PHI - Przyszłość historii i ideologii

Instytut Narutowicza
  • 0.0 (0)
  • Social Sciences
  • Updated Monthly

Projekt PHI to badanie przyszłości historii i ideologii, analizujące jak ewoluujące opowieści i idee (dyskurs) kształtują nasze postrzeganie rzeczywistości. Wspólnie z badaczami i badaczkami rozmawiamy o tym, jak wpływa on na naszą percepcję rzeczywistości i jak może kształtować świat jutra. Badamy przemiany opowieści historycznych i ideologicznych w świecie późnej nowoczesności. Celem projektu jest przygotowanie na przyszłe zmiany w sposobie myślenia i mówienia o świecie, wzmocnienie bezpieczeństwa (politycznego, poznawczego, ontologicznego) i świadome kształtowanie rzeczywistości.

Episodes

  1. Gazety, cukier, imperia. O nowożytnych korzeniach ideologii I Paweł Dobrowolski

    May 18

    Gazety, cukier, imperia. O nowożytnych korzeniach ideologii I Paweł Dobrowolski

    Skąd biorą się narracje, które uznajemy za oczywiste? Dlaczego jedne państwa i formacje społeczne odnoszą sukces, podczas gdy inne pogrążają się w stagnacji? I co wspólnego ma osiemnastowieczna angielska gazeta z dzisiejszym algorytmem mediów społecznościowych? W najnowszym odcinku cyklu Przyszłość historii i ideologii cofamy się do nowożytnych korzeni współczesnego myślenia — bo żeby zrozumieć teraźniejszość, trzeba najpierw zobaczyć, na jakich fundamentach została zbudowana. Gościem odcinka jest prof. Paweł Dobrowolski, historyk nowożytności i badacz kultury mediów. Razem przyglądamy się trzem matrycom, które od wieków porządkują europejską wyobraźnię zbiorową: systemowi prawnemu wywodzącemu się z prawa rzymskiego, tradycji chrześcijańskiej — głęboko nadszarpniętej przez reformację i towarzyszące jej konflikty — oraz społeczeństwu obywatelskiemu, które dopiero po rewolucji francuskiej zyskało prawdziwy głos. W rozmowie pojawia się też temat Europy wielu prędkości: dlaczego Niderlandy i Anglia potrafiły zbudować sprawne imperia handlowe, podczas gdy Hiszpania i Rzeczpospolita — dysponując podobnymi zasobami i ambicjami — ugrzęzły w strukturalnych problemach? Profesor Dobrowolski stawia pytania o polskie mity narodowe — o przedmurze i spichlerzu Europy — i zastanawia się, jaką funkcję pełniły w kształtowaniu naszego stosunku do własnej historii. Paweł Dobrowolski — historyk nowożytności, profesor oraz badacz kultury mediów, globalizacji i opinii publicznej. W swojej karierze łączył pracę naukową z dyplomacją: pełnił funkcję konsula generalnego w Szkocji, a następnie ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Kanadzie i na Cyprze. Przez wiele lat był rzecznikiem prasowym Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Jest autorem książek poświęconych wpływowi prasy na społeczeństwo oraz historycznym procesom globalizacji.

    1h 24m
  2. Tyrania asekuranctwa: między radykalnym centrum a liberalnym autorytaryzmem I Ewa Majewska

    Mar 6

    Tyrania asekuranctwa: między radykalnym centrum a liberalnym autorytaryzmem I Ewa Majewska

    W tym odcinku 70-minutowej rozmowy z dr hab. Ewą Majewską przyglądamy się krytycznie współczesnym zjawiskom politycznym i społecznym — z perspektywy teorii krytycznej i pytań o to, co dziś blokuje (albo uruchamia) wyobraźnię emancypacyjną. Punktem wyjścia jest „tyrania asekuranctwa”: analiza postaw unikających ideowego ryzyka, które coraz częściej dominują w debacie publicznej. Wątki te splatają się z rozmową o napięciu między radykalnym centrum a autorytaryzmem — oraz o zjawisku liberalnego autorytaryzmu, które potrafi współkształtować dzisiejszą rzeczywistość polityczną mimo pozornej odległości od „twardych” form władzy. Pytamy też o narzędzia emancypacji: jak tworzyć język i praktyki, które kierują społeczną wyobraźnię w stronę oporu wobec dominujących struktur — i co może to znaczyć w czasie, gdy „bezpieczne” pozycje często okazują się najbardziej opresyjne. Rozmowa osadzona jest w szerokim kontekście teorii krytycznej, łączącej klasyczne prace szkoły frankfurckiej ze współczesnym feminizmem socjalistycznym. Ewa Majewska — polska filozofka i feministka, doktor habilitowany nauk humanistycznych; specjalizuje się w filozofii społecznej i polityki oraz problematyce płci w kulturze i filozofii. Studiowała na Uniwersytecie Warszawskim; doktorat obroniła w 2007 roku (filozofia), habilitację uzyskała w 2021 roku (kulturoznawstwo). W latach 90. i na początku lat 2000. była zaangażowana w działania ruchów anarchistycznych, antygranicznych, ekologicznych i kobiecych.

