Lokmanya Tilak Kisse

Ashwin G

त्यांनी ब्रिटिश साम्राज्याला बुद्धी, धैर्य आणि अजिंक्य इच्छाशक्तीने आव्हान दिले! लोकमान्य टिळक यांच्यात असे काय होते की शत्रू सुद्धा त्यांना आदर देत होते? या पॉडकास्टमध्ये मी लोकमान्य टिळक यांच्या अज्ञात, रोमांचक आणि प्रेरणादायी गोष्टी सांगणार आहे — त्यांच्या जीवनातील खाजगी आठवणी, सहकाऱ्यांच्या स्मृती, त्यांचा राजकीय दृष्टिकोन, कामगार हक्कांबाबतची भूमिका, भारतीय ज्योतिषशास्त्राचा गौरव आणि “आक्रमण हेच सर्वोत्तम संरक्षण” या त्यांच्या रणनीतीचा विचार. हे फक्त चरित्र नाही… ही आहे बुद्धिमत्तेची, स्वाभिमानाची आणि राष्ट्रीय जागृतीची ज्वलंत कथा. Tyanni British Samrajyala buddhi, dhairya ani ajinkya ichhashaktine avhan dile! Lokmanya Tilak yanchyat asa kay hota ki shatru suddha tyanna adar det hote? Ya podcast madhye mi Lokmanya Tilak yanchya ajnyat, romanchak ani prerna-denarya goshti sangnar aahe — tyanchya jivnatil khajgi athavani, sahkaryanchya smrutika, tyanchi rajkiya drushtikon, kaamgar hakkanchi bhumika, Bharatiya jyotish-shastracha gaurav, ani “akraman hech sarvottam sanrakshan” ya tyanchya rananiticha siddhant. He fakta charitra nahi… He aahe buddhimatpanacha, swabhimanacha ani rashtriya jagrutitil jwalant pravas

  1. May 27

    स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे!

    मित्रांनो, जगातले काही डायलॉग असे असतात जे नुसते ऐकले तरी आपल्या अंगावर सरसरून काटा येतो आणि रक्तात एक वेगळीच आग पेटते! लोकमान्य टिळकांनी एकोणीसशे सोळा साली बेळगावच्या ऐतिहासिक सभेत मारलेला असाच एक 'ब्लॉकबस्टर' डायलॉग आज मी तुम्हाला सांगणार आहे, ज्याने खऱ्या अर्थाने या देशाचा इतिहास कायमचा बदलून टाकला. मंडालेच्या भयंकर तुरुंगातून सहा वर्षांची शिक्षा भोगून जेव्हा टिळक बाहेर आले, तेव्हा ते वयाने आणि आजाराने खूप थकून गेले होते. ब्रिटिश सरकारला आणि काही लोकांना वाटले होते की आता टिळकांमधली ती जुनी आग विझली असेल. आता हा म्हातारा माणूस शांतपणे घरात बसेल. पण बेळगावमध्ये जेव्हा 'होमरूल लीग' च्या प्रचारासाठी एक प्रचंड मोठी सभा आयोजित केली गेली, तेव्हा जे घडले ते पाहून अख्ख्या जगाला घाम फुटला! सभेच्या ठिकाणी अक्षरशः लाखांच्या घरात जनसागर उसळला होता. ब्रिटिश पोलिसांचे शेकडो गुप्तहेर तिथे बारीक लक्ष ठेवून उभे होते. वातावरणात एक भयंकर मोठी शांतता आणि उत्सुकता होती. लोकमान्य टिळक अत्यंत रुबाबात मंचावर उभे राहिले. त्यांनी लोकांकडे एक भेदक नजर टाकली आणि आपल्या खणखणीत, पहाडी आवाजात ते गरजले! त्यांनी आपला हात वर करून तो ऐतिहासिक सिंहनाद केला, 'स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे, आणि तो मी मिळवणारच!' बापरे! हे वाक्य जसे त्यांच्या तोंडातून बाहेर पडले, तसे संपूर्ण मैदानात टाळ्यांचा आणि घोषणांचा असा काही भयंकर कडकडाट झाला, की जणू तिथे प्रत्यक्ष बॉम्बस्फोटच झाला होता! लोकांच्या अंगात अक्षरशः वीज सळसळल्यासारखी ताकद आली. हे केवळ एक साधं वाक्य नव्हतं, तर ते संपूर्ण ब्रिटिश साम्राज्याच्या छातीवर मारलेली एक भयंकर मोठी लाथ होती! टिळकांनी एका क्षणात संपूर्ण देशाला झोपेतून जागे केले आणि ब्रिटिशांना त्यांची जागा दाखवून दिली. जोपर्यंत या देशात चंद्र आणि सूर्य आहेत, तोपर्यंत लोकमान्य टिळकांची ही डरकाळी प्रत्येक भारतीयाच्या हृदयात जिवंत राहील. याला म्हणतात खरा स्वॅग, आणि असा होता आपल्या या भारताचा अनभिषिक्त सम्राट...

