Łapacz słów. Podcast o języku

Olga Woźniak

Nie ma nic ciekawszego niż język: mówimy w nim, myślimy, opisujemy świat. Jak funkcjonuje w naszym umyśle? Jak nas kształtuje? Co robi w naszej głowie? Jeśli Cię interesuje, trafiłeś w dobre miejsce! Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

  1. Słowa, które tworzą świat. O językach żydowskich

    Mar 21

    Słowa, które tworzą świat. O językach żydowskich

    Wyobraźcie sobie: przez dwa tysiące lat nie macie własnego państwa, przenosicie się z Hiszpanii do Turcji, z Niemiec do Polski, a jedyne, co macie naprawdę stałego, to litery. W tym odcinku „Łapacza słów” razem Tamarą Sztymą z Muzeum Żydów Polskich "Polin" ruszamy tropem języków żydowskich i szukamy w nich wspólnego rdzenia. Bo nie ma jednego żydowskiego języka - jest hebrajski, jidysz, ladino, judeoarabski i cała mapa innych, które rodziły się w diasporze, niosąc pamięć, religię, codzienność i tożsamość. Rozmawiamy też o tym, jak hebrajski wrócił do życia po wiekach, dlaczego jidysz bywał językiem wstydu, a także o niezwykłej mocy słów, które mogły stwarzać świat. To odcinek o języku, historii, wygnaniu, pamięci i o tym, że w słowach naprawdę mieszka więcej, niż nam się wydaje. Pretekstem do powstania odcinka jest wystawa czasowa w Muzeum Polin zatytułowana "Moc słów". https://www.polin.pl/pl/wydarzenie/wystawa-moc-slow-o-jezykach-zydowskich ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ A jeśli lubicie moje językowe wyprawy i podcastowe śledztwa, możecie zostać ich Patronami. A nawet więcej: możecie adoptować słowo! Możecie wybrać jedno z tych, które przygotuję - słowa wytypowane przeze mnie: trochę zapomniane, niedopieszczone, zepchnięte na margines (oto garstka kandydatów : abnegat, mitrężyć, safanduła, rewerans, kontent, wszeteczny, imponderabilia, ancymon, zawierucha, ukojenie). Ale możecie też przyjść z własnym kandydatem. Z jakimś słowem-sierotką. Takim, które kochacie, a którego nikt już nie wyprowadza na spacer w zdaniu. Albo takim, które w Waszym odczuciu zasługuje na drugie życie. Dla patrona przygotuję osobny wpis o adoptowanym słowie: z historią, znaczeniami, ciekawostkami i przykładami użycia. Słowo dostanie swoją biografię i chwilę światła. Działam w pojedynkę. Każdy odcinek to godziny czytania, researchu i montażu. Wasze wsparcie pozwala mi robić to regularnie i z uważnością. Zapraszam. Adopcje słów trwają Link do patronowania tu: https://buycoffee.to/lapaczslow?tab=subs Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

    50 min
  2. Hausa. Jak język karawan połączył pół Afryki

    Feb 16

    Hausa. Jak język karawan połączył pół Afryki

    W tym odcinku przenosimy się do Afryki, do miejsca, które wypełnia język hausa.  Język, który wyrósł z kurzu szlaków karawanowych, z negocjacji prowadzonych pod gołym niebem, z religijnych pieśni i z handlu, w którym słowo bywało silniejsze niż podpis. Dziś mówi nim kilkadziesiąt milionów ludzi, ale w Europie jest niewidzialny. Tymczasem Stał się nośnikiem islamu, językiem targów, poezji i kina. Jest jednym z najważniejszych języków Afryki. Z afrykanistką prof. Niną Pawlak sprawdzamy, jak brzmi język, w którym to, że "jest dobrze” znaczy tyle, że świat zachował równowagę. ---------------------------------------------------------------------- A jeśli lubicie moje językowe wyprawy i podcastowe śledztwa, możecie zostać ich Patronami. A nawet więcej: możecie adoptować słowo! Możecie wybrać jedno z tych, które przygotuję - słowa wytypowane przeze mnie: trochę zapomniane, niedopieszczone, zepchnięte na margines (oto garstka kandydatów : abnegat, mitrężyć, safanduła, rewerans, kontent, wszeteczny, imponderabilia, ancymon, zawierucha, ukojenie). Ale możecie też przyjść z własnym kandydatem. Z jakimś słowem-sierotką. Takim, które kochacie, a którego nikt już nie wyprowadza na spacer w zdaniu. Albo takim, które w Waszym odczuciu zasługuje na drugie życie. Dla patrona przygotuję osobny wpis o adoptowanym słowie: z historią, znaczeniami, ciekawostkami i przykładami użycia. Słowo dostanie swoją biografię i chwilę światła. Działam w pojedynkę. Każdy odcinek to godziny czytania, researchu i montażu. Wasze wsparcie pozwala mi robić to regularnie i z uważnością. Zapraszam. Adopcje słów trwają Link do patronowania tu: https://buycoffee.to/lapaczslow?tab=subs Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

    56 min
  3. Pochwała bazgrania. Dlaczego czyste książki są martwe?

