Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken

Communicatie Letteren
  • 0.0 (0)
  • HISTORY

Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken onderzoekt hoe middeleeuwse ideeën verrassende antwoorden kunnen bieden op actuele uitdagingen. In deze podcast spreken Cécile de Morrée, Martine Veldhuizen en Debbie Wanders Nederlandse en Vlaamse wetenschappers die graag een gesprekspartner willen zijn voor hedendaagse vraagstukken over duurzaamheid, bestuur, onderwijs en sociale veiligheid. Aan de hand van heldere voorbeelden laten zij zien hoe samenlevingen vóór 1600 met vergelijkbare problemen omgingen — en hoe die inzichten ons vandaag kunnen helpen een veerkrachtige toekomst vorm te geven. Cover Art: Studio Veen 

Episodes

  1. JAN 26

    Onverwachte genderfluïditeit

    Genderfluïditeit lijkt een modern debat — maar middeleeuwers dachten er al verrassend genuanceerd over. In deze aflevering vertelt postdoctoraal onderzoeker Jonas Roelens het fascinerende verhaal van Sint-Wilgefortis: de baardheilige die vrouwelijke én mannelijke kenmerken verenigde, en eeuwenlang werd vereerd als patroon van wie zich niet in hokjes liet dwingen. We ontdekken hoe middeleeuwse kunst, heiligenlevens en theologie ruimte lieten voor gendercomplexiteit, van androgynie tot intersekse Christusvoorstellingen. Een aflevering die laat zien hoe het verleden onverwacht bruggen kan slaan in discussies die vandaag vaak muurvast lijken te zitten.

    42 min

  2. JAN 18

    Meertaligheid en kansengelijkheid

    Meertaligheid lijkt een moderne uitdaging, maar in de zestiende eeuw werd het juist gezien als kracht. In deze aflevering laat historisch letterkundige Rozanne Versendaal zien hoe een Frans-Nederlands Aesopus-boek uit 1548 meertaligheid inzette om kinderen beter te laten leren én moreel te vormen. Het Antwerpse onderwijs stimuleerde leerlingen om al hun talen te gebruiken — precies wat vandaag kansengelijkheid in het onderwijs kan vergroten. Een aflevering die laat zien hoe historische voorbeelden van tweetalig onderwijs verrassend actuele oplossingen bieden voor ongelijkheid, taalachterstand en inclusiviteit in de klas.

    39 min

  3. JAN 18

    Consent in de middeleeuwen

    Consent lijkt een modern gespreksonderwerp, maar middeleeuwse liederen laten zien dat wederzijdse instemming al eeuwenlang romantisch én vanzelfsprekend kan zijn. In deze aflevering vertelt historisch letterkundige Cécile de Morrée over het Antwerps liedboek (1544), vol verhalen waarin geliefden elkaar respectvol aftasten, vragen wat de ander wil en instemming herhalen met woorden én daden. Van speelse ontmoetingen tot serieuze gesprekken: deze liederen tonen hoe sociale veiligheid begint bij gelijkwaardigheid en communicatie. Een aflevering die laat zien hoe middeleeuwse liefdesverhalen verrassende handvatten bieden voor ons huidige consent-debat.

    42 min

  4. JAN 18

    Vrouwelijk leiderschap

    Vrouwelijk leiderschap lijkt een modern strijdpunt, maar middeleeuwse vrouwen kenden hetzelfde spanningsveld tussen ‘felle vrouw’ en ‘vrouw in nood’. In deze aflevering laat postdoctoraal onderzoeker Lisa Demets zien hoe bronnen uit de Excellente Cronike van Vlaenderen onthullen dat vrouwen als Gertrude de Scuetelare en Maria van Bourgondië krachtige, maar verschillend gewaardeerde leiders waren. Hun imago werd bepaald door diepgewortelde genderstereotypen die verrassend veel lijken op die van vandaag. Een aflevering die blootlegt hoe middeleeuws vrouwelijk leiderschap ons huidige debat kan verdiepen — en waarom zichtbaarheid van vrouwen in machtposities nog altijd essentieel is.

    42 min

  5. JAN 18

    Nepnieuws en nuance

    In een wereld vol scherpe tegenstellingen hebben we bruggenbouwers nodig — en die bestonden in de middeleeuwen al. In deze aflevering laat historisch letterkundige Bram Caers zien hoe dichter Willem de Gortter zich in een tijd van religieuze propaganda en nepnieuws niet liet meesleuren door extremen, maar vanuit een moedige middenpositie nuance zocht. Zijn poëzie doorprikt vijandbeelden en toont hoe empathie, zelfreflectie en afstand tot het eigen kamp ruimte maken voor begrip. Een tijdloos inzicht in hoe we vandaag, net als toen, door ruis en framing heen kunnen kijken om verbinding te vinden.