    2 min
  2. May 26

    मंडालेच्या अंधाऱ्या तुरुंगातील 'सिक्रेट' भाषा!

    मित्रांनो, जर तुम्हाला कोणी एका अतिशय भयानक आणि अंधाऱ्या तुरुंगात तब्बल सहा वर्षांसाठी एकटं डांबून ठेवलं, तर तुम्ही वेळ कसा घालवाल? माणूस नैराश्याने आणि भीतीने अक्षरशः वेडा होईल किंवा आजारी पडून मरेल! ब्रिटिश सरकारलाही हेच वाटलं होतं की, या बाळ गंगाधर टिळकांना मंडालेच्या भयंकर तुरुंगात टाकलं की हा माणूस आतल्या आत कुढून आणि रडून संपून जाईल. तिथे त्यांना कोणाशीही बोलण्याची परवानगी नव्हती आणि अत्यंत कडक पहारा होता. पण ब्रिटिशांना हे माहितच नव्हतं की त्यांनी एका साध्या माणसाला नाही, तर एका चालत्या-बोलत्या 'सुपर-कम्प्युटर' ला आत टाकलंय! टिळकांनी तिथे रडत बसण्याऐवजी आपला वेळ कसा सत्कारणी लावला, हे ऐकून तुम्ही खरोखरच थक्क व्हाल. त्यांनी विचार केला की, 'आपल्याला वेदांचा आणि प्राचीन खगोलशास्त्राचा आणखी अभ्यास करायचा आहे, पण त्यासाठी युरोपियन लेखकांची पुस्तके त्यांच्याच मूळ भाषेत वाचता आली पाहिजेत.' आणि मग या छप्पन्न वर्षांच्या म्हाताऱ्या पण मनाने अत्यंत तरुण असलेल्या माणसाने चक्क तुरुंगात नवीन विदेशी भाषा शिकण्याचा निर्णय घेतला! त्यांनी जर्मन आणि फ्रेंच भाषेची काही पुस्तके आणि डिक्शनरी मागवून घेतली. कोणत्याही शिक्षकाशिवाय, कोणत्याही क्लासशिवाय त्यांनी त्या भयंकर आणि जीवघेण्या तुरुंगात स्वतःच्या अफाट बुद्धिमत्तेच्या जोरावर अत्यंत अवघड अशी जर्मन आणि फ्रेंच भाषा पूर्णपणे शिकून घेतली! एवढंच नाही, तर त्यांनी तिथे पाली भाषेचाही सखोल अभ्यास केला. जेव्हा सहा वर्षांनी ते तुरुंगातून बाहेर आले, तेव्हा ते केवळ 'गीतारहस्य' नावाचा हजार पानांचा महाग्रंथ घेऊनच आले नाहीत, तर दोन नवीन परदेशी भाषांवर प्रभुत्व मिळवून बाहेर आले. मित्रांनो, याला म्हणतात 'नेव्हर गिव्ह अप' ॲटिट्यूड! तुमचं वय कितीही असू दे किंवा तुमच्यावर कितीही भयंकर संकट आलेलं असू दे, तुमच्या शिकण्याची आणि प्रगती करण्याची भूक जर जिवंत असेल, तर जगातल्या कोणत्याही तुरुंगाच्या भिंती तुमच्या बुद्धीला कधीच अडवू शकत नाहीत...