    Feb 8

    Pochwała bazgrania. Dlaczego czyste książki są martwe?

    To będzie historia o tym, jak pogadać z kimś, kto od pięciu wieków już nie żyje. W tym odcinku „Łapacza słów” zaglądamy  do bazgrołów, dopisków, przekreśleń i emocjonalnych komentarzy dawnych czytelników zostawianych na marginesach książek.  To oni odpowiadają autorom, obrażają się, polemizują, poprawiają „herezje” i zostawiają po sobie ślady tak intymne, jakby pisali je wczoraj. To rozmowa dr Martyną Osuch i dr. Wojciechem Kordyzonem, historykami książek, o książkach jako dawnych mediach społecznościowych, o języku, który przechowuje gniew, czułość i potrzebę bycia usłyszanym - nawet po śmierci właściciela.  Pretekstem do rozmowy jest Polska Baza Proweniencyjna, która - dzięki pracy badaczy - powstała w Gabinecie Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie Zapraszam do słuchania. To będzie podróż z dużą dawką czułej ironii wobec naszej bardzo ludzkiej potrzeby zostawiania śladów :) A jeśli lubicie takie tematy, posłuchajcie też odcinka o dawnych archiwach: https://www.spreaker.com/episode/zapiski-na-marginesach-zycia-co-kryja-ksiegi-metrykalne--68195134 Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

    1h 20m
  4. Jąkanie to nie błąd. To dialekt

    Jan 2

    Jąkanie to nie błąd. To dialekt

    W radiu cisza to błąd. „Dziura w eterze”. W życiu często bierzemy ją za niepewność, brak wiedzy albo zwykły stres. Ale jest też inna cisza. Taka, która nie jest pustką, tylko walką. Dzieje się wtedy, gdy doskonale wiesz, co chcesz powiedzieć. Masz w głowie gotowy plan, całą strukturę zdania. Ale sygnał nie przechodzi. Mózg wysyła komendę „start”, a ciało odpowiada blokadą. Dziś porozmawiamy o jąkaniu. Ale nie o tym, które kojarzymy z nieśmiałością czy lękiem przed ludźmi. To mit, o którym zapominamy w pierwszej minucie. Porozmawiamy o biologii  jąkania - o specyficznym „okablowaniu” mózgu, o sieciach neuronowych, które czasem gubią rytm. I o tym, dlaczego dla niektórych mówienie jest jak chodzenie po kruchym lodzie, gdzie każdy krok grozi, jak to mówią sami jąkający się, „małym umieraniem”. Zastanowimy się też, czy jąkanie może być po prostu innym językiem? Dialektem, który warto zaakceptować, zamiast go naprawiać? Moją gościnią jest prof. Katarzyna Węsierska, która o jąkaniu wie chyba wszystko. Zapraszam do słuchania! A jeśli interesuje Was to, jak język działa w mózgu, zajrzyjcie do archiwalnych odcinków: znajdziecie tam rozmowę o afazji: https://open.spotify.com/episode/3zU4U6PZiuspPcJTSxoDrw?si=3XAWsVKeRvisuIhnEHW7aw o dysleksji: https://open.spotify.com/episode/4FPbgXXF5uws46Eck8kvUx?si=bPAWn1VtRz6zrnmQtQjyvA  czy o tym, jak nasz mózg uczy się mówić: https://open.spotify.com/episode/0HdLC7svM0QeI9nO3zxD18?si=CvG9graHQoqLZ-Eb1oNuGA Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

    43 min
  5. Runy. Głos zapisany dłutem

    12/26/2025

    Runy. Głos zapisany dłutem

    Archeolodzy znajdują kawałek drewna z wyrytymi runami. Napięcie rośnie. Czy to starożytne zaklęcie? Prośba do Odyna o zwycięstwo? Klątwa rzucona na wrogów? Tłumaczenie brzmi: „Gyda mówi, że masz wracać do domu”. Koniec. Kropka. Prawdopodobnie mąż zasiedział się w karczmie, a wściekła żona – zamiast SMS-a – wysłała mu kawałek kory z wyrytym „do nogi!”. I tu zaczyna się cała zabawa. Bo wbrew temu, co myślimy (dzięki ci, popkulturo!), runy to często nie była żadna wielka magia. To były średniowieczne żółte karteczki samoprzylepne. To były SMS-y ryte w drewnie, kości, a czasem nabazgrane na ścianie kościoła („Tu byłem”). W najnowszym odcinku „Łapacza Słów” razem z prof. Dominiką Skrzypek odzieramy runy z tajemnicy.  I widzimy pismo ludzi, którzy robili błędy ortograficzne, wyznawali miłość i załatwiali sprawy spadkowe na wielkich głazach. Chodźcie posłuchać o wikingach, którzy mieli swoje codzienne sprawy, a nie tylko topory. Gwarantuję - spojrzycie na ten kanciasty alfabet zupełnie inaczej. Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

