Tạp chí Tiêu Điểm

RFI Tiếng Việt
RFI Tiếng Việt
  • 0.0 (0)
  • News
  • Weekly

Thời sự quốc tế nổi bật qua lăng kính của RFI

  1. 7h ago

    Brazil: Phe Lula đảo ngược tình thế vòng hai bầu cử tổng thống như thế nào ?

    Brazil, quốc gia lớn nhất Nam Mỹ, trải qua một biến chuyển đặc biệt. Trong cuộc tranh cử tổng thống vừa qua, ứng cử viên cánh tả Lula da Silva, tổng thống mãn nhiệm, thất thế trong vòng một trước đối thủ cực hữu, con trai của cựu tổng thống Jair Bolsonaro, đồng minh của Donald Trump, đã gây bất ngờ cho giới quan sát, khi giành chiến thắng trong vòng hai, ngày 25/10/2026. Kể từ cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên sau chế độ độc tài quân sự năm 1989, chưa có ứng cử viên tổng thống nào thua phiếu trong vòng một lại có thể chiến thắng trong vòng đấu quyết định. Chưa kể đến các áp lực đối với Brazil từ nước Mỹ, thời Donald Trump, đang kéo hầu hết các quốc gia Nam Mỹ trở lại trong quỹ đạo của Washington. Làm thế nào phe của tổng thống Lula đảo ngược được tình thế trong vòng hai ? *** Cú sốc ‘‘mùng 4 tháng 10’’: Các mạng xã hội cánh tả bừng tỉnh Kết quả bỏ phiếu vòng một là một cú sốc với phe Lula. Từ chỗ được coi là bên về đầu, tổng thống mãn nhiệm chỉ nhận được hơn 45% phiếu bầu, thua đối thủ 2 điểm (hai triệu phiếu). Ba ứng cử viên bị loại trong vòng một, nhận được từ hai đến ba triệu phiếu bầu, là chính trị gia thiên hữu. Đa số phiếu bầu của ba ứng viên này nhiều khả năng sẽ được dồn cho thượng nghị sĩ Flavio Bolsonaro. Thất bại dường như không thể tránh khỏi. Nhà hoạt động nghiệp đoàn lão luyện Luiz Inácio Lula da Silva, 81 tuổi, đắc cử tổng thống lần đầu tiên từ năm 2002, và đã đứng đầu đất nước qua ba nhiệm kỳ tổng thống, và đảng Lao Động (PT) của ông đứng trước bờ vực sụp đổ, đặc biệt trong bối cảnh đảng cực hữu PL của Flavio Bolsonaro giành thắng lợi áp đảo trong cuộc bầu cử Hạ Viện và một phần Thượng Viện cùng ngày 04/10. Sau thất bại vòng một, tổng thống mãn nhiệm đặt mục tiêu vận động đi bầu đối với các cử tri vắng mặt, trong số 33 triệu người, là giải pháp chính cho phép cứu vãn tình thế. Trong vòng hai của cuộc bầu cử, đã có thêm ba triệu người đi bỏ phiếu. Tuy nhiên chỉ riêng việc huy động nhóm cử tri này hoàn toàn không đủ giúp đảo ngược thế cờ. Trả lời RFI Tiếng Việt, anh Luciano Oliveira, 38 tuổi, một công dân Brazil, tóm lược một số nét chính đã dẫn đến thắng lợi ngoạn mục của Lula: ‘‘Đó là một cuộc bầu cử vô cùng sít sao và đầy khó khăn, nhưng chúng tôi đã xoay chuyển được tình thế. Lula có thể đảo ngược kết quả nhờ một chiến dịch quy mô lớn, đặc biệt là trên mạng xã hội, với mục tiêu tìm kiếm sự ủng hộ và thuyết phục những cử tri trước đó đã bỏ phiếu cho các ứng cử viên khác trong vòng đầu. Nỗ lực này còn được tiếp sức bởi các nghệ sĩ và ca sĩ Brazil. Họ kêu gọi công chúng tìm hiểu kỹ lưỡng hơn và xem xét sâu sát chương trình hành động của mỗi ứng cử viên. Đây thực sự là một chiến dịch quy mô lớn trên mạng xã hội, kêu gọi tất cả mọi người, từ người trẻ nhất đến người lớn tuổi nhất, cùng tham gia. Họ thậm chí còn khuyến khích cả những người không bắt buộc phải bỏ phiếu theo luật định hãy đăng ký, hãy thực hiện quyền công dân của mình. Những người trên 70 tuổi, nhóm đối tượng không còn nghĩa vụ phải đi bầu, và cả những người bị hạn chế về thể chất cũng đã đến các điểm bỏ phiếu. Đó chính là cách mà ông ấy đã xoay chuyển được kết quả.’’ André Janones, viên tướng điều hành ‘‘đội quân mạng của Lula’’ Giới quan sát Brazil và quốc tế nhất loạt công nhận, nỗ lực vượt bậc của cánh tả trong việc chiếm lĩnh mạng xã hội được xem lại một phương tiện quyết định cho phép giành được sự ủng hộ của cử tri. André Janones, thành viên đảng bảo vệ môi trường REDE, người vừa tái đắc cử dân biểu, đã thúc đẩy một cuộc chiến toàn diện trên không gian số, với một kênh riêng trên mạng WhatsApp để vận động cho ứng viên tổng thống mãn nhiệm, mang tên ‘‘Exército do Lula’’ (‘‘Đội quân của Lula’’). ‘‘Đội quân của Lula’’ đã nhanh chóng thu hút 10 triệu người tính đến cuộc bỏ phiếu lần hai. Tổng thống Lula cũng thừa nhận sai lầm, quyết định tập trung vào mạng xã hội. Lan truyền trong dư luận tuyên bố của Lula tự gọi mình là ‘‘vua selfie’’. Một thay đổi đáng kể đối với chính trị gia từng tự hào không sở hữu điện thoại di động. Nghị sĩ André Janones, 42 tuổi, chính là người đã được Lula nắm tay giơ cao vào thời điểm ông chính thức tuyên bố đắc cử. Trả lời RFI tiếng Việt, cô Laura Erber, công dân Brazil, cho biết sự ra đời của ‘‘Đội quân của Lula’’ đã gây phấn khích khác thường, làm dấy lên hy vọng về một ‘‘virada’’ (đảo ngược tình thế, trong tiếng Bồ Đào Nha). Laura Erber, tham gia ngay sau khi ‘‘Đội quân của Lula’’ chính thức được thành lập, cho biết : ‘‘Mỗi ngày, chúng tôi nhận được các hướng dẫn về cách thức vượt qua sự thiên vị của thuật toán và thoát khỏi những ‘‘bong bóng thông tin’’ của chính mình. Chiến lược bao gồm việc lan tỏa một biểu tượng cụ thể, ví dụ như sử dụng biểu tượng cảm xúc (emoji) lá cờ Brazil. Việc này không chỉ giúp chúng tôi "lách" qua được các thuật toán, mà còn mang ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị và văn hóa. Kể từ năm 2013, phe cực hữu đã chiếm lấy và biến biểu tượng đó thành của riêng họ. Vì vậy, hôm nay, 17/10, chúng tôi đã thực hiện một hành động phối hợp : vào lúc 9 giờ sáng theo giờ Brazil, tất cả mọi người cùng đăng một bức ảnh bản thân mặc chiếc áo màu vàng của đội tuyển bóng đá quốc gia Brazil, hay còn gọi là ‘‘Seleção’’, đồng thời dùng ngón tay tạo thành hình chữ "L" để ủng hộ Lula.’’  Đảng cực hữu chiến thắng áp đảo trong bầu cử Lập pháp : Nguy cơ Brazil ngả mạnh sang độc tài Việc đảng Tự Do của ứng cử viên cực hữu Flavio Bolsonaro giành thắng lợi lớn trong cuộc bỏ phiếu bầu Hạ Viện và một phần Thượng Viện Brazil, ngày 04/10, khiến nguy cơ Brazil ngả mạnh sang độc tài càng hiện rõ. Ngay sau cuộc bỏ phiếu, ứng cử viên Bolsonaro tuyên bố, nếu chiến thắng ngày 25/10 tới, sẽ trả tự do cho cha mình, Jair Bolsonaro, cựu nguyên thủ quốc gia hiện đang thụ án tù 27 năm với hình thức quản thúc tại gia, vì tội âm mưu đảo chính. Ứng cử viên này còn nhấn mạnh nhiều lần là sẽ để Bolsonaro Cha trao cho tổng thống tân cử, Bolsonaro Con, "dải băng tổng thống vào ngày lễ đăng quang". Trước đó, Bolsonaro Con cam kết mạnh mẽ sẽ mở rộng lệnh ân xá cho những người ủng hộ Bolsonaro Cha, từng tham gia các cuộc bạo loạn ngày 8 tháng 1. Năm 2025, đa số các thẩm phán Tòa án Tối cao đã kết luận ông Bolsonaro Cha phạm tội cầm đầu một ‘‘tổ chức tội phạm’’ âm mưu duy trì quyền lực theo kiểu độc tài. Chính những thẩm phán này có thể sẽ trở thành đối tượng tấn công của phe cựu hữu đang ở thế mạnh chưa từng có tại Thượng viện. Nếu Flavio Bolsonaro giành chiến thắng trong cuộc bầu cử vòng hai, phe cực hữu có nhiều khả năng sẽ có toàn quyền thực thi các kế hoạch của mình, đồng thời củng cố mối quan hệ chặt chẽ hơn với tổng thống Mỹ Donald Trump, tương tự như nhiều chính quyền khác tại châu Mỹ Latinh, như Argentina hay Colombia. Trả lời RFI, nhà chính trị học Cláudio Couto, viện tư vấn Brazil Getulio Vargas Foundation, nhấn mạnh ứng cử viên Flavio Bolsonaro "không phải là một chính trị gia thuộc phe cánh hữu truyền thống. Chính phe cánh này từng tìm cách tiến hành đảo chính dưới thời Jair Bolsonaro (cha của thượng nghị sĩ Flavio) và thường xuyên tán dương chủ nghĩa độc tài, cụ thể là chế độ độc tài quân sự ở Brazil trước đây". Nền dân chủ lâm nguy và phong trào bùng phát của giới trẻ khiến các đảng phái cánh tả bất ngờ Nỗ lực giành thế chủ động trên các mạng xã hội, mà cánh tả cầm quyền đã bỏ ngỏ kể từ năm 2013, không đủ để lý giải các huy động xã hội rộng lớn dẫn đến thắng lợi của Lula. Chính nỗi lo sợ nền dân chủ bị hủy hoại - dẫn đến việc các thành quả bị tước đoạt, nếu phe cực hữu nắm trọn quyền lực - mới là động lực chính khiến đông đảo giới trẻ xuống đường, v

  2. Oct 22

    Nợ công Pháp : Mầm mống một cuộc khủng hoảng tài chính mới ở châu Âu ?