    2 min
  3. May 25

    सरकारचे डोके ठिकाणावर आहे काय?

    एखाद्या अत्यंत भयंकर, शक्तिशाली आणि क्रूर सरकारला उघडपणे शिव्या देण्याची हिंमत आजच्या काळात कोणी करेल का? एखाद्या साध्या पोलिसाची गाडी जरी समोर आली तरी आपली बोबडी वळते. पण मित्रांनो, अठराशे सत्त्याण्णव साली लोकमान्य टिळकांनी आपल्या लेखणीतून जे काही भयंकर वादळ निर्माण केले होते, ते वाचून आजच्या कोणत्याही मोठ्या लेखकाला घाम फुटेल! पुण्यात त्यावेळी 'प्लेग' नावाच्या आजाराने मृत्यूचे भयंकर थैमान घातले होते. आणि त्याहीपेक्षा भयंकर होता तो ब्रिटिशांचा एक क्रूर अधिकारी, ज्याचे नाव होते 'वॉल्टर रँड'. या रँड साहेबाने आणि त्याच्या गोऱ्या सैनिकांनी पुण्यातल्या घराघरांमध्ये घुसून लोकांचा अतोनात छळ सुरू केला होता. आजारी लोकांना ओढून बाहेर काढणे, घरातील सामानाची तोडफोड करणे असे भयंकर प्रकार सुरू होते. या अन्यायाचा बदला घेण्यासाठी चापेकर बंधूंनी त्या रँड साहेबाची पुण्याच्या रस्त्यावर थेट गोळ्या घालून हत्या केली! या घटनेनंतर तर ब्रिटिश सरकार अक्षरशः पिसाळलेल्या कुत्र्यासारखे वागू लागले. त्यांनी पुण्यात दहशत निर्माण केली आणि निर्दोष लोकांना विनाकारण तुरुंगात टाकायला सुरुवात केली. सगळे मोठे नेते आणि लोक भीतीने घरात लपून बसले होते. पण लोकमान्य टिळकांच्या नसानसात रागाचा ज्वालामुखी उसळत होता! ते थेट आपल्या 'केसरी' वर्तमानपत्राच्या कार्यालयात गेले आणि त्यांनी आपल्या हातातली धारदार लेखणी उचलली. त्या रात्री त्यांनी ब्रिटिश सरकारला थेट आव्हान देणारा एक ऐतिहासिक आणि जळजळीत अग्रलेख लिहिला. आणि त्या लेखाचे शीर्षक काय होते? सरकारचे डोके ठिकाणावर आहे काय?" बापरे! हे शीर्षक वाचूनच इंग्रज अधिकाऱ्यांच्या पायाखालची जमीन सरकली होती. जगातल्या सर्वात मोठ्या आणि अजिंक्य समजल्या जाणाऱ्या ब्रिटिश साम्राज्याला एका भारतीय माणसाने त्यांच्याच डोळ्यात डोळे घालून विचारले होते की तुम्ही वेडे झाला आहात का? मित्रांनो, या एका वाक्यानं संपूर्ण हिंदुस्थानातल्या तरुणांच्या अंगात स्वातंत्र्याची आणि निडरतेची आग पेटवली. जो नेता संकटाच्या वेळी रडत बसत नाही, तर साक्षात मरणाच्या जबड्यात हात घालून शत्रूची कॉलर पकडतो, तोच खरा 'हिरो' असतो... "

    3 min
  4. May 24

    जिवलग मित्र की सर्वात मोठा 'शत्रू'?

