Zihin Karmaşası- Söyleyecek Bir Şeyim Var

Hakan Tanar
  • 0.0 (0)
  • Personal Journals
  • Updated Weekly

Her şeyin dönüştüğü bir dünyada konuşmamız gereken şeyler var.

  1. 1d ago

    Simya: Maddeyi Ruhun Ateşinde Eritmek | Maden Erirken İnsan Nasıl Dönüşür?

    Yeryüzünde altından daha nadir metaller olsa da neden hiçbirisi insana onun kadar çekici gelmez? Bunun cevabı, altının ve gümüşün tarihte kutsal bir anlam taşıması olabilir. İnsan her zaman altının peşinden koştu. Simyacılar, evrenin dört temel unsurdan oluştuğu teorisinden yola çıkarak, baz metallerin altına dönüşebileceğini düşündüler. Oysa çoğu insan simyacıları büyücü ya da şarlatan olarak görür. Oysa gerçek simyacılar, maddenin doğasını merak etmiştir. Madde ateşte eridikçe insanın tutkularından ve alışkanlıklarından sıyrıldığını keşfetmişlerdir.    Bu kadim öğretide, madendeki hamlık insanın hamlığıdır. Ateş; hayatın getirdiği acıların, deneyimlerin ve olgunlaşma sürecinin ta kendisidir. Maden saflaşıp parıldarken, insan da “kâmil insan” olma yolunda evrilir. Çünkü simyacının laboratuvarındaki o karanlık pota, aslında tutku ve alışkanlıkların esareti altındaki kendi zihni ve ruhudur. Kadim simyacıların potalarında “maddenin ruhunu ve formunu değiştirme” çabası, günümüz dünyasında kendini metalürjide gösterir. Metalürjistler laboratuvarda atomların yerini değiştirerek ve atomik boşlukları yeniden düzenleyerek yeni karakterde malzemeler yaratırlar. Ancak yarattıkları her yeni malzemenin gücünü de hissederler. Bu sebeple maddenin gücüne vakıf olan bilim insanlarının insanlığa karşı özel bir sorumluluğu vardır. Madde dünyasındaki bu dönüşüm, manevi hayatta insanın özüne ulaşma yolculuğunun da birebir karşılığıdır. Buna; sonuçları acı da olsa bilim dünyasından Oppenheimer ve Alfred Nobel iyi birer örnek olabilir. Atom bombasının etkilerini gördükten sonra Oppenheimer derin bir pişmanlık duydu ve kalan hayatını nükleer silahların engellenmesi için harcadı. Alfred Nobel de buluşunun yıkıcı sonuçlarını gördükten sonra servetini bir barış vakfı kurulması için bağışladı. Bir bakıma, kendi içlerindeki kurşunu eritip altına ulaştılar. Podcastte simya kozmolojisini konuşuyoruz.     Sohbeti daha detaylı olarak Monolog'da okuyabilirsiniz. Eğer altyazılı izlemek isterseniz YouTube kanalımı ziyaret edebilirsiniz.

    23 min

  2. May 31

    Uykunun Evrimi: Karanlıktan Yapay Aydınlığa | Dijital Çağ Uykumuzu Nasıl Çalıyor?

    Neden uyuruz? Uyuyarak günün yorgunluğundan ve zihnin karmaşasından bir süreliğine uzaklaşırız. Bu sırada dokularımız onarılır, hücrelerimiz yenilenir, anılar kalıcılaşır, bağışıklık sistemimiz güçlenir. Uyumayan bir canlı kısa sürede çöker. Bu yüzden uyku, yemek ve sudan sonra gelir. Çoğu insan uyumayı gereksiz bulur, renkli bir hayatı heba ettiğini düşünür. Oysa her gece tekrarladığımız bu sıradan eylem, bir mucizedir. Peki uyku düzenimiz hep böyle miydi? Hayır değildi. Atalarımızın ilk yatak odaları ağaç dallarıydı. Ateşle birlikte her şey değişmeye başladı. Karanlıktan ışığa geçtikçe beynimiz büyüdü, uykumuz dönüştü. Australopithecus’un tetikte bekleyen stratejik uykusundan, bugün yapay mavi ışıkların dijital fragmanına uzanan bu yolculukta uyku, aslında insanlığın aynası oldu. Bu bölümde uykunun evrimini konuşuyoruz. Dinlemek için linki tıklayın. Podcasti daha detaylı olarak Monolog'da okuyabilirsiniz. Eğer altyazılı izlemek isterseniz YouTube kanalımı ziyaret edebilirsiniz.

