จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน

Soraj Hongladarom

พอดคาสต์จากโครงการ ”จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน” สนับสนุนโดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ในพอดคาสต์นี้เราจะพูดถึงปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI จากมุมมองทางสังคม จริยศาสตร์ วัฒนธรรม และมิติอื่นๆที่เกี่ยวข้อง เพื่อทำความเข้าใจบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ในสังคม ตลอดจนพิจารณาเรื่องราวสำคัญๆที่เกี่ยวข้องกับมิติทางจริยธรรมและการกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ โดยเฉพาะในบริบทของประเทศไทย โครงการนี้เน้นจริยธรรม ”จากพื้นดิน” ในความหมายที่ว่า หลักการทางจริยธรรมที่นำมาใช้กับปัญญาประดิษฐ์ ควรจะมาจากสถานะเฉพาะของพื้นที่ที่ปัญญาประดิษฐ์ถูกนำมาใช้ แทนทีจะเป็นการคิดลอยๆจากหลักการกว้างๆแล้วนำมาใช้กับทุกที่ เว็บไซต์ของพอดคาสต์อยู่ที่ https://aiethicsfromtheground.podbean.com/ เว็บของช่องยูทูป https://www.youtube.com/@SorajHongladarom เนื่องจากเนื้อหาในแต่ละตอนของพอดแคสต์ มีการอ้างอิงถึงเอกสารหรือบทความต่างๆ ก็เลยนำเสนอบทความเหล่านั้นในบล๊อก https://aiethicsfromtheground.blog/ โดยจะทยอยใส่ลิงค์ของบทความไปทีละเอพิโสดในบล๊อกนี้

  1. 3 days ago

    Ep. 40 - สภาพบุคคลของปัญญาประดิษฐ์

    เมื่อปัญญาประดิษฐ์มีความสามารถมากขึ้น และทำอะไรได้เหมือนกับมนุษย์มากขึ้น คำถามที่ตามมาก็คือว่า เราควรจะมอบสถานะความเป็นบุคคลให้แก่ปัญญาประดิษฐ์หรือไม่? เอพิโสดนี้จะอภิปรายเกี่ยวกับประเด็นเรื่องความเป็นบุคคลของระบบปัญญาประดิษฐ์ รวมไปถึงหุ่นยนต์ การใช้งานแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ และอื่นๆ "บุคคล" หรือ person หมายถึงสิ่ง (ซึ่งอาจเป็นมนุษย์หรืออย่างอื่นก็ได้) ที่มีสิทธิ ได้รับการคุ้มครองจากกฎหมาย ดังนั้น เมื่อระบบปัญญาประดิษฐ์ทำอะไรได้เหมือนมนุษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อปัญญาประดิษฐ์ถือเสมือนว่าเป็น "ผู้กระทำการ" หรือ agent ที่สามารถริเริ่มทำอะไรได้ดัวยตนเอง เราควรถือว่าปัญญาประดิษฐ์มีสถานะเป็น "บุคคล" แบบเราๆหรือไม่? เพราะเหตุใด?

  2. 23 Aug

    Ep. 39 - ศูนย์ข้อมูลปัญญาประดิษฐ์ (AI Data Centers)

    เอพิโสดนี้พูดเกี่ยวกับข้อดีและข้อเสียของ "ศูนย์ข้อมูลปัญญาประดิษฐ์" หรือ AI Data Centers ศูนย์ดังกล่าวเป็นตัวทำงานจริงของปัญญาประดิษฐ์แบบที่เราใช้ๆกัน ประกอบด้วยฮาร์ดดิสค์และซีพียูขนาดใหญ่ เรียงกันเป็นแถวยาว รวมอยู่ในโรงเรือนที่รักษาความสะอาด และควบคุมอุณหภูมิอย่างเข้มงวด ศูนย์เหล่านี้ใช้พลังงานไฟฟ้ามากมหาศาล และความร้อนที่เกิดขึ้นก็จำเป็นต้องใช้น้ำสะอาดปริมาณมหาศาลเช่นเดียวกันในการหล่อเย็น ทั้งหมดนี้ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อโครงสร้างพื้นฐานและสิ่งแวดล้อมของประเทศ แต่ข้อดีที่บางฝ่ายพยายามเสนอให้สังคมรับรู้ คือข้อดีด้านเศรษฐกิจของประเทศ เราจะมาพิจารณาข้อดีกับข้อเสียเหล่านี้ในเอพิโสดนี้

