InleidingDit gesprek draait om eigenaarschap: verantwoordelijkheid nemen omdat het ertoe doet, niet omdat het moet. Gast Thom Verheggen, voormalig industrieel ontwerper en manager, verbindt zijn ervaringen en inzichten uit onder andere zijn boeken De Oplossingmachine en Hoort het of Helpt het. Centraal staat de spanning tussen regels en bedoeling, tussen snelle oplossingen en het versterken van het oplossend vermogen. Veel organisaties zeggen eigenaarschap te willen, maar organiseren vaak het tegenovergestelde: meer sturing, formulieren en protocollen die het “moeten” vergroten en het zelf nadenken verkleinen. Het gesprek verkent hoe leidinggevenden en professionals uit die reflex kunnen komen, leren werken met ruimte én richting, en het ongemak verdragen dat nodig is om eigenaarschap echt te laten verschuiven. Hoofdthema’sEigenaarschap als kern van professioneel handelenEigenaarschap betekent verantwoordelijkheid nemen vanuit verbinding met de bedoeling van het werk. Verheggen stelt dat motivatie en kwaliteit direct samenhangen met eigenaarschap. Tegelijk ondermijnen organisaties dit vaak onbedoeld door dicht te timmeren met voorschriften, tips en stappenplannen. Professionals reageren dan op wat “hoort” in plaats van op het vraagstuk waarvoor ze er zijn. Eigenaarschap vraagt daarom om vrijheid, maar ook om duidelijke verbinding met het gezamenlijke doel. De reflex van de oplossingsmachineOnder tijdsdruk en onzekerheid grijpen leidinggevenden snel naar sturen: extra regels, SMART-doelen en goedbedoelde adviezen. Dat voelt efficiënt, maar vergroot het “moeten” en verkleint het “willen”. Professionals gaan uitvoeren in plaats van denken. De oplossingsmachine is geen individueel falen, maar een systeemreflex waarin managers overnemen, staf aanscherpt en professionals volgen of klagen. Oplossing versus oplossend vermogenEen centrale vraag is of je werkt aan de oplossing of aan het oplossend vermogen. Korte termijn vraagt om antwoorden, lange termijn om het versterken van oordeelsvorming en eigenaarschap. Verheggen benadrukt dat dit begint met vertragen: stiltes laten vallen, nieuwsgierige vragen stellen en ongemak verdragen. Dat levert duurzame winst op, omdat teams leren beter te begrijpen waar het werkelijk om gaat. Ruimte én richtingAutonomie is geen vrijblijvendheid. Vrijheid heeft richting nodig: missie, bedoeling en transparantie over keuzes. “De missie is de baas” betekent dat professionals binnen kaders werken en aanspreekbaar zijn op hun afwegingen en afstemming met anderen. De lat gaat omhoog: eigenaarschap betekent ook verantwoorden, feedback ontvangen en leren van blinde vlekken. Van oplossing naar vraagstuk Discussies blijven vaak hangen bij concrete oplossingen. Verheggen pleit voor een stap terug: waar gaat dit eigenlijk over, welke zorg zit hierachter, welke alternatieven zijn denkbaar? Pas wanneer het vraagstuk gedeeld is, kan het denken gezamenlijk worden en ontstaan er duurzamere keuzes. Verdieping en spanning Controle versus eigenaarschapSturen komt vaak voort uit de behoefte aan controle en het vermijden van ongemak. Leidinggevenden voelen druk om te leveren en beslissen snel. Verheggen laat zien dat juist wachten, luisteren en vragen eigenaarschap kan laten verschuiven. Ruimte geven is niet risicoloos, maar niet ruimte geven evenmin. De vraag is niet alleen wat er mis kan gaan mét ruimte, maar ook wat er gebeurt zonder: verlies van motivatie, defensief gedrag en een focus op compliance. Kortetermijnfijn, langetermijnpijnHet voorschrijven van oplossingen lijkt efficiënt onder tijdsdruk, maar de langetermijnkosten zijn hoog: verzwakte professionele oordeelsvorming en toenemende afhankelijkheid van regels. Het gesprek blijft nuchter over risico’s. Niet alles kan zonder kaders, maar het vraagt bewuste afwegingen: wanneer helpt richting, wanneer helpt stilte, en wanneer belemmert een protocol het denken? Vrijheid en verantwoordingAutonomie wordt soms verward met “doe wat je wilt”. Verheggen benadrukt juist de combinatie van ruimte, richting en transparantie. Vrijheid vraagt volwassen professionaliteit: kunnen uitleggen waarom je iets doet, afstemmen met anderen en bereid zijn bij te stellen. De vrijheid wordt zwaarder, maar de kwaliteit van werk en leren neemt toe. Ego en erkenningEen subtiel thema is de rol van ego. Leidinggevenden halen voldoening uit adviseren en zichtbaar bijdragen. Verheggen beschrijft de verschuiving naar tevreden zijn met resultaten die zonder jouw oplossing tot stand komen. Impact zit dan in vragen stellen, faciliteren en richting bewaken. Dat vraagt loslaten van status en een ander beeld van waarde toevoegen. Betekenis voor de praktijkVoor leidinggevenden betekent dit: blijf je afvragen of je werkt aan oplossingen of aan het oplossend vermogen. Vertraag, verdraag ongemak en stel vragen die denken openen. Bied richting via missie en kaders, maar neem het stuur niet over. Voor professionals: vraag bij opgelegde oplossingen waar dit eigenlijk een antwoord op is. Neem eigenaarschap over het vraagstuk, ontwikkel alternatieven en maak je afwegingen expliciet. Voor teams en staf: maak zichtbaar welk probleem procedures oplossen en wanneer ze niet helpen. Werk aan gedeeld begrip, niet alleen aan naleving. In overleg en besluitvorming loont het om eerst het vraagstuk te verhelderen, stille stemmen uit te nodigen en stilte functioneel te gebruiken. AfrondingDe kern is niet betere regels of slimmere tips, maar het versterken van gezamenlijk denken rond de bedoeling van het werk. Dat vraagt een andere reflex: van oplossen naar ontwikkelen, van controleren naar faciliteren, van moeten naar willen en kunnen. De open vraag blijft: waar zit in jouw context het echte vraagstuk, en welke keuze helpt niet alleen vandaag, maar juist morgen, om het oplossend vermogen van mensen te vergroten? Meer weten over Thom Verheggen? https://deontmanager.nl/Zijn boeken lezen? Hier zijn onze favorieten: - de Oplossingenmachine - Hoort het of helpt het?