    तुमचा जर कोणाशी भयंकर मोठा वाद झाला, किंवा विचारांची लढाई झाली, तर साहजिकच तुम्ही त्या माणसाशी बोलणे सोडून देता आणि त्याला स्वतःचा सर्वात मोठा शत्रू मानता, बरोबर ना? आजच्या काळात तर लोक व्हॉट्सॲपवर ब्लॉक करून थेट मैत्रीच तोडून टाकतात! पण लोकमान्य टिळक आणि गोपाळ गणेश आगरकर यांच्या मैत्रीची आणि दुश्मनीची ही जी ऐतिहासिक गोष्ट आहे, ती ऐकून तुमच्या डोळ्यांत नक्कीच पाणी येईल. टिळक आणि आगरकर हे कॉलेजच्या काळापासूनचे अगदी जीवाभावाचे मित्र होते. त्यांनी एकत्र मिळून 'न्यू इंग्लिश स्कूल' काढले, 'केसरी' वर्तमानपत्र सुरू केले आणि देशासाठी एकत्र तुरुंगवासही भोगला. पण काही वर्षांनी त्यांच्यात एका अत्यंत महत्त्वाच्या विषयावर भयंकर मोठे मतभेद झाले. आगरकरांचे म्हणणे होते की 'आधी समाजसुधारणा करा', तर टिळकांचे म्हणणे होते की 'आधी राजकीय स्वराज्य मिळवा!' हा वाद इतका विकोपाला गेला की आगरकरांनी केसरी सोडला आणि स्वतःचे 'सुधारक' नावाचे वर्तमानपत्र काढले. मग सुरू झाले लेखणीचे युद्ध! हे दोघेही दिग्गज नेते वर्तमानपत्रातून एकमेकांवर अत्यंत जळजळीत आणि बोचरी टीका करू लागले. पुण्यातल्या लोकांना वाटले की आता हे दोघे एकमेकांचे रक्ताचे तहानलेले शत्रू झाले आहेत. पण मित्रांनो, खरा 'क्लायमॅक्स' पुढेच होता! जेव्हा आगरकरांना दम्याचा भयंकर आजार झाला आणि अत्यंत तरुण वयात त्यांचे दुर्दैवी निधन झाले, तेव्हा टिळकांची अवस्था काय झाली असेल? जो माणूस कोर्टात आणि इंग्रजांसमोर कधीच डगमगला नाही, तो पोलादी छातीचा लोकमान्य टिळक आपल्या या मित्राच्या मृत्यूची बातमी ऐकून एखाद्या लहान मुलासारखा ढसाढसा रडला! त्यांनी आगरकरांच्या तिरडीला स्वतःचा खांदा दिला. आणि दुसऱ्या दिवशी 'केसरी' मध्ये आगरकरांवर एक असा हृदयद्रावक आणि महान अग्रलेख लिहिला, ज्याने संपूर्ण महाराष्ट्राला रडवले. त्यांनी लिहिले की, 'माझ्यावर टीका करणारा माझा सर्वात मोठा आधार आज निघून गेला!' मित्रांनो, विचारांची लढाई विचारांनीच लढायची असते, पण मनातील मैत्री आणि एकमेकांचा आदर कधीच कमी होऊ द्यायचा नसतो, हा जगातला सर्वात मोठा धडा या दोन महापुरुषांनी आपल्याला दिला आहे...

    2 min
  5. May 23

    चहाचा एक घोट आणि पुण्यातला भयंकर 'भूकंप'!