    1h 11m
  3. Akceleruj albo przepadnij – wokół drapieżnych noumenów Nicka Landa | Patrick Leftwitch

    Feb 6

    Akceleruj albo przepadnij – wokół drapieżnych noumenów Nicka Landa | Patrick Leftwitch

    Czy kapitalizm to maszyna, która wymknęła się spod kontroli, czy raczej jedyny silnik zdolny naprawdę przyspieszyć historię i przeprowadzić nas przez mrok, przed którym i tak nie ma ucieczki? W kolejnym odcinku PHI z Patrickiem Leftwichem rozmawiamy o akceleracjonizmie i politycznych fantazjach przyszłości, eksplorując te rewiry bardzo współczesnej myśli politycznej, w których mroczne oświecenie dotyka praktyki ideologii.Patrick LeftwichTeoretyk, tłumacz Nicka Landa i Marka Fishera, poeta, należy do jednostki badawczej HOMAR. Laureat Nagrody Kraków Miasto Literatury UNESCO

    1h 32m
  4. Post-sekularyzm. Między wojującą laickością a fundamentalizmem religijnym I Stanisław Obirek

    Jan 2

    Post-sekularyzm. Między wojującą laickością a fundamentalizmem religijnym I Stanisław Obirek

    Ósmy odcinek PHI to rozmowa o tym, jak szukać porozumienia ponad skrajnościami i na czym polega postsekularyzm – jako gotowość do chwilowego „zawieszenia” własnych przekonań, by usłyszeć racje drugiej strony. W odcinku: co łączy wiarę i ideologię (religia instytucjonalna jako ideologia), od czego zależy to, w co wierzymy (socjalizacja, kultura, emocje i lęk; koncepcja 3B: behaving–belonging–believing) oraz jaka może być przyszłość religii do ok. 2050 roku (odejście od twardych tożsamości, możliwy wpływ AI, „imperatyw heretycki” jako krytyczne, niezależne myślenie). Gość: prof. Stanisław Obirek – polski teolog, historyk i antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych i profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita.

    1h 28m
  5. "Science Fiction. Zwierciadło fantazji i wskaźnik granic wyobraźni?" | prof. Paweł Frelik

    12/05/2025

    "Science Fiction. Zwierciadło fantazji i wskaźnik granic wyobraźni?" | prof. Paweł Frelik

    W najnowszym odcinku „Przyszłości Historii i Ideologii” dr dr Roland Zarzycki rozmawia z prof. Pawłem Frelikiem o fantastyce i science fiction w kontekście historii oraz ideologii, a także o ich wielowymiarowym znaczeniu dla zrozumienia otaczającej nas rzeczywistości. Postaramy się odpowiedzieć na pytania: co fantastyka mówi nam o nas samych jako gatunku, jak fikcja może powiedzieć nam więcej o świecie niż nauka oraz czy samo science fiction ulega starzeniu i jak zmienia się wraz z naszymi fantazjami o rzeczywistości.Paweł Frelik to badacz i krytyk kultury popularnej, specjalizujący się w science fiction, mediach audiowizualnych i grach wideo. Współpracuje z czasopismami naukowymi jak Science Fiction Studies, Extrapolation i Journal of Gaming and Virtual Worlds, a także współredaguje serię monografii New Dimensions in Science Fiction. W latach 2013–2014 był pierwszym prezydentem spoza Ameryki Północnej w historii Światowego Stowarzyszenia Badań nad Science Fiction. Jego dorobek akademicki i publicystyczny czyni go jednym z najważniejszych głosów w globalnej dyskusji o kulturze spekulatywnej.

