z pewną pogardą – jako góry mniej atrakcyjne od Tatr, niewarte większych inwestycji. Brakowało pieniędzy, planów i pomysłu na ich udostępnianie. Sytuacja zmieniła się dopiero wtedy, gdy Beskidenverein zaczęło intensywnie działać w regionie i – z perspektywy polskich działaczy – zaczęło „panoszyć się” w górach. Momentem przełomowym było wejście niemieckiej organizacji na teren Babiej Góry. W odcinku próbujemy też uporządkować skomplikowaną sytuację społeczno-polityczną tego pogranicza. Czy konflikt między organizacjami rzeczywiście był narodowościowy? A może bardziej chodziło o ambicje, wpływy i wizję rozwoju turystyki? To długi odcinek, bo temat jest trudny i pełen niuansów. Staramy się jednak dojść do odpowiedzi na kilka ważnych pytań:– dlaczego zachodnie Beskidy rozwijały się inaczej niż ich wschodnie części,– dlaczego infrastruktura turystyczna pojawiła się tam wcześniej niż np. w Gorcach,– i co właściwie zostało w tych górach po działalności Beskidenverein. Jeśli ciekawi Was, skąd wzięły się pierwsze szlaki w Beskidzie Śląskim i Żywieckim oraz jak historia i polityka wpłynęły na wygląd dzisiejszych gór - ten odcinek jest dla Was. 🎧 Zapraszam do słuchania.

    40 min
  4. Szare eminencje turystyki górskiej | Porozmawiajmy o... #4

    Feb 28

    Szare eminencje turystyki górskiej | Porozmawiajmy o... #4

    Czy dzisiejszy krajobraz polskich gór – z wieżami widokowymi, wytyczonymi szlakami, leśnymi drogami i punktami widokowymi – to wyłącznie dzieło natury i współczesnej turystyki? A może w dużej mierze zawdzięczamy go dawnym rodom arystokratycznym? W tym obszernym odcinku „Górskich Historii” razem z Grzegorzem Zajączkowskim sprawdzamy, jak arystokracja kształtowała przestrzeń polskich pasm górskich. Górskie rezydencje nie były przecież tylko prywatnymi siedzibami – stanowiły centra życia towarzyskiego, a właściciele często organizowali dla swoich gości widowiskowe punkty widokowe, romantyczne ruiny czy specjalnie przygotowane trasy spacerowe, z których wiele przetrwało do dziś. Przyglądamy się różnicom między Karkonoszami a Tatrami – dwóm światom funkcjonującym w odmiennych realiach politycznych i własnościowych. Rozmawiamy o gospodarce: o kopalniach, hutach, przemyśle leśnym i infrastrukturze, które napędzały rozwój regionów górskich. To właśnie dzięki nim powstawały drogi i linie kolejowe, które z czasem zaczęły służyć nie tylko przemysłowi, lecz także turystom. Ekonomia i rekreacja okazały się ze sobą silnie powiązane – rozwój jednego sektora otwierał przestrzeń dla drugiego. To rozmowa dla prawdziwych pasjonatów – dla tych, którzy w górach widzą nie tylko panoramy, ale także warstwy historii.

    38 min
  5. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie | Porozmawiajmy o... #3

    Feb 15

    Polskie Towarzystwo Tatrzańskie | Porozmawiajmy o... #3

    O pierwszej polskiej organizacji turystycznej, która zmieniła sposób myślenia o górach. W najnowszym odcinku razem z historykiem Grzegorzem Zajączkowskim (@belfer_na_szlaku) cofamy się do XIX-wiecznej Galicji, żeby przyjrzeć się narodzinom Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego – pierwszej polskiej organizacji turystycznej. Rozmawiamy o tym, dlaczego w ogóle powstało, w jakiej sytuacji politycznej znajdowali się wtedy Polacy pod zaborem austriackim i jaką rolę odegrała względna autonomia Galicji. Zastanawiamy się, czy PTT było tylko „towarzystwem od chodzenia po górach”, czy może czymś znacznie więcej – projektem kulturowym i patriotycznym. Bo przecież w czasach bez własnego państwa wszystko miało znaczenie: edukacja, krajoznawstwo, nauka, ochrona przyrody, budowanie tożsamości. Mówimy też o tym, co z tej inicjatywy wyniknęło:– rozwój zorganizowanej turystyki górskiej– znakowanie szlaków– popularyzacja Tatr– oraz powstanie Górskiej Odznaki Turystycznej, którą możemy zdobywać do dziś To właśnie PTT stało się protoplastą Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego – i jest w tym coś niesamowitego, że ponad 150 lat później wciąż współtworzymy tę samą historię: chodząc po szlakach, zdobywając odznaki, działając w kołach i oddziałach. A teraz małe sprostowanie 🙃W odcinku powiedziałam, że ustawa o ochronie kozic i świstaków została uchwalona po powstaniu PTT. Otóż… nie. Powstała cztery lata wcześniej – ale z inicjatywy środowiska ludzi, którzy chwilę później formalnie współtworzyli Towarzystwo. Czyli duch się zgadzał, tylko chronologia lekko uciekła. Historyku, wybacz. Jeśli interesuje Was:– jak turystyka łączyła się z polityką,– jak rodziła się ochrona przyrody w Tatrach,– i jak XIX-wieczna inicjatywa wpływa na nasze dzisiejsze wędrówki to ten odcinek jest dla Was.