    40 min

  6. JAN 18

    Vrijheid van meningsuiting

    Vrijheid van meningsuiting leeft van moedige stemmen — en middeleeuwse waarheidssprekers wisten verrassend goed hoe je macht kritisch kunt bevragen. In deze aflevering vertelt cultuur- en literatuurhistoricus Martine Veldhuizen hoe filosofen, narren en klokkenluiders hun woorden zorgvuldig wogen om misstanden aan te kaarten zonder het zwijgen te worden opgelegd. Aan de hand van fabels en de ontmoeting tussen Diogenes en Alexander de Grote ontdekken we wat deze eeuwenoude traditie ons leert over kritiek, leiderschap en debatcultuur. Een aflevering die laat zien waarom een samenleving niet alleen vrije woorden nodig heeft, maar ook de bereidheid om ze echt te horen.

    37 min

  7. JAN 18

    Reparatie en rehabilitatie

    Hoe een samenleving straft, onthult niet alleen haar regels, maar vooral haar ideeën over rechtvaardigheid, herstel en samenleven. In deze aflevering ontdekken we hoe steenboetes, publieke vergeving en zelfs verplichte bedevaarten bedoeld waren om niet te straffen, maar te repareren. Historicus Nathan van Kleij laat zien hoe misdaden werden verbonden aan zichtbaar herstel: van stenen voor een nieuwe school tot rituelen die de sociale orde herstelden. Een aflevering die laat zien hoe ideeën over rechtvaardigheid uit het verleden ons denken vandaag kunnen verrijken.

    37 min

  8. JAN 18

    Conflictbeheersing

    Conflicten zijn van alle tijden — maar middeleeuwse Hanzestedelingen wisten er verbluffend slim mee om te gaan. In deze aflevering ontdekken we hoe kooplieden, steden en diplomaten in de Hanze hun ruzies navigeerden, van kleine geschillen tot internationale spanningen. Historicus Justyna Wubs Mrozewicz laat zien waarom conflicten niet altijd verdwijnen, maar vooral gestuurd moeten worden — met mediatie, vertrouwen en creativiteit. Verrassend actueel en een inspirerende blik op conflictbeheersing, toen én nu.

    43 min

  9. JAN 18

    Eendracht en bestuur

    In deze aflevering duiken we in een verrassend actueel verhaal uit 1418: de Gelderse verbondsbrief. Hoe gingen steden, ridders en een hertog om met crisis, polarisatie en de vraag hoe je een land samen bestuurt? Hoogleraar oudere Nederlandse letterkunde Johan Oosterman laat zien hoe middeleeuwse ideeën over eendracht, overleg en gemeenschappelijk belang vandaag nog steeds raken aan onze maatschappelijke discussies. Wat kunnen wij leren van een document dat precies bedoeld was om verdeeldheid te voorkomen? Een aflevering over macht, samenwerking en de woorden die samenleven mogelijk maken.

    45 min

  10. JAN 18

    Biodiversiteit en recycling

    Wat als afval niet het einde is, maar een nieuw begin? Historica Claire Weeda onderzoekt hoe middeleeuwse boeren, ambachtslieden en stedelingen afval zagen als bron van leven – van mest en potscherven tot hergebruik van kleding en materialen. Aan de hand van middeleeuwse recyclingpraktijken laat ze zien hoe we anders kunnen denken over vervuiling, circulariteit en duurzaamheid. Want wat we vandaag “afval” noemen, was ooit onderdeel van een levend systeem – en kan dat misschien opnieuw worden.

    41 min

  11. JAN 18

    Veerkracht en accommodatie

    Wat als we natuurrampen niet proberen te vermijden, maar leren ermee te leven? Historicus Tim Soens laat zien hoe middeleeuwse samenlevingen omgingen met overstromingen, epidemieën en misoogsten zonder in paniek te raken. In plaats van veerkracht draaide alles om accommodatie – natuurextremen een plaats geven in het leven en landschap. Wat kunnen we van dat denken leren in een tijd van klimaatcrises en maatschappelijke ontregeling? Een verrassend ander perspectief op rampen en aanpassing.

    43 min

  12. JAN 18

    De verstrengeling van kennis

    Wat betekent het eigenlijk om iets te weten? En waarom lijkt kennis vandaag zo versnipperd? In deze aflevering verkent historisch letterkundige László Sándor Chardonnens hoe kennis, geloof en ervaring in de middeleeuwen nauw met elkaar verweven waren – en wat we daar vandaag van kunnen leren. Aan de hand van de dertiende-eeuwse tekst De natuurkunde van het geheelal ontdekken we hoe de mens ooit als onderdeel van het heelal werd gezien, en wat dat oude wereldbeeld ons kan zeggen over hedendaagse kwesties als klimaatverandering, twijfel en onzekerheid. Een gesprek over weten, geloven en de verstrengeling daartussen.

    43 min
  • 12 Episodes

About

Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken onderzoekt hoe middeleeuwse ideeën verrassende antwoorden kunnen bieden op actuele uitdagingen. In deze podcast spreken Cécile de Morrée, Martine Veldhuizen en Debbie Wanders Nederlandse en Vlaamse wetenschappers die graag een gesprekspartner willen zijn voor hedendaagse vraagstukken over duurzaamheid, bestuur, onderwijs en sociale veiligheid. Aan de hand van heldere voorbeelden laten zij zien hoe samenlevingen vóór 1600 met vergelijkbare problemen omgingen — en hoe die inzichten ons vandaag kunnen helpen een veerkrachtige toekomst vorm te geven. Cover Art: Studio Veen 

Information