    Nợ công của Pháp tính đến cuối quý II/2026 lên đến gần 3.600 tỷ euro, chiếm đến 119,0% GDP, tăng thêm 60 tỷ chỉ trong vòng một quý. Lãi suất trái phiếu chính phủ thời hạn 10 năm đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2008, từ 3,6% lên gần 5% chỉ trong vòng ba tháng. Khoản nợ này từ đâu mà có ? Liệu nước Pháp có đang bên bờ sụp đổ tài chính ? Nước Pháp hiện đang đối mặt với một vấn đề nan giải. Từ năm mươi năm qua, chi tiêu công của Pháp vượt quá thu nhập, khiến ngân sách luôn bị thâm hụt. Không chỉ tăng liên tục và mang tính cấu trúc, thâm hụt ngân sách đôi khi còn tăng đột ngột do nhiều cuộc khủng hoảng khác nhau ở trong nước và trên thế giới, trong khi nguồn thu từ các loại thuế lại tăng chậm hơn nhiều. Nợ nần chồng chất Theo các số liệu được công bố, năm 2025, chi tiêu công của Pháp là 1714,2 tỷ euro, trong đó bảo trợ xã hội chiếm đến 40% và nguồn thu của chính phủ là 1.561,7 tỷ euro. Điều này có nghĩa là ngân sách bị thâm hụt 152,5 tỷ euro, tương đương 5,1% GDP, giảm 0,7 điểm so với năm 2024, nhưng vẫn vượt quá giới hạn 3% theo quy định của Liên Hiệp Châu Âu. Để bù đắp cho mức thâm hụt, chính phủ Pháp hàng năm phải đi vay tiền từ các nhà đầu tư trên thị trường tài chính, phần lớn là các ngân hàng và công ty bảo hiểm, bằng cách phát hành trái phiếu hay tín phiếu kho bạc. Tuy nhiên, điểm độc đáo của trái phiếu là chính phủ chỉ trả lãi theo định kỳ. Đến kỳ đáo hạn, chính phủ vay tiền trên thị trường để trả nợ cho người nắm giữ trái phiếu và sau đó phát hành trái phiếu mới để thay thế phiếu nợ cũ. Chuyên gia kinh tế, giảng viên trường đại học Paris 1 Panthéon-Sorbonne, trên đài France Culture, gọi đây là một hình thức « đảo nợ » : « Chúng ta thường nghe nói rằng Nhà nước (Etat) không giống như một doanh nghiệp, họ không bao giờ trả hết nợ mà chỉ đảo nợ. Điều đó có nghĩa là về cơ bản, quốc gia đó tiếp tục đi vay để trả các khoản nợ cũ. Nếu nhà nước trả hết nợ, tất nhiên họ sẽ phải trả một khoản lớn (cả vốn lẫn lãi). Do vậy, khi đến hạn, họ trả nợ cũ bằng cách vay thêm các khoản mới. Điều này có nghĩa là khoản đi vay mới chủ yếu được dùng để trả nợ cũ. Xét cho cùng đó là khoản nợ phục vụ mục đích trả nợ đã vay trong quá khứ nhiều hơn là tài trợ cho tương lai ». Khủng hoảng liên tiếp và gánh nặng nợ Điều này giải thích vì sao nợ công tăng lên một cách tương đối thường xuyên. Tuy nhiên, đây chưa phải là nguyên nhân duy nhất. Các cuộc khủng hoảng liên tiếp cũng khiến thâm hụt ngân sách và nợ công của Pháp mỗi năm thêm trầm trọng. Trả lời trang tin BRUT, chuyên gia kinh tế Mathieu Plane, phó giám đốc Đài Quan sát Kinh tế Pháp (OFCE), nhắc lại : « Trong hơn 20 năm qua, chúng ta trải qua nhiều cuộc khủng hoảng liên tiếp, ban đầu là khủng hoảng thế chấp dưới chuẩn 2007 (cho vay thế chấp mà không tôn trọng các tiêu chí về khả năng trả nợ - subprimes), rồi khủng hoảng tài chính 2008. Tiếp đến là khủng hoảng nợ công tại châu Âu với việc Hy Lạp suýt rời khỏi khu vực đồng euro. Sau đó là đại dịch Covid, rồi cuộc khủng hoảng năng lượng với cuộc chiến tại Ukraina, việc ông Trump đắc cử cùng với chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch, và bây giờ là tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz… Chúng ta đang sống trong một thế giới khủng hoảng và theo một cách nào đó, nợ công cũng đóng vai trò như một lớp đệm chống đỡ các cuộc khủng hoảng này, nghĩa là Nhà nước can thiệp khi mọi việc trở nên tồi tệ, nhưng những biện pháp đó chắc chắn tạo ra thâm hụt và làm tăng nợ. » Chỉ có điều, việc phải trả lãi định kỳ cho nợ vay cũng được tính vào các khoản chi trong ngân sách chung của nhà nước, giống như ngân sách dành cho giáo dục, việc làm hay quốc phòng. Và gánh nặng lãi suất nợ, hay đơn giản là chi phí trả nợ, cũng tăng đều đặn từ năm 2019. Các số liệu được công bố cho thấy, chi phí nợ của Pháp tăng đều đặn từ 31 tỷ euro (2019) lên khoảng 64,8 tỷ euro (2026), tức