    33 min
  6. Początki turystyki w Karkonoszach | Porozmawiajmy o... #2

    Jan 30

    Początki turystyki w Karkonoszach | Porozmawiajmy o... #2

    Pierwsi „prawdziwi" turyści w Karkonoszach Czy pierwszymi turystami w Karkonoszach byli kuracjusze z Cieplic, którzy z nudów ruszali w góry między kąpielami? A może Michał Radziwiłł, wjeżdżający na Śnieżkę konno? W tym odcinku rozmawiamy o początkach turystyki w Karkonoszach: o paniach wnoszonych w lektykach, śmiertelnych wypadkach, pasterzach dorabiających na goszczeniu wędrowców i o kaplicy na Śnieżce, od której wszystko się zaczęło. Karkonosze to pierwsze góry odkrywane w Europie – wróćmy do czasów, gdy chodzono w nie z ciekawości lub w poszukiwaniu demonów, a nie dla widoków. „Porozmawiajmy o…” to nowy cykl podcastu Górskie Historie. Moim gościem jest Grzegorz Zajączkowski (@belfer_na_szlaku) – historyk, teolog, przodownik turystyki górskiej i znawca górskich ciekawostek. Rozmawiamy o historii turystyki górskiej w Sudetach, Tatrach i Beskidach. Pokazujemy, że chodzenie po górach to coś więcej niż zdobywanie szczytów. Mój podcast o górach (również Spotify i Apple Podcasts): 🎧 https://www.youtube.com/playlist?list=PLjcL515C-xPCiKNW0MrCPAz2ooBxlo4sQ  Wesprzyj mnie na buycoffe.to – pomóż tworzyć więcej takich odcinków: 💚 https://buycoffee.to/gorskiehistorie Po więcej górskich treści zajrzyj na IG @gorskiehistorie 📖 A już niedługo – moja książka o górach!

    37 min
  7. Pierwsi turyści w Sudetach | Porozmawiajmy o... #1

    Jan 15

    Pierwsi turyści w Sudetach | Porozmawiajmy o... #1

    „Porozmawiajmy o…” to nowy cykl podcastu Górskie Historie. Moim gościem jest Grzegorz Zajączkowski (IG @belfer_na_szlaku) – historyk, teolog, przodownik turystyki górskiej PTTK i znawca górskich ciekawostek. W kolejnych odcinkach rozmawiamy o historii turystyki górskiej w Sudetach, Tatrach i Beskidach: o pierwszych wędrowcach, dawnych szlakach i schroniskach oraz o motywacjach, które pchały ludzi w góry na długo przed epoką masowej turystyki. Pokazujemy, że chodzenie po górach to coś więcej niż zdobywanie szczytów. A czy zwykłe podcasty wrócą? Tak, tylko jak skończę pisać… moją książkę! Na razie nie zdradzę więcej szczegółów, ale jeśli chcesz być na bieżąco, zaobserwuj mój profil na Instagramie @gorskiehistorie W tym odcinku zastanawiamy się, kim byli dawni wędrowcy: Walonowie, pielgrzymi, laboranci – i czy ich wyprawy można uznać za pierwsze formy turystyki górskiej. Rozmawiamy o początkach wędrowania po Sudetach, o ruchu pielgrzymkowym i jego wpływie na rozwój turystyki, m.in. w Wambierzycach i Bardzie. Opowiadamy o górach sprzed epoki znakowanych szlaków i masowej turystyki – gdy w drogę ruszano z zupełnie innych powodów.

    33 min
  8. #37 Góralskie święta - między tradycją a magią

    12/15/2025

    #37 Góralskie święta - między tradycją a magią

    Jak wyglądały święta sto lat temu w górskich wsiach, z dala od świateł i głównych dróg? W tym odcinku zaglądamy pod góralskie strzechy, by opowiedzieć o adwencie, wigilijnej magii, wróżbach, czarach, postnej wieczerzy, podłaźniczkach zamiast choinki i kolędnikach z Turoniem. To historia świata, w którym religia splatała się z magią, a Boże Narodzenie było czasem troski o przyszłość, plony, zdrowie i rodzinne pojednanie. W ten specjalny czas zastanówmy się też, które z dawnych góralskich zwyczajów warto dziś zaprosić do naszych domów. Zanurzmy się razem w magiczny czas Godów! Przy okazji – w marcu zapraszam Cię w Góry Bystrzyckie. Zrób sobie wagary na pierwszy dzień wiosny i pojedź ze mną na przedłużony weekend. Poznasz ludzi, którzy tak jak ty kochają góry. Posłuchasz moich opowieści na żywo. Spędź czas wyjątkowo – na szlaku, w schronisku i przy ognisku. Informacje i zapisy: https://gorskiehistorie.pl/wyjazdy/przedwiosnie-w-gorach-bystrzyckich

    28 min
See All (47)

About

Lubisz góry? Niby wiesz, że szlaki ktoś stworzył, ale zastanawiasz się czasem kto, jak i dlaczego? Tu znajdziesz odpowiedzi na te pytania. Mam na imię Marysia i jestem doktorem nauk humanistycznych. Od 7 lat badam górskie tematy w kulturze, literaturze i historii. W podkaście cytuję stare książki, odwołuję się do nauki, opowiadam o własnych górskich doświadczeniach. To wszystko, żeby pomóc Ci poznać góry głębiej i czerpać z chodzenia po nich większą przyjemność. Usiądź więc wygodnie, zamknij oczy i włącz dowolny odcinek podkastu, albo jeszcze lepiej - zabierz go na szlak!

Information

  • Creator
    Marysia Kościelniak
  • Years Active
    2024 - 2026
  • Episodes
    47
  • Rating
    Clean
  • Copyright
    © Marysia Kościelniak
  • Show Website
    Górskie Historie

You Might Also Like