    20 min

  3. May 24

    Erkek Giyimi: 10.000 Yıl Süren Feragatin Sessiz Dili | Erkekler Neden Süsten Vazgeçti?

    Çoğu insan erkek giyiminin renksiz olduğunu söyler. Bu doğru; çünkü erkek modasının esas rengi görünmeyen tarafında; tarihinde saklıdır. Peki bir erkek ağzıyla söyleyemediğini önce giydiğiyle mi anlatır? Evet; bu sandığımızdan daha fazladır. Erkeklerin giyimi, doğasını yansıtır. Duygularını açıklamakta baskılanan bir insanın giyimidir takım elbiseler. Somurtkan, ciddi. Bunun kökleri de 10.000 yıl önceye, yaşadığımız dünyayı bir “erkek dünyası” yapan toplumsal tercihe kadar uzanır. Literatürde geçen John Flugel’in “Büyük Feragat”inden binlerce yıl önce erkek, fiili feragatini zaten yapmıştır. Cinsiyetçi bir doğası vardır erkek giyiminin. Erkeğin gardrobundaki t-shirt, palto, kravat ve diğer aksesuarlar savaşlarda giydiği iç çamaşırı, trençkot ve boyun bağının evrilmiş halleridir. Erkek vücudu bir savaş alanı gibidir. Giydikleri de bir savaş stratejisinin izlerini taşır. Ancak yaşadığımız teknolojik devrim yeni bir feragatin, bu sefer “Büyük Cinsiyet Feragati”nin eşiğinde olduğumuzu gösteriyor. İş bölümü yeniden yapılırken 10.000 yıl önce açılan parantez kapanıyor. Sohbeti daha detaylı olarak Monolog'da okuyabilirsiniz. Eğer alt yazılı dinlemek isterseniz YouTube kanalımı ziyaret edebilirsiniz.  İyi dinlemeler

    19 min

  4. May 17

    Boğa Güreşleri: Kaosun Kontrolsüz Güçle Dansı | Yaratıcı Kaos, Katı Erilliği Nasıl Törpüler?

    Boğa güreşleri doğanın işleyişinin bir temsili gibidir. Ve çoğu insan bu ritüelin maskülen bir ağırlığı olduğunu söyler. Ama gerçekten öyle mi? Matadorun zarif pelerin hamleleri, doğadaki dişil gücün katı erilliği cezbeden titreşimleri değil midir? Arenadaki boğa güreşi, yükselen kaostan bir düzen çıkarma hikâyesidir. Matador, zarif ve akışkan hareketlerle kontrolsüz gücü bir estetiğe sokar ve kaos yeni bir forma bürünür. Konuya böyle yaklaştığımızda, kiminin spor kiminin trajedi kabul ettiği boğa güreşleri bize doğaya ait hangi sırları açıklar? Bu kültür neyin devamıdır? Sohbete, boğa güreşlerinin gladyatör dövüşleriyle bağlantısını açıklayarak başlıyoruz. Devamında, kaosun ve gücün dansından nasıl yeni düzenler çıktığını mitolojik hikâyelerle anlatıyoruz. Tanrılar neden boğayı en güzel hediye olarak kabul eder? İnsanların da etkileyici bulduğu boğayı bu kadar özel kılan nedir? Minos’un karısı Pasiphae neden bir boğaya âşık oldu? Ariadne’nin ipini kullanarak Minotauros’u öldüren Theseus, bugünün modern matadoru mudur? Sohbeti daha detaylı olarak Monolog'da okuyabilirsiniz. Eğer altyazılı izlemek isterseniz YouTube kanalımı ziyaret edebilirsiniz. İyi dinlemeler