chiếm khoảng 2,2% GDP, theo như các ước tính. Tóm lại, đây là lý do đầu tiên khiến nợ nần thêm chồng chất và đang trở thành một vấn đề thực sự nghiêm trọng tại Pháp. Bất ổn chính trị : Nhà đầu tư giảm niềm tin Nhưng đó chưa phải nguyên nhân duy nhất. Với mức nợ công chiếm khoảng 119% GDP, Pháp nằm trong nhóm 5 nước châu Âu có tỷ lệ nợ công cao nhất, chỉ sau Hy Lạp và Ý, trước Bỉ và Tây Ban Nha. Tuy nhiên, theo Les Echos, điểm khác biệt so với các nước trong nhóm này là nợ công của Pháp tiếp tục tăng trong khi các nước khác có xu hướng giảm. Theo giới chuyên gia, các bất ổn chính trị đã gây khó khăn cho việc bình ổn nợ, nhất là kể từ khi tổng thống Emmanuel Macron giải tán Quốc Hội và tổ chức bầu cử sớm hồi năm 2024, dẫn đến một Quốc Hội bị phân mảnh, chia thành ba khối mà không bên nào có đa số tuyệt đối. Trong vòng hai năm, Paris có đến bốn chính phủ liên tiếp, đe dọa đến uy tín chính trị (crédibilité politique) của Pháp đối với các nhà đầu tư. Nhà kinh tế học Anthony Morlet – Lavidalie tại Viện Rexecode nhận định với Les Echos : « Bất ổn chính trị ngăn cản chính phủ Pháp thực hiện các nỗ lực cần thiết vì họ không có đủ vốn chính trị để cam kết thông qua các biện pháp, thành thật mà nói, khi chúng ta phải tiết kiệm chi phí thì việc thông qua những biện pháp đó là không phải lúc nào cũng dễ dàng hay thú vị cả. » Nhà kinh tế học Mathieu Plane, trả lời BRUT, nhắc thêm rằng, « việc hoàn toàn không có khả năng đạt được đa số ở Quốc Hội đã làm gia tăng nguy cơ mất tín nhiệm. Tôi xin lưu ý là đã có hai ngân sách không được thông qua và buộc tổng thống phải ban hành các luật đặc biệt và do vậy, chúng ta không thể hình dung được tương lai. Điều này có nghĩa là chúng ta không biết ai sẽ được bầu (trong cuộc bầu cử tổng thống 2027), chương trình kinh tế là gì, và chính phủ mới hay tổng thống mới sẽ đáng tin cậy như thế nào về mặt ngân sách ». Rủi ro nào cho Pháp ? Nói một cách khác, bất ổn chính trị đang khiến các nhà đầu tư lo ngại. Le Figaro cho biết ngày 01/10/2026, lãi suất vay 10 năm của Pháp đã chạm mức 4,96%, cao chưa từng thấy kể từ khủng hoảng tài chính 2008. Cùng lúc, chính phủ đã phát hành thêm 12 tỷ euro trái phiếu mới với chi phí cao hơn năm 2025. Trước đó, vào trung tuần tháng Chín, Cơ quan xếp hạng tín nhiệm châu Âu Scope Ratings thông báo hạ bậc tín nhiệm nợ Pháp từ AA- xuống còn A+. Cái giá phải trả cho sự rủi ro, bất ổn là Pháp phải trả lãi suất trái phiếu chính phủ cao hơn của Đức 150 điểm cơ bản. Nói cách khác, các nhà đầu tư chỉ chấp nhận mua trái phiếu của Pháp (cho Pháp vay) nếu lãi suất cao hơn của Đức 1,5%. Đức được coi là con nợ an toàn nhất ở châu Âu. Giới phân tích còn đưa ra nhiều dự báo ảm đạm, nợ công có thể tăng vọt lên mức 121,7% GDP vào năm 2027 và thâm hụt ngân sách năm 2026 được cho nằm trong khoảng 5,4%. Kể từ nay, Pháp đi vay mắc hơn so với Ý, Tây Ban Nha hay Hy Lạp. Trượt đà tài chính còn kèm theo tỷ lệ tăng trưởng 2026 giảm, ước tính chỉ ở mức 0,4%, mức thấp nhất trong khu vực đồng euro. Nếu như Pháp phá sản… ? Những chỉ số « báo động đỏ » này khiến Liên Hiệp Châu Âu và nhiều nước thành viên khác lo lắng. Tờ Le Figaro tự hỏi: « Liệu Pháp, nền kinh tế lớn thứ hai của châu lục, có đang trở thành một mắt xích yếu của khối ? » Nguy cơ Pháp vỡ nợ và mất khả năng thanh khoản sẽ là một cú sốc lớn, bởi vì xét cho cùng, Paris còn là nền kinh tế lớn thứ 7 trên thế giới. Điều gì sẽ xảy ra nếu Pháp tuyên bố phá sản ? Chuyên gia kinh tế Mathieu Plane phân tích : « Nếu Pháp vỡ nợ, nếu Pháp không còn khả năng trả nợ và đột nhiên tuyên bố, "Tôi sẽ ngừng trả nợ", thì đó là dấu chấm hết cho đồng euro. Trên thực tế, quý vị phải hiểu rằng đồng euro là một tài sản chung, có 21 quốc gia cùng sử dụng đồng euro. Việc Pháp vỡ nợ sẽ đồng nghĩa với việc hàng trăm tỷ euro sẽ không được hoàn trả. Và điều đó có nghĩa là các chủ nợ sẽ mất rất nhiều tiền. Và do vậy sẽ có một cú sốc t