    मित्रांनो, जर आज तुम्ही एखाद्या वेगळ्या धर्माच्या मित्रासोबत किंवा परदेशी माणसासोबत हॉटेलमध्ये जाऊन चहा प्यायलात, तर तुम्हाला कोणी घरातून हाकलून देईल का? किंवा तुमच्यावर वाळीत टाकल्याचा शिक्का मारेल का? अजिबात नाही! पण अठराशे नव्वदच्या दशकात पुण्यात एका साध्या चहाच्या कपावरून असा काही भयंकर मोठा भूकंप झाला होता, की ऐकून तुम्ही थक्क व्हाल! ही गोष्ट आहे पुण्याच्या 'पंच हौद मिशन' ची. तिथे एका ख्रिश्चन मिशनरी माणसाने एका कार्यक्रमाचे आयोजन केले होते आणि लोकमान्य टिळकांसह पुण्यातल्या काही मोठ्या नेत्यांना तिथे बोलावले होते. कार्यक्रम झाल्यावर तिथे सर्वांना चहा आणि बिस्किटे देण्यात आली. टिळकांनी आणि इतरांनी तो चहा शांतपणे प्यायला. पण ही बातमी जेव्हा पुण्यातल्या जुन्या आणि कर्मठ सनातनी ब्राह्मणांना समजली, तेव्हा त्यांनी अक्षरशः आकाश-पाताळ एक केले! ते रागाने ओरडू लागले, 'आमचा धर्म बुडाला! टिळकांनी ख्रिश्चन माणसाच्या हातचा चहा पिऊन भयंकर मोठे पाप केले आहे!' त्या काळातल्या लोकांनी टिळकांवर आणि त्यांच्या मित्रांवर थेट बहिष्कार टाकला. त्यांच्या घरी ब्राह्मण जाईनात, त्यांच्या मुला-मुलींची लग्ने ठरेनात. संपूर्ण पुण्यात प्रचंड मोठी दहशत निर्माण झाली होती. पण ज्या माणसाने संपूर्ण ब्रिटिश साम्राज्याला आव्हान दिले होते, तो माणूस या जुन्या विचारांच्या लोकांपुढे कसा झुकेल? टिळकांनी अजिबात घाबरून जाऊन माफी मागितली नाही. त्यांनी थेट शंकराचार्यांच्या दरबारात जाऊन अत्यंत अभ्यासपूर्ण आणि लॉजिकल युक्तिवाद केला. त्यांनी जुन्या संस्कृत ग्रंथांचे दाखले देऊन सिद्ध केले की, 'एका साध्या चहाच्या घोटाने आपला महान हिंदू धर्म कधीच भ्रष्ट होऊ शकत नाही! आपला धर्म इतका कमकुवत नाहीये!' टिळकांनी त्या कर्मठ लोकांचा खोटा अहंकार त्यांच्याच कायदे-पुस्तकांनी मोडून काढला. स्वतःच्या समाजातील चुकीच्या आणि बुरसटलेल्या परंपरांविरुद्ध जेव्हा लढायची वेळ आली, तेव्हाही हा माणूस एखाद्या सिंहासारखाच छाती काढून उभा राहिला. समाजाच्या विरोधात जाण्याची ही ताकद खऱ्या अर्थाने 'माईंड ब्लोइंग' होती...

    2 min
  6. May 22

    समाधान हेच देशाचे मरण आहे!