    19 min

  5. May 10

    Paralimpik Oyunlar: Biyolojik Sınırların Sonu mu? | Kaostan Düzene, Biyolojiden Makineye

    Paralimpik disiplinlerde önemli teknolojik gelişmeler var.  Öyle ki, biyolojimizin koyduğu sınırları artık aşabiliyoruz. Kendimizi sınırladığımızın ötesinde başka bir dünya olduğunu fark ediyoruz. Muazzam bir potansiyelin üzerinde oturuyoruz. Belki bir uzvumuzu kaybettiğimizde bütünlüğümüz bozuluyor, ama kullanamadığımız bu potansiyel bizi zaten eksik bırakıyor. Bu sohbette Paralimpik Oyunlar’daki gelişmeleri anlatmak istedim. Ancak yapay zeka teknolojileri devreye girdiğinde, sorular ister istemez konuyu felsefi bir boyuta taşıyor. Sadece yeni teknolojileri konuşmak bize bir vizyon katmıyor. Şu anda tam kavrayamadığımız ama teknolojiyle parça parça açığa çıkardığımız o bütüne doğru ilerliyoruz. Spor, bu teknolojileri kullanarak doğadaki gerçek potansiyelimizi açığa çıkaran test aracımız. Bölümde doğanın entropiyi nasıl bir hammadde gibi kullandığını ve kaostan bir yaşamı nasıl çıkardığını konuşuyoruz. Kaosu doğanın teknolojisi gibi düşünüyoruz. İnsanın da entropinin arttığı o ‘bozulma’ veya ‘sakatlık’ anlarında teknolojiyi bir çıkış kanalı olarak inşa ettiğini savunuyoruz. Ve şunu söylüyoruz: Yaşamımızı engelleyen hiçbir şeyi kabul etmiyoruz. Sohbeti daha detaylı olarak Monolog'da okuyabilirsiniz. Eğer izlemek isterseniz YouTube kanalımı ziyaret edebilirsiniz.

    16 min

  6. May 3

    Yalnızlık Ekonomisi: Kapitalizmin Keşfettiği Yeni Maden | Yalnız Hissettiğimizde Kapitalizm Neden Mutlu Olur?

    Her teknoloji devriminde yeni bir yalnızlığın içine düşüyoruz. Bunun hiç bitmediğini düşündüğümüzde ömrümüz boyunca gri bir alanda yaşadığımızı söyleyebiliriz. Yeni teknolojilerle yeniden ördüğümüz bir kozanın içindeyiz. Matbaanın bulunmasıyla insanlar okumaya başladığında dönemin aydınları bunu tehlikeli bir melankoli hastalığı olarak gördü. Sanayi devrimiyle apartmanlarda tek başına yaşamaya başlayan insanların topluma yabancılaştığı düşünüldü. Her dönüşümde kendi ürettiğimiz teknolojileri kendimiz için riskli gördük. Ancak o gri alan içinde yalnızlığımızı gideren bir nesneyi de hep bulduk. Bugün yapay zekâ çağında da aynı korkuları yaşıyor ve çözümlerini buluyoruz. Kapitalizm duygularımızdan beslenen bir iktisadi sistem.  Korktuğumuzda, sevindiğimizde ya da üzüldüğümüzde bize bunun çözümünü mutlaka bulur. Tıpkı bugün  bir “Yalnızlık Ekonomisi”ni yarattığı gibi. “Yalnızlık Ekonomisi” aslında yalnızlığı ortadan kaldırmayı değil, onu sürdürülebilir, verimli ve konforlu bir “ürün” haline getirmeyi amaçlıyor. Kurumların değil, bireylerin "Yapay Zeka Zihin Gücü" kaldıracını kullanarak kurumsallaştığı bir dönemdeyiz. Bu açıdan bakınca, gelecekte “yalnızlık” kelimesinin bugünkü negatif ve melankolik havasını tamamen yitirdiğini görebiliriz. Veriler bunu destekliyor. Bugün yapay zekânın gücünü kaldıraç olarak kullanan 200 milyon içerik üreticisi var. Bu insanlar yakın çevresinde bulamadığı düşünce ikizlerini dünyada arıyor. Yapay zekâ temelli arkadaşlık ve dijital refakatçi uygulamalarında 2022-2025 arasında önemli bir artış yaşandı (bazı kaynaklara göre %700’e varan oranlarda). Dijital asistanına duygusal olarak bağlanan insanlar var. İş dünyasında solo girişimciler, yapay zekâyla yaptıkları iş birlikleriyle küresel markalar yaratabiliyor. Veriler çoğaldıkça şu soru aklımıza geliyor: Veriler çoğaldıkça şu soru aklımıza geliyor: İnsan yalnızlığını bir arkadaş, evcil bir hayvan ya da nesneyle giderebildiğine göre yapay zekâ da yalnızlığımızı gidereceğimiz yeni sosyal nesnemiz olabilir mi? Yalnızlık bizim doğal arkadaşımız. Eğer onu iyi yönetemezsek kendi potansiyelimizi bir illete çevirebiliriz. Ya da bu ekonomiden kendi küresel anlamımızı çıkarabiliriz. Bu sohbette yalnızlığı ve kapitalizmin bu duygumuzu bir madene nasıl çevirdiğini konuşuyoruz. Sohbeti daha detaylı olarak Monolog'da okuyabilirsiniz: Eğer izlemek isterseniz YouTube kanalımı ziyaret edebilirsiniz. İyi pazarlar ve iyi dinlemeler.