  3. Oct 15

    Khủng hoảng Audi, BMW, Volkswagen : « Autoland » trong gọng kìm giữa thuế quan Mỹ và Trung Quốc

    Ngành sản xuất xe ô tô – biểu tượng thành công của ngành công nghiệp Đức – đang trải qua một cuộc khủng hoảng chưa từng có. Trong giai đoạn 2018-2026, gần 150 ngàn việc làm trong ngành công nghiệp xe ô tô Đức đã bị mất. Con số này chưa bao gồm tác động từ các kế hoạch tái cấu trúc mới buộc các hãng xe Volkswagen, BMW phải cải thiện khả năng cạnh tranh của mình. Nguyên nhân vì đâu ? Liệu ngành công nghiệp ô tô Đức có bên bờ sụp đổ ? Trên trang Le Grand Continent, chuyên gia về quan hệ Pháp – Đức, Marie Krpata, Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI) cảnh báo, « Khủng hoảng tại Đức sẽ bắt đầu từ chiếc xe hơi ». Ngày 25/08, Volkswagen, hãng xe ô tô hàng đầu ở Đức, cho biết không loại trừ khả năng từ đây đến năm 2030 sẽ cắt giảm thêm 50 ngàn việc làm ở Đức và khoảng 100 ngàn trên thế giới. Không chỉ có Volkswagen, các hãng khác như BMW, Mercedes hay nhà cung cấp linh kiện Bosh cũng thông báo cắt giảm hàng ngàn việc làm. Theo Cơ quan Thống kê Liên bang Đức (Destatis), tính đến quý I/2026, ngành công nghiệp ô tô chỉ tuyển dụng hơn 691 ngàn lao động, mức thấp nhất kể từ năm 2025. Vào lúc cao điểm năm 2018, con số này là 841 ngàn người. Les Echos cho biết ngành sản xuất xe ô tô Đức chiếm 4% GDP, 2% việc làm và 6% đầu tư tại Đức. Với 9 triệu xe bán ra trên toàn thế giới, Volkswagen là nhà sản xuất ô tô lớn thứ hai thế giới (sau Toyota) và hãng hàng đầu tại châu Âu. BMW, Mercedes và Porsche là những biểu tượng của phân khúc cao cấp.   Trả lời RFI Tiếng Việt, nhà nghiên cứu Marie Krpata trước hết giải thích ba chiến lược đã làm nên thành công của ngành ô tô Đức cho đến ngày nay : Marie Krpata : Chúng ta đang nói về thập kỷ vàng, trải dài từ năm 2009 đến năm 2019, và chiến lược toàn cầu hóa là trụ cột đầu tiên. Theo đó, các nhà sản xuất ô tô Đức đã mở rộng hoạt động sang các thị trường đang tăng trưởng mạnh, chẳng hạn như Trung Quốc. Nước này có tầng lớp trung lưu ngày càng phát triển, có sức mua ngày càng cao, cho phép nhiều người dân thuộc tầng lớp này có khả năng mua xe ô tô của Đức. Trong giai đoạn này, nếu mức tăng trưởng doanh số bán của ngành ô tô toàn cầu là 3%, thì tại Trung Quốc con số này lên đến 7%. Vì vậy, các nhà sản xuất xe ô tô Đức đã hưởng lợi rất nhiều từ sự hiện diện của họ ở những thị trường tăng trưởng cao như vậy. Chúng ta có thể lấy thêm ví dụ về sự bão hòa của các thị trường phương Tây. Tại Mỹ, cứ 1.000 dân thì có khoảng 800 xe hơi. Ở Đức, con số này là khoảng 600 xe trên 1.000 dân. Trong khi đó, ở Trung Quốc, chỉ có khoảng 200 xe trên 1.000 dân. Điều này cho thấy Trung Quốc thực sự là một thị trường còn rất nhiều tiềm năng tăng trưởng. Trụ cột thứ hai là châu Âu. Ngành công nghiệp Đức hưởng lợi rất nhiều từ các mối liên hệ chặt chẽ với các nước Trung – Đông Âu. Trong chuỗi cung ứng, các nước Slovakia, Hungary và Ba Lan có vai trò quan trọng vì có chi phí nhân công thấp hơn, và do vậy chi phí sản xuất cũng rẻ hơn. Cuối cùng là chiến lược dòng xe cao cấp (premium). Đức tập trung sản xuất các dòng xe cao cấp ở trong nước, giúp duy trì những việc làm được trả lương cao trong nước, bởi vì phân khúc thị trường này mang lại biên lợi nhuận rất lớn, tạo nguồn thu đáng kể cho các nhà sản xuất ô tô Đức.  Các hãng xe Volkswagen, Mercedes và BMW là những tập đoàn nằm trong top 5 các doanh nghiệp Đức có doanh thu cao nhất. Ngoài gần 700 ngàn việc làm trực tiếp trong ngành ô tô, còn có những việc làm gián tiếp được tạo ra trong nhiều lĩnh vực khác như dệt may, hóa chất, thép, công nghệ thông tin và truyền thông chẳng hạn. Liệu cuộc khủng hoảng hiện nay chỉ là một sự chững lại mang tính chu kỳ, tạm thời của nền kinh tế, hay nó phản ánh những khó khăn sâu sắc hơn, mang tính cơ cấu và lâu dài ? Marie Krpata : Thực tế có ba lý do để giải thích. Thứ nhất đó là sự cạnh tranh từ Trung Quốc, thứ hai là quá trình chuyển đổi khó khăn từ xe sử