    मित्रांनो, जर तुम्हाला खूप कडाडून भूक लागली असेल आणि कोणीतरी तुम्हाला फक्त एक कोरडा पावाचा तुकडा दिला, तर तुम्ही समाधानी व्हाल का? तुमची भूक शमेल का? नक्कीच नाही! उलट तुमची भूक आणि तुमचा राग आणखी वाढेल. राजकारणात आणि स्वातंत्र्यलढ्यात नेमका हाच 'अँग्री यंग मॅन' ॲटिट्यूड लोकमान्य टिळकांचा होता. ही गोष्ट आहे जेव्हा ते इंग्लंडहून बोटीने भारतात परत येत होते. बोटीच्या केबिनमध्ये टिळक आणि त्यांचे मित्र मोतीराम वेलेकर यांच्यात देशाच्या भविष्याबद्दल अतिशय सखोल आणि महत्त्वाची चर्चा सुरू होती. त्यावेळी ब्रिटिश सरकार भारतीयांना शांत करण्यासाठी 'सुधारणांचे' काही छोटे छोटे तुकडे, म्हणजे काही किरकोळ आणि नाममात्र अधिकार देण्याच्या तयारीत होते. काही मवाळ आणि जुन्या नेत्यांना वाटत होते की हे जे काही थोडेफार मिळतेय, ते घेऊन आपण गप्प बसावे आणि समाधानी राहावे. पण लोकमान्यांच्या डोक्यात तर संपूर्ण स्वातंत्र्याचीच आग पेटलेली होती! त्यांनी वेलेकर यांना अत्यंत जळजळीत शब्दांत आणि रागाने सांगितले की, 'अरे मित्रांनो, जर आपल्याला खरोखरच आपले पूर्ण स्वराज्य मिळवायचे असेल, तर आपण या इंग्रजांनी फेकलेल्या भिकेच्या तुकड्यांवर कधीच समाधानी होता कामा नये! सभोवती असलेल्या या पारतंत्र्याच्या आणि भयानक परिस्थितीबद्दल आपण कायम 'असंतुष्ट' म्हणजेच 'डिससॅटिस्फाइड' राहिलेच पाहिजे. जोपर्यंत आपण असमाधानी आहोत, जोपर्यंत आपल्या पोटात स्वातंत्र्याची भूक आहे, तोपर्यंतच आपल्यात लढण्याची आणि पुढे जाण्याची आग जिवंत राहील. ज्या दिवशी आपण या छोट्याशा अधिकारांवर खुश होऊन समाधानाचा ढेकर देऊ, त्या दिवशी आपल्या देशाचा आणि आपल्या स्वातंत्र्याच्या चळवळीचा मृत्यू होईल!' बापरे! काय भयंकर आणि थेट विचार होता हा! त्यांना माहित होतं की समाधान हे माणसाला आणि देशाला आळशी आणि गुलाम बनवतं. म्हणून त्यांनी संपूर्ण देशाला 'असंतोषाचा' आणि 'कधीही हार न मानण्याचा' एक भन्नाट मंत्र दिला. ब्रिटिशांना वाटायचं की आपण यांना थोडं काहीतरी दिलं की हे भारतीय लोक गप्प बसतील, पण त्यांना हे माहित नव्हतं की त्यांचा सामना एका अशा भुकेल्या वाघाशी पडला आहे, ज्याला संपूर्ण देशाच्या स्वातंत्र्याशिवाय दुसरे काहीही चालणार नव्हते...

    3 min
  7. May 1

    लहान मुलांचा खाऊ आणि 'टिळक डिफेन्स फंड'!