  3. 5 Aug

    Ep. 38 - เทคโนโลยีเพื่อสิ่งดีๆ

    เมื่อต้นเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ผมได้ไปประชุมที่เมืองเสิ่นเจิ้น การประชุมนี้เป็นส่วนหนึ่งของการประชุมหลายๆครั้งที่จัดขึ้นก่อนจะมีการประชุมสุดยอดผู้นำของ APEC หรือการร่วมมือทางเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเซียแปซิฟิค การประชุมที่ผมไปร่วมมีหัวข้อว่า APEC Tech for Good โจทย์ใหญ่ของการประชุมก็คือว่า เราจะหาทางประสานระหว่างเทคโนโลยีที่สร้างกำไรกับการสร้างสรรค์สิ่งดีๆให้แก่สังคมในด้านอื่นๆ เช่นสิ่งแวดล้อมหรือจริยธรรม อย่างไรได้บ้าง ประเด็นสำคัญประการหนึ่งก็คือว่า เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ได้แพร่กระจายไปทุกภูมิภาคของโลก แต่กฎเกณฑ์หรือหลักจริยธรรมที่มาใช้กับปัญญาประดิษฐ์ ถูกกำหนดขึ้นโดยไม่กี่ประเทศในโลก แต่มีความคาดหวังว่าให้ใช้อย่างสากลทั่วทุกที่ในโลก ในเอพิโสดนี้เราอภิปรายกันว่า ความคาดหวังนี้ถูกต้องหรือไม่ เพราะเหตุใด

  4. 6 Jul

    Ep. 37 - อัตวิสัยแบบอัลกอริธึม

    เราพูดคุยกับอาจารย์ ดร. ประชาธิป กะทา จากภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งเป็นอีกผู้หนึ่งที่ได้รับทุนสนับสนุนจากโครงการ ผลงานของอาจารย์ประชาธิปได้รับการตีพิมพ์ในวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี บทความของอาจารย์เสนอแนวคิดเรื่อง "อัตวิสัยแบบอัลกอริธึม" ซึ่งเป็นตัวตนหรืออัตวิสัยของบุคคล ที่ได้รับอิทธิพลหรือได้รับการสร้างขึ้นจากการประสานกับข้อมูลข่าวสารต่างๆ โดยมีเรื่องการพนันออนไลน์เป็นตัวอย่าง บทบาทของปัญญาประดิษฐ์ก็คือการประกอบสร้างตัวตนและอัตวิสัยผ่านปัจจัยต่างๆที่ติดต่อสัมพันธ์กับบุคคลที่มาเป็นส่วนหนึ่งของความสัมพันธ์นี้

  5. 21 Jun

    Ep. 36 - Magnifica Humanitas พระสมณสาส์นเวียนของสมเด็จพระสันตปาปาเลโอที่ 14

    เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 พระสันตปาปาเลโอที่ 14 ได้ออกพระสมณสาส์นเวียนชือว่า "Magnifica Humanitas: On Safeguarding the Human Person in the Time of Artificial Intelligence" ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับการเรียกร้องให้ชาวคาธอลิค และชาวโลกทั้งมวล ตระหนักถึงปัญหาที่คุกคามความเป็นมนุษย์จากการแพร่กระจายของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หัวใจของข้อเสนอของพระสันตปาปาเลโออยู่ที่คอนเซปต์เรื่อง "บุคคลของมนุษย์" หรือ the human person ในเอพิโสดนี้เราวิเคราะห์ความหมายทางปรัชญาของคำนี้พร้อมกับสรุปเนื้อหาหลักๆของเอกสารชิ้นนี้ และเสนอบทวิพากษ์