dụng động cơ đốt trong sang xe điện, và thứ ba là thuế quan của Mỹ đang thực sự ảnh hưởng đến ngành công nghiệp ô tô Đức. Về Trung Quốc, nước này trước đây dã hưởng lợi nhiều về chuyên môn và kỹ nghệ từ các hãng xe của Đức. Tuy nhiên, điều đó chủ yếu liên quan đến xe động cơ đốt trong. Đối với xe điện, tinh hình khác hẳn. Bắc Kinh đã đặt ra những tham vọng lớn trong các kế hoạch 5 năm và mong muốn trở thành cường quốc hàng đầu về xe điện. Do đó, cục diện đã thay đổi hoàn toàn. Vào năm 2022, Trung Quốc đã qua mặt Đức về xuất khẩu ô tô và tiếp tục vượt qua Nhật Bản vào năm 2023. Từ năm 2020 đến nay, lượng xe xuất khẩu của Trung Quốc tăng từ 900 ngàn chiếc lên thành 7 triệu chiếc. Điều đó cho thấy tốc độ tăng trưởng ngành ô tô Trung Quốc là rất mạnh mẽ. Liên quan đến việc chuyển đổi từ xe động cơ đốt trong sang xe điện, các hãng xe Đức đã có nhiều do dự. Họ đặt cược quá nhiều vào dòng xe động cơ đốt trong và tin rằng việc chuyên môn hóa trong lĩnh vực này vẫn sẽ mang lại thành công. Ông Peter Löscher, chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp Đức (BDI), thậm chí nói đến "sự kiêu ngạo của kỹ sư Đức". Họ tin rằng công nghệ này sẽ tiếp tục thống trị và sẽ không có đối thủ mới có khả năng thách thức họ. Ngày nay, các tập đoàn như Volkswagen, Mercedes , BMW, có lịch sử khoảng 150 năm, phải cạnh tranh với những tác nhân mới như BYD, vốn khởi đầu là một công ty chuyên về pin chứ không phải sản xuất xe ô tô. Họ cũng phải đối đầu với các hãng như Xpeng, Li Auto hay Nio, những công ty khởi nghiệp chỉ mới xuất hiện khoảng mười năm nay. Đây là một yếu tố quan trọng khác làm suy yếu vị thế ngành công nghiệp ô tô Đức. Nguyên nhân thứ ba là thuế quan Mỹ. Các mức thuế mới của chính quyền Trump buộc các doanh nghiệp Đức phải cân nhắc việc di chuyển hoạt động sản xuất sang Hoa Kỳ để tránh bị áp thuế xuất khẩu. Điều này có thể dẫn đến việc cắt giảm việc làm tại Đức. Nguy cơ phi công nghiệp hóa đang phủ bóng tại Đức, do một phần hoạt động sản xuất có khả năng được chuyển từ Đức sang Hoa Kỳ. Tình trạng mất việc làm hiện nay phải chăng còn do sự chuyển đổi các hoạt động công nghiệp, đặc biệt là hướng tới lĩnh vực quốc phòng, hay đó là sự phản ánh khó khăn của các nhà sản xuất Đức trong việc dự đoán những diễn biến trên thị trường toàn cầu ? Marie Krpata : Như tôi đã nói, tôi thực sự nghĩ có ba lý do khiến ngành ô tô Đức bị suy yếu. Đó là sự cạnh tranh từ Trung Quốc, quá trình chuyển đổi khó khăn từ xe động cơ đốt trong sang xe điện và sau cùng là các mức thuế quan Mỹ. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là lĩnh vực quốc phòng đang phát triển rất mạnh tại Đức. Chính phủ đã có kế hoạch tăng gấp ba ngân sách cho quốc phòng từ nay đến năm 2029 lên đến khoảng 150 – 160 tỷ euro. Vì vậy, có nhiều doanh nghiệp quốc phòng đang mở rộng hoạt động, chẳng hạn như Rheinmetall, chuyên sản xuất đạn dược và xe tăng, hay các công ty như Helsing, Stark, Titan, Quantum cũng hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng. Nhiều doanh nghiệp trong số này sẽ tiếp quản một số các cơ sở của ngành ô tô hiện đang gặp khó khăn. Ví dụ, nhà máy của Volkswagen tại Osnabrück gần đây đã được bán cho một nhà đầu tư, có kế hoạch hợp tác với hãng chế tạo drone Rafael của Israel. Ngay cả khi xu hướng này đang xuất hiện, quy mô của hai ngành này là rất khác nhau. Chẳng hạn, tổng giám đốc của Helsing, một nhà chế tạo drone ở Munich và có hợp tác với nhà cung cấp phụ tùng ô tô Schaeffer, đã cho rằng ngành công nghiệp ô tô và các nhà cung cấp linh kiện ô tô là « một nguồn dự trữ chiến lược » cho công nghiệp quốc phòng. Cũng theo vị tổng giám đốc này, nhiều linh kiện được dùng trong ô tô cũng có thể được sử dụng trong lĩnh vực quốc phòng. Hiện tại ngành công nghiệp ô tô đang tạo ra 700 ngàn việc làm trực tiếp tại Đức, trong khi ngành quốc phòng chỉ có khoảng 17 ngàn. Quy mô của hai ngành này là không giống nhau. Vì vậy, câu hỏi quan trọng ở đây là : Những lao động trong ngành công nghiệp ô