    जेव्हा एखादा मोठा आणि प्रसिद्ध नेता संकटात सापडतो किंवा त्याच्यावर खटला भरला जातो, तेव्हा त्याचे मोठे आणि श्रीमंत मित्र, करोडपती उद्योगपती त्याला वाचवण्यासाठी पैशांची मोठी मदत करतात. हे आपण अनेकदा बातम्यांमध्ये बघतो. पण लोकमान्य टिळकांची 'क्रेझ' आणि त्यांचा 'स्वॅग' इतका भयंकर होता की, त्यांना वाचवण्यासाठी चक्क लहान लहान शाळकरी मुलांनी सुद्धा आपला खाऊचा आणि खिशातला पैसा जमा केला होता! ही अतिशय भावुक आणि प्रेरणादायी गोष्ट आहे अठराशे सत्त्याण्णव सालची. जेव्हा ब्रिटिश सरकारने टिळकांच्या वाढत्या लोकप्रियतेला आणि त्यांच्या प्रखर लेखणीला घाबरून त्यांच्यावर राजद्रोहाचा अत्यंत भयंकर खटला दाखल केला होता. संपूर्ण हिंदुस्थान या बातमीने हादरून गेला होता. टिळकांना वाचवण्यासाठी आणि कोर्टात परदेशी मोठा वकील देण्यासाठी मुंबई आणि पुण्यात 'टिळक डिफेन्स फंड' सुरू करण्यात आला होता. त्यावेळी परशुराम धारपुरे नावाचा एक अवघ्या दहा-बारा वर्षांचा लहान मुलगा शाळेत शिकत होता. जेव्हा या मुलांना समजले की आपल्या लाडक्या 'टिळक महाराजांना' इंग्रज सरकारने खोट्या गुन्ह्यात पकडले आहे, तेव्हा त्या चिमुकल्या मुलांच्या डोळ्यांतही रागाने आणि दुःखाने पाणी आले. त्यांनी काय केले असेल? त्या लहान मुलांनी स्वतःच्या खिशातले खाऊचे, पेढे आणि गोळ्या खाण्यासाठी जमवलेले पैसे, जेमतेम काही आणे आणि दिडक्या गोळा केल्या. त्यांनी मित्रांसोबत मिळून एक मोठी रक्कम तयार केली आणि ती अत्यंत अभिमानाने आणि प्रेमाने 'टिळक डिफेन्स फंडाकडे' पाठवून दिली! विचार करा मित्रांनो, ज्या वयात मुलांना फक्त खेळाची आणि खाऊची चिंता असते, त्या वयातील मुलांच्या मनात या एका माणसाने देशभक्तीचे इतके भयंकर मोठे बीज रोवले होते. जेव्हा टिळकांना ही गोष्ट समजली, तेव्हा त्या पोलादी छातीच्या माणसाचेही डोळे नक्कीच पाणावले असतील. ब्रिटिशांच्या मोठ्या तोफा आणि बंदुका सुद्धा टिळकांना कधीच हरवू शकल्या नाहीत, कारण टिळकांचे रक्षण करण्यासाठी या देशातली लहान मुले सुद्धा आपली छाती पुढे करून ढाल बनून उभी होती! अशी अफाट आणि निस्सीम लोकप्रियता जगातल्या कोणत्याही पैशाने कधीच विकत घेता येत नाही...

    2 min
  8. Apr 30

    पेशव्यांचा वाडा आणि 'समानतेचा' मास्टरक्लास!