    1h 17m
  6. Anty-gender. Ideologia w służbie illiberalizmu. I Elżbieta Korolczuk

    11/14/2025

    Anty-gender. Ideologia w służbie illiberalizmu. I Elżbieta Korolczuk

    W kolejnym odcinku podcastu „Przyszłość Historii i Ideologii” dr Roland Zarzycki rozmawia z dr hab. Elżbietą Korolczuk – socjolożką, badaczką ruchów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego, profesorką Uniwersytetu Södertörn w Sztokholmie i wykładowczynią w Ośrodku Studiów Amerykańskich UW – o tym, jak anty-gender stał się jedną z kluczowych ideologii napędzających projekty illiberalne. Skąd wziął się „straszak gender” i dlaczego tak dobrze działa? Jak anty-genderowe kampanie łączą Kościół, skrajną prawicę i część konserwatywnych liberałów? W jaki sposób hasła o „obronie rodziny”, „praw rodziców” i „wolności religijnej” przykrywają demontaż praw kobiet, osób LGBTQ+ i instytucji liberalnej demokracji? Co odróżnia tradycyjny konserwatyzm od zorganizowanej ofensywy anty-gender – i dlaczego ta druga jest tak skuteczna w przejmowaniu języka praw, emancypacji i obywatelskości? To odcinek dla osób, które chcą lepiej zrozumieć, jak spór o gender staje się narzędziem przebudowy porządku politycznego – i co z tego wynika dla przyszłości demokracji, praw człowieka oraz codziennego życia rodzin i wspólnot.

    1h 20m
  7. Historia w trybach populizmu - pomiędzy logiką różnicy i logiką ekwiwalencji | dr Barbara Markowska - Marczak

    09/05/2025

    Historia w trybach populizmu - pomiędzy logiką różnicy i logiką ekwiwalencji | dr Barbara Markowska - Marczak

    W najnowszym odcinku dr dr Roland Zarzycki rozmawia z dr Barbarą Markowską-Marczak o tym, jak populizm kształtuje narracje o przeszłości. Na podstawie jej koncepcji populizmu historycznego przyglądamy się temu, jak obrazy historii stają się narzędziem w budowaniu tożsamości zbiorowych, wytwarzaniu afektów i legitymizowaniu działań politycznych. Czym różni się logika różnicy od logiki ekwiwalencji Ernesta Laclaua? Jak „Lud-w-Narodzie” funkcjonuje jako fantazmatyczny podmiot populistycznych narracji? I dlaczego przeszłość coraz częściej staje się areną wojen kulturowych? To rozmowa o tym, jak historia w rękach populistów zamienia się w polityczną broń – i jakie ma to konsekwencje dla demokracji. dr Barbara Markowska-Marczak Filozofka i socjolożka, adiunkt w Instytucie Socjologii Collegium Civitas. Absolwentka Szkoły Nauk Społecznych przy IFiS PAN. Jej badania koncentrują się na krytycznej perspektywie w socjologii kultury i teorii społecznej, socjologii wiedzy, pamięci zbiorowej oraz filozofii polityki. Doświadczenie zdobywała m.in. w projektach dotyczących analizy mowy nienawiści (Fundacja Batorego), mechanizmów partycypacji publicznej („Decydujmy razem”), diagnozy kapitału kulturowego w Białowieży, a także badań nad pamięcią i tożsamością w Europie Środkowo-Wschodniej.

    1h 24m
  8. Nadmiar, czy brak? Co zadecyduje o kondycji człowieka? | prf. Andrzej Leder

    08/01/2025

    Nadmiar, czy brak? Co zadecyduje o kondycji człowieka? | prf. Andrzej Leder

    W najnowszym odcinku podcastu „Przyszłość Historii i Ideologii” rozmawiamy z prof. Andrzejem Lederem – filozofem, psychiatrą, jednym z najważniejszych współczesnych myślicieli zajmujących się przemianami kultury, społeczeństwa i pamięci zbiorowej.Tematem rozmowy jest kondycja człowieka w świecie późnej nowoczesności. Czy największym zagrożeniem staje się dziś nadmiar – informacji, możliwości, bodźców – czy przeciwnie: dotkliwy brak sensu, więzi, struktury? Jakie są psychiczne i społeczne skutki kapitulacji wobec reguł ekonomii i logiki zysku?Poruszamy też tematy związane z wojną, kryzysem liberalnego porządku i narastającym lękiem egzystencjalnym. Prof. Leder analizuje, jak współczesna kultura perwersji i odwracania sensów wpływa na nasze relacje ze światem, sobą i innymi ludźmi.To rozmowa, która nie daje prostych odpowiedzi – ale pomaga lepiej zrozumieć, w jakim momencie historii się znaleźliśmy.