  4. Oct 8

    Washington can thiệp thế nào vào bầu cử Brazil 2026 ?

    Hơn hai tuần nữa Brazil sẽ bỏ phiếu vòng hai bầu tổng thống, sau vòng đầu 04/10/2026 với kết quả bất ngờ là ứng cử viên cực hữu Flávio Bolsonaro vượt lên dẫn đầu, với 47% so với 45% của tổng thống mãn nhiệm cánh tả Lula da Silva. Khả năng Mỹ can thiệp bầu cử Brazil quy mô lớn trước thềm cuộc bỏ phiếu, cũng như những cáo buộc về can thiệp trước đó, đang trở thành  tâm điểm của cuộc bầu cử, với kết quả ảnh hưởng đến cục diện địa chính trị toàn cầu. Một báo cáo gần đây (*) của Cơ quan Tình báo Brazil (ABIN - Agência Brasileira de Inteligência) đã chỉ ra khả năng can thiệp trực tiếp của Mỹ vào cuộc bầu cử tại Brazil. Theo Reuters, sau cuộc gặp phái đoàn Pháp và Đức tại Brasilia, từ 9 đến 11/09, các quan chức cơ quan tình báo Brazil cho biết đã trao đổi với các đối tác về can thiệp từ phía Mỹ, có thể bao gồm nhiều hình thức, « từ việc sử dụng các biện pháp pháp lý để gây áp lực chính trị (lawfare) cho đến những hành động công khai ». Tình báo Brazil cảnh báo Các cuộc gặp này cho thấy mối lo ngại ngày càng tăng ở cả hai bờ Đại Tây Dương về những nỗ lực của chính quyền Trump trong việc ủng hộ các ứng cử viên có cùng tư tưởng MAGA. Các quan chức Pháp tham gia chuyến đi đến từ Viginum – cơ quan chuyên phát hiện thông tin sai lệch từ nước ngoài – và Arcom – cơ quan quản lý truyền thông và báo chí. Các chuyên gia về truyền thông và chính trị tại Đại học Công giáo Giáo hoàng Rio de Janeiro (PUC-Rio), trong một bài phân tích trên The Conversation, 02/10/2026 (*), cho biết theo tài liệu mật này, « chính phủ Mỹ, trong nỗ lực kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Mỹ Latinh, có thể đang tăng cường các biện pháp, từ áp lực ngoại giao cho đến tài trợ chiến dịch tranh cử và chi phối mạng xã hội ». Báo cáo này đã nhận được nhiều chú ý tại Mỹ vào cuối tháng 9/2026, khi các thượng nghị sĩ Dân chủ Mỹ chất vấn ngoại trưởng Marco Rubio về thái độ của tổng thống Donald Trump đối với cuộc bầu cử Brazil. Báo Gazeta de Povo, một tờ báo có tuổi đời hơn thế kỉ, có uy tín hàng đầu tại Brazil, cho biết thêm về việc cơ quan an ninh liên bang Brazil được yêu cầu điều tra về các ủng hộ ngầm của Mỹ đối với phe đối lập, nhằm thúc đẩy các liên kết của phong trào cực hữu quốc tế với ứng cử viên Flávio Bolsonaro, con trai của cựu tổng thống Jair Bolsonaro, nhằm làm suy yếu chính sách của tổng thống mãn nhiệm cánh tả Brazil ủng hộ chủ nghĩa đa phương trong quan hệ quốc tế. Nhiều người bỏ phiếu cho Bolsonaro Con « không nhận ra ý đồ thực sự của Mỹ » ?  Tường trình của thông tín viên Sarah Cozzolino từ Rio de Jeinero, hai ngày trước cuộc bỏ phiếu vòng 1, cho thấy không khí căng thẳng xung quanh vấn đề can thiệp bầu cử: « "Brazil không phải là sân sau của bất kỳ ai", tổng thống Lula tuyên bố tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ngày 22/9. Bài phát biểu mạnh mẽ đã củng cố niềm tin của Maria Prandini, 31 tuổi, dự định sẽ bỏ phiếu ủng hộ ông tái đắc cử. ‘‘Ông Lula bảo vệ chủ quyền của chúng ta. Đây là lời đáp trả đối với xu hướng bầu ra các chính phủ phục tùng Hoa Kỳ tại Nam Mỹ." Trong năm nay, tổng thống Donald Trump đã liệt một số tổ chức tội phạm của Brazil vào danh sách các nhóm khủng bố. Caio Henrique, một cư dân khu ổ chuột City of God, cảm thấy lo ngại về tương lai của nền dân chủ tại Brazil : "Đó chỉ là một chiêu bài khác để biện minh cho các cuộc tấn công vào châu Mỹ Latinh. Tuy nhiên, Brazil là một quốc gia có chủ quyền, và chỉ các thể chế của chúng ta mới có đủ khả năng đấu tranh chống lại tội phạm có tổ chức trong nước." Vào năm 2025, ông Donald Trump đã áp đặt các biện pháp trừng phạt thương mại đối với Brazil liên quan đến vụ cựu tổng thống Jair Bolsonaro bị xét xử về âm mưu đảo chính. Cô Patricia Bustamante cho rằng nhiều cử tri ủng hộ con trai ông Bolsonaro đã không nhận thức được ý đồ thực sự của Hoa Kỳ : ‘‘Họ không hiểu những gì Mỹ lấy đi từ các quốc gia khác, rằng họ không đến để giải cứu ai cả, mà chỉ là để khai thác và chiếm đoạt tài nguyên của chúng ta." Theo ông Lula, với trữ lượng khoáng sản đất hiếm lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc, Brazil đã trở thành mục tiêu của tổng thống Mỹ ».  