    24 min

  7. Apr 26

    Chicxulub: İçimizdeki Hikaye Anlatıcısının Fısıldadığı Yaratılış Hikayesi

    Kadim hikayelerle bilimsel gerçekler arasında benzerlikler var. Bilimin keşfedemediği gerçekleri önce hikayeler anlatıyor sanki bize. Mesela 66 milyon yıl önce Dünya’ya çarpan dev asteroit, mitolojide Tanrılarla Titanların savaşını anımsatıyor. Bu doğa olayı devlerin sonunu getirirken memelilerin ve nihayetinde insanın önünü açtı. Bu sohbette, asteroitin Jüpiter ötesinden başlayan 9 milyon yıllık yolculuğunu, Kretase dönemindeki devler cennetini ve çarpışmanın saniye saniye yarattığı felaketi kronolojik bir anlatıyla keşfedeceksiniz. Mitoloji ile bilimin kesiştiği noktada, içimizdeki hikâye anlatıcısının bize fısıldadığı kadim gerçeği duyacaksınız. Sohbeti daha detaylı olarak Monolog'da okuyabilirsiniz. Eğer izlemek isterseniz YouTube kanalımı ziyaret edebilirsiniz. İyi dinlemeler..

    15 min

  8. Apr 19

    Demis Hassabis'in Düşünme Oyunu | İnsanlığın AGI'ya Yolculuğu

    Hayatı siz de hâlâ Demis Hassabis gibi bir oyun alanı olarak görebiliyor musunuz? 12 yaşında bir satranç turnuvasında kurduğu o büyük hayal, bugün dünyayı değiştiren bir hikayeye dönüştü. Hassabis’in DeepMind ile çıktığı AGI yolculuğunun temelinde tek bir şey var: Hayatı bir oyun gibi görmek ve o çocuksu meraktan hiç vazgeçmemek. Bu hafta Zihin Karmaşası'nda, insanlığın kaderini değiştiren bu 'düşünme oyununu' (The Thinking Game) konuşuyoruz: Bir çocuğun hayali nasıl devasa bir vizyona dönüştü? DeepMind neden Silikon Vadisi’ne 'hayır' dedi? AlphaGo’nun 37. hamlesi bir 'dijital vahiy' miydi? AlphaFold, 200 milyon proteinin gizemini nasıl saniyeler içinde çözdü? Kendi yarattığımız zekâdan mı korkuyoruz, yoksa kendimizden mi? Tüm bu soruların cevaplarını ve çok daha fazlasını, bu sohbette bulabilirsiniz. Sohbeti daha detaylı olarak Monolog'da okuyabilirsiniz. Eğer izlemek isterseniz YouTube kanalımı ziyaret edebilirsiniz.

    21 min
See All (100)

About

Her şeyin dönüştüğü bir dünyada konuşmamız gereken şeyler var.

Information