    51 min
  6. Święta: językowa strefa zgniotu

    12/21/2025

    Święta: językowa strefa zgniotu

    Święta to nie tylko barszcz i pierogi. To przede wszystkim poligon językowy. Stół, przy którym spotykają się różne kody, różne pokolenia i różne wrażliwości. Czy konwenanse to gorset, który nas dusi, czy może kevlarowa kamizelka, która chroni nas przed emocjonalnym postrzałem? W tym odcinku z jezykoznawczynią dr Agnieszką Rosińską-Mamej rozmawiam o gramatyce miłości w trybie rozkazującym i o tym, jak przeżyć Wigilię i nie zwariować pod ostrzałem trudnych pytań rodziny. No i jak taktownie nie dać się wciągnąć w niekomfortowe rozmowy.  Radzimy też, jak składać życzenia, by nie było to coś, co zabrzmi jak formułka generowana przez AI i jak nie wpaść w pułapkę „nawzajem”. Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

    41 min
  7. Podhalański. Folklor czy tożsamość?

    12/14/2025

    Podhalański. Folklor czy tożsamość?

    Możesz zrobić doktorat na Uniwersytecie Warszawskim. Możesz pisać artykuły o teorii optymalności i spierać się o modele fonologiczne z naukowcami z całego świata. Możesz być perfekcyjnie dwujęzyczny i płynnie przechodzić z akademickiej polszczyzny na angielski. Ale zróbmy prosty test. Zamknij oczy. Zacznij liczyć w myślach. Jeśli słyszysz: „jeden, dwa, trzy” — jesteś stąd, z nizin. Jeśli jednak, mimo lat spędzonych w bibliotekach i salach wykładowych, wciąż pojawia się: „roz, dwa, czi, śtyry…” — to znaczy, że język nie jest tylko narzędziem.  Jest domem. Dziś zabieram Was w Tatry, ale nie na górski szlak. W rozmowie z językoznawcą dr. Tomaszem Łuszczkiem sprawdzimy, dlaczego światowe teorie łamią sobie zęby na podhalańskim. I dlaczego w górach słowo „ceper” wcale nie musi obrażać turysty, ale może stać się wyrokiem dla kogoś, kto zapomniał, kim jest.  To rozmowa o nauce, która próbuje dogonić znikający świat. I o tym, czy da się przestać być sobą, kiedy przestaje się mówić w swoim pierwszym języku. Podoba Wam się, to co robię? Postawcie mi kawę. Wasze wsparcie pomaga mi tworzyć nowe treści.  https://buycoffee.to/lapaczslow  Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

    39 min
  8. Boomerzy kontra młodzieżowe słowa, czyli czy AI zabije umiejętność pisania

    12/03/2025

    Boomerzy kontra młodzieżowe słowa, czyli czy AI zabije umiejętność pisania

    Za chwilę poznamy Młodzieżowe Słowo Roku. I jak co roku my, dorośli - boomerzy z ambicją „bycia na czasie” - będziemy rzucać nim na prawo i lewo, udając, że świetnie rozumiemy świat, w którym żyją dzisiejsi nastolatkowie. Ale wystarczy posłuchać młodych przez pięć minut, żeby zrozumieć jedno: to jest inna planeta. I inny język. Głosówki zamiast zdań, memy zamiast metafor, emotki zamiast przymiotników. A do tego świat, który bombarduje bodźcami szybciej, niż my zdążymy znaleźć w głowie odpowiednie słowo. Czy młodzież naprawdę nie potrafi pisać? Czy może to my nie umiemy czytać ich rzeczywistości? W tym odcinku rozmawiam z dr hab. Anną Dąbrowską o piśmienności młodego pokolenia, o śmierci zdań wielokrotnie złożonych, o nowej oralności, o tym, jak internet zmienia strukturę myślenia - i o tym, dlaczego sztuczna inteligencja może stać się gwoździem do trumny tradycyjnego pisania. Zapraszam. To będzie rozmowa nie tylko o języku, ale i o tym, co nam dorosłym umyka, kiedy próbujemy udawać, że wciąż jesteśmy młodzi. Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

    48 min
See All (60)

Trailer

About

Nie ma nic ciekawszego niż język: mówimy w nim, myślimy, opisujemy świat. Jak funkcjonuje w naszym umyśle? Jak nas kształtuje? Co robi w naszej głowie? Jeśli Cię interesuje, trafiłeś w dobre miejsce! Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

Information