  6. 4 Jun

    Ep. 35 - การกีดกันทางความหมายกับปรากฏการณ์วิทยา

    เอพิโสดนี้ก็ยังเป็นการสนทนากับผู้รับทุนของโครงการ เราสนทนากับคุณอิสริยาพร วุ่นดี นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งทำโครงการเรื่อง "ปัญหาจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ว่าด้วยการกีดกันทางความหมาย: การวิเคราะห์ผ่านกรอบคิดปรากฏการณ์วิทยา" การกีดกันทางความหมาย หรือ semantic exclusion เป็นการที่ปัญญาประดิษฐ์ปิดบังความหมายของคำบางคำ ซึ่งเป็นการปิดกั้นหรือกีดกันไม่ให้คนบางกลุ่มได้เข้ามามีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่มีปัญญาประดิษฐ์เป็นสื่อกลาง ซึ่งเป็นอคติ และเป็นความไม่ยุติธรรมแบบหนึ่ง โครงการนี้วิเคราะห์ปรากฏการณ์นี้ด้วยกรอบคิดปรากฏการณ์วิทยา หรือ phenomenology

  7. 16 May

    Ep. 34 - สนทนากับผู้รับทุน "ความไว้วางใจต่อแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่"

    ในเอพิโสดนี้เราสนทนากับคุณปวริศร์ หนูทอง นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนเขียนบทความจากโครงการ บทความของคุณปวริศร์มีชื่อว่า "ความสัมพันธ์และความเชื่อใจต่อปัญญาประดิษฐ์: กรณีศึกษาผ่านสถานการณ์ปัจจุบันของปัญญาประดิษฐ์ประเภทโมเดลภาษาขนาดใหญ" คำถามของงานนี้คือว่า เหตุใดคนทั่วไปถึงไว้วางใจคำตอบหรือคำพูดต่างๆของแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ และเราจะเข้าใจปรากฏการณ์วิทยาของความไว้วางใจนี้อย่างไร

  8. 9 May

    Ep. 33 - ปัญญาประดิษฐ์มีความรู้ตัวหรือไม่?

    ความรู้ตัวหรือ consciousness เป็นปัญหาสำคัญของปรัชญามายาวนาน และเมื่อมีปรากฏการณ์ของปัญญาประดิษฐ์และหุ่นยนต์ที่ทำงานด้วยปัญญาประดิษฐ์ ก็เกิดคำถามขึ้นมาว่า ปัญญาประดิษฐ์มีความรู้ตัวหรือไม่? คำถามนี้ได้รับความสำคัญมากขึ้นเมื่อปัญญาประดิษฐ์มีความซับซ้อนเพิ่มมากขึ้น ผมเล่าเรื่องการได้รับเชิญไปประชุมที่ปีนังโดย "ยุวพุทธิกสมาคมแห่งประเทศมาเลย์เซีย" ซึ่งเป็นสมาคมของชาวพุทธในมาเลย์เซีย ในวันที่ 14-15 มีนาคมที่ผ่านมา และเสนอคำตอบของคำถามนี้ผ่านมุมมองของพุทธปรัชญา

See All (40)

About

พอดคาสต์จากโครงการ ”จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน” สนับสนุนโดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ในพอดคาสต์นี้เราจะพูดถึงปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI จากมุมมองทางสังคม จริยศาสตร์ วัฒนธรรม และมิติอื่นๆที่เกี่ยวข้อง เพื่อทำความเข้าใจบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ในสังคม ตลอดจนพิจารณาเรื่องราวสำคัญๆที่เกี่ยวข้องกับมิติทางจริยธรรมและการกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ โดยเฉพาะในบริบทของประเทศไทย โครงการนี้เน้นจริยธรรม ”จากพื้นดิน” ในความหมายที่ว่า หลักการทางจริยธรรมที่นำมาใช้กับปัญญาประดิษฐ์ ควรจะมาจากสถานะเฉพาะของพื้นที่ที่ปัญญาประดิษฐ์ถูกนำมาใช้ แทนทีจะเป็นการคิดลอยๆจากหลักการกว้างๆแล้วนำมาใช้กับทุกที่ เว็บไซต์ของพอดคาสต์อยู่ที่ https://aiethicsfromtheground.podbean.com/ เว็บของช่องยูทูป https://www.youtube.com/@SorajHongladarom เนื่องจากเนื้อหาในแต่ละตอนของพอดแคสต์ มีการอ้างอิงถึงเอกสารหรือบทความต่างๆ ก็เลยนำเสนอบทความเหล่านั้นในบล๊อก https://aiethicsfromtheground.blog/ โดยจะทยอยใส่ลิงค์ของบทความไปทีละเอพิโสดในบล๊อกนี้

Information