    आजकालच्या राजकारणात आपण पाहतो की अनेक लोक स्वतःच्या स्वार्थासाठी जाती-पातीचे राजकारण करतात, समाजात भांडणे लावतात आणि एकमेकांचा दुस्वास करतात. पण लोकमान्य टिळक हे खऱ्या अर्थाने एक जोडणारे आणि संपूर्ण समाजाला एकत्र आणणारे 'सुपर-हिरो' होते. तत्कालीन समाजामध्ये जेव्हा ब्राह्मण आणि मराठा असा भेद काही लोकांकडून मानला जात होता आणि वातावरण थोडे गरम झाले होते, तेव्हा टिळकांनी आपल्या अभ्यासातून आणि इतिहासाच्या दाखल्यातून लोकांचे डोळे कसे उघडले, याचा हा एक भन्नाट आणि अंगावर काटा आणणारा किस्सा आहे. एकदा काही लोक जातीभेदावर आणि श्रेष्ठ-कनिष्ठतेवर जोरदार चर्चा करत होते. त्या चर्चेत टिळक अचानक उभे राहिले आणि त्यांनी अत्यंत खणखणीत आवाजात सर्वांना शांत केले. ते म्हणाले, 'अरे मित्रांनो, तुम्ही आज जो हा ब्राह्मण आणि मराठा असा भेदाभेद मानत आहात, तो आपल्या मराठा साम्राज्याच्या आणि पेशव्यांच्या सुवर्णकाळात अजिबात अस्तित्वात नव्हता! हे सर्व खूळ आपण नंतर डोक्यात भरून घेतले आहे.' त्यांनी एक ऐतिहासिक आणि सत्य प्रसंग सर्वांना अत्यंत अभिमानाने सांगितला. ते म्हणाले, 'जेव्हा पुण्यात साक्षात श्रीमंत पेशव्यांच्या वाड्यात मोठे ऐतिहासिक भोजनसमारंभ आणि पंगती बसायच्या, तेव्हा तिथे ब्राह्मण सरदार आणि मराठा सरदार हे कोणत्याही भेदाभेदाशिवाय एकाच जागी, एकाच रांगेत आणि समोरासमोर बसून अत्यंत प्रेमाने जेवण करत असत! त्यांच्यात कोणताही उच्च-नीच असा भेदभाव नव्हता. आणि सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, जर पेशव्यांच्या घरच्या कोणत्याही स्त्रीने किंवा माणसाने या पंगतीत कोणालाही जेवण वाढताना साधा दुजाभाव जरी केला, तर तो साक्षात पेशव्यांचा आणि त्या राज्याचा भयंकर मोठा अपमान समजला जात असे!' मित्रांनो, काय भयंकर मोठा आणि 'आय-ओपनर' विचार होता हा! टिळकांना आपल्या कार्यकर्त्यांच्या हेच गळी उतरवायचे होते की, जर आपल्याला इंग्रजांच्या गुलामगिरीतून खरोखरच मुक्त व्हायचे असेल आणि शक्तिशाली स्वराज्य मिळवायचे असेल, तर आपल्याला हा जातीपातीचा अहंकार आणि खोटा अभिमान कायमचा गाडून टाकावा लागेल. इतिहासाचा असा योग्य आणि सकारात्मक वापर करून तरुणांची मने एकत्र जोडण्याची आणि पेटवण्याची ही 'मॅजिक' फक्त आणि फक्त लोकमान्यांकडेच होती...

    3 min

About

त्यांनी ब्रिटिश साम्राज्याला बुद्धी, धैर्य आणि अजिंक्य इच्छाशक्तीने आव्हान दिले! लोकमान्य टिळक यांच्यात असे काय होते की शत्रू सुद्धा त्यांना आदर देत होते? या पॉडकास्टमध्ये मी लोकमान्य टिळक यांच्या अज्ञात, रोमांचक आणि प्रेरणादायी गोष्टी सांगणार आहे — त्यांच्या जीवनातील खाजगी आठवणी, सहकाऱ्यांच्या स्मृती, त्यांचा राजकीय दृष्टिकोन, कामगार हक्कांबाबतची भूमिका, भारतीय ज्योतिषशास्त्राचा गौरव आणि “आक्रमण हेच सर्वोत्तम संरक्षण” या त्यांच्या रणनीतीचा विचार. हे फक्त चरित्र नाही… ही आहे बुद्धिमत्तेची, स्वाभिमानाची आणि राष्ट्रीय जागृतीची ज्वलंत कथा. Tyanni British Samrajyala buddhi, dhairya ani ajinkya ichhashaktine avhan dile! Lokmanya Tilak yanchyat asa kay hota ki shatru suddha tyanna adar det hote? Ya podcast madhye mi Lokmanya Tilak yanchya ajnyat, romanchak ani prerna-denarya goshti sangnar aahe — tyanchya jivnatil khajgi athavani, sahkaryanchya smrutika, tyanchi rajkiya drushtikon, kaamgar hakkanchi bhumika, Bharatiya jyotish-shastracha gaurav, ani “akraman hech sarvottam sanrakshan” ya tyanchya rananiticha siddhant. He fakta charitra nahi… He aahe buddhimatpanacha, swabhimanacha ani rashtriya jagrutitil jwalant pravas