    1h 35m
  9. Życie bez ojca i fikcji - Czyli co nas czeka po końcu władzy symbolicznej? I Krzysztof Świrek

    07/04/2025

    Życie bez ojca i fikcji - Czyli co nas czeka po końcu władzy symbolicznej? I Krzysztof Świrek

    Czy możliwe jest życie bez ojca i fikcji? Co dzieje się, gdy upadają autorytety, symbole i struktury wyobrażeniowe, które do tej pory porządkowały nasze społeczne i kulturowe życie? W odcinku zatytułowanym "Życie bez ojca i fikcji. Czyli co nas czeka po końcu władzy symbolicznej?" dr Roland Zarzycki rozmawia z dr. Krzysztofem Świrkiem – socjologiem, badaczem teorii ideologii, marksizmu i psychoanalizy – o kryzysie wyobraźni politycznej, przemianach ideologii i potrzebie nowych form porządkowania rzeczywistości.

    1h 35m
  10. PHI - Aleksandr Dugin. Demiurg Kremla czy pożyteczny idiota P****a?

    06/06/2025

    PHI - Aleksandr Dugin. Demiurg Kremla czy pożyteczny idiota P****a?

    W drugim odcinku wicedyrektor Instytutu, dr Roland Zarzycki, rozmawia z dr Przemysławem Witkowskim oraz Katarzyną Kwiatkowską - Moskalewicz o Aleksandrze Duginie. Poznaj szokującą historię Aleksandra Dugina, zwanego „mózgiem Kremla”. Jak to możliwe, że marginalny myśliciel o radykalnych poglądach stał się jednym z najbardziej wpływowych ideologów Rosji, a jego wizje stały się podstawą rosyjskiej doktryny wojennej?W tym podcaście ujawniamy, w jaki sposób „Podstawy Geopolityki” Dugina z 1997 roku, opisujące aneksję Krymu i podbój Ukrainy, stały się proroczym planem Rosji. Przyjrzymy się, jak jego ekstremalne idee, czerpiące z nazizmu i okultyzmu, przeniknęły do rosyjskiego establishmentu, wpływając na globalną politykę.

    1h 24m
  11. Niewidzialne sterowanie – dlaczego warto badać wpływ ideologii na nasze życie?

    05/02/2025

    Niewidzialne sterowanie – dlaczego warto badać wpływ ideologii na nasze życie?

    W pierwszym odcinku wicedyrektor Instytutu, dr Roland Zarzycki, rozmawia z Dominikiem Puchałą — współtwórcą projektu PHI i badaczem w Instytucie Narutowicza — o tym, dlaczego warto czytać Aleksandra Dugina i słuchać Menciusa Moldbuga, jeśli chce się zrozumieć współczesną geopolitykę. A także o tym, dlaczego koncepcja zrównoważonego rozwoju jest wewnętrznie sprzeczna oraz jakie jest znaczenie badań nad przyszłością historii i ideologii dla naszego życia codziennego.

    1 hr
  • 11 Episodes

About

Projekt PHI to badanie przyszłości historii i ideologii, analizujące jak ewoluujące opowieści i idee (dyskurs) kształtują nasze postrzeganie rzeczywistości. Wspólnie z badaczami i badaczkami rozmawiamy o tym, jak wpływa on na naszą percepcję rzeczywistości i jak może kształtować świat jutra. Badamy przemiany opowieści historycznych i ideologicznych w świecie późnej nowoczesności. Celem projektu jest przygotowanie na przyszłe zmiany w sposobie myślenia i mówienia o świecie, wzmocnienie bezpieczeństwa (politycznego, poznawczego, ontologicznego) i świadome kształtowanie rzeczywistości.

Information

You Might Also Like