Dùng đe dọa tăng thuế để áp lực buộc thả Bolsonaro Cha Trả lời RFI, chuyên gia về Brazil, nhà sử học Anaïs Flechet, giáo sư về lịch sử đương đại tại đại học Sciences Po Strasbourg, nhấn mạnh can thiệp bầu cử là « một điểm cực kỳ quan trọng », và « một trong những đặc điểm chính của cuộc bầu cử này » : « Khi nhìn vào các ứng cử viên Bolsonaro và Lula, chúng ta thấy có cảm giác quen thuộc. Nhưng đồng thời cũng có một yếu tố rất mới. Đó là sức nặng của Hoa Kỳ trong cuộc bầu cử này và việc bầu cử ở Brazil mang một chiều kích thực sự mang tầm toàn châu lục. Sức nặng của Hoa Kỳ gắn liền với những nỗ lực can thiệp, đã được ghi nhận rất rõ ràng bằng tài liệu, chứ không phải là trí tưởng tượng của những ai còn mắc kẹt trong tư duy thời Chiến tranh Lạnh. Kể từ năm ngoái, từ khi Donald Trump trở lại cầm quyền tại Mỹ, đã có một loạt hành động nhắm vào Brazil. Đầu tiên là việc tăng thuế quan với mức thuế lên tới 50% đối với các sản phẩm đến từ Brazil được ban hành vào mùa hè năm 2025, kèm theo một thông điệp mang tính chính trị rất cao từ Donald Trump. Trong thông báo gửi Brazil công bố các mức thuế trừng phạt này, ông Trump đã gắn chúng với số phận của Jair Bolsonaro, vào thời điểm đó đang chờ bị xét xử vì âm mưu đảo chính. Thông điệp của Trump là: Đừng đụng đến Jair Bolsonaro, nếu không các người sẽ bị trừng phạt bằng mức thuế quan cực kỳ cao. Đó là giai đoạn đầu tiên của căng thẳng gay gắt giữa chính quyền Lula ở Brazil và chính quyền Trump. » Coi tổ chức tội phạm Brazil là « khủng bố », mở đường cho can thiệp: Tạo lợi thế cho Bolsonaro Con Chuyên gia Anaïs Flechet nhấn mạnh đến giai đoạn can thiệp thứ hai : « Giai đoạn tiếp theo khó khăn và căng thẳng hơn nhiều. Chúng ta thấy sự leo thang căng thẳng ngoại giao từ tháng 6 và đặc biệt là tháng 7 thông qua nhiều hình thức: đầu tiên là mức thuế quan mới (tăng thêm 25%) đối với hàng hóa Brazil sang Mỹ; tiếp đó là việc thu hồi thị thực của đại sứ Brazil tại Washington, một điều rất hiếm khi xảy ra, và cuối cùng là việc xếp các nhóm buôn bán ma túy — như PCC hay Comando Vermelho ở Rio — vào danh sách các tổ chức khủng bố. » Thông báo đưa PCC và Comando Vermelho vào danh sách các tổ chức « khủng bố » quốc tế, đã được ngoại trưởng Marco Rubio đưa ra vào ngày 28/05/2026, hai ngày sau chuyến thăm Nhà Trắng của Flávio Bolsonaro. Brazil phản đối quyết định pháp lý này, lo ngại nó có thể tạo tiền lệ cho can thiệp của Hoa Kỳ trên đất Brazil nhân danh chống khủng bố, theo nguyên tắc « ngoài lãnh thổ » của chính quyền Mỹ. Bên cạnh đó, quyết định này đặt vấn đề an ninh công cộng trở thành chủ đề trọng tâm của chiến dịch tranh cử, mang lại cho ứng cử viên cực hữu Flávio thế mạnh lớn trong vận động tranh cử. Hơn nữa, Viện Kinh tế Quốc tế Peterson - PIIE, trụ sở tại Mỹ, một tổ chức tư vấn kinh tế độc lập, phi đảng phái và có uy tín cao, vào tháng 6 năm 2026 cho rằng quyết định này còn trở thành mối đe dọa tinh vi hơn, với các biện pháp trừng phạt có nguy cơ làm tê liệt hệ thống ngân hàng của Brazil (« The latest US squeeze on Brazil jeopardizes its financial autonomy »). Động thái gây sức ép mới nhất của Hoa Kỳ đối với Brazil đe dọa quyền tự chủ tài chính của nước này, đặc biệt là hệ thống thanh toán PIX.   Nguy cơ loại trừ hệ thống PIX, rất được lòng dân Brazil  Về hệ thống thanh toán PIX, cô Laura Erber, một công dân hai quốc tịch, Ý và Brazil, một người quan sát chính trị Brazil lâu năm, nhận định : « Theo tôi, PIX là một ví dụ thực sự điển hình vì hệ thống thanh toán này hoàn toàn miễn phí. Hệ thống này do Ngân hàng Trung ương Brazil phát triển và được triển khai dưới thời chính quyền Bolsonaro cha. Pix đã thành công vang dội. Hiện nay, tôi

  5. Oct 1

    Thủ tướng Andy Burnham công khai để ngỏ phương án đưa Anh tái gia nhập Liên Hiệp châu Âu

    Ngày 29/09/2026, thủ tướng Anh Andy Burnham tới dự Đại hội thường niên của Đảng Lao động cầm quyền với một nghị trình bất ngờ : Công khai định hướng cho đảng Lao Động rằng họ sẽ lấy chủ đề quay trở lại Liên Hiệp Châu Âu (EU) làm khẩu hiệu tranh cử vào năm 2029, đảo ngược hướng đi cho tranh luận về Brexit dai dẳng trong các chính đảng Anh mười năm qua. Từ Luân Đôn, thông tín viên Nguyễn Giang tường trình: Đâu là các điểm mới trong tuyên bố của ông Burnham so với những phát ngôn về Brexit và EU của các thủ tướng Anh từ 2016 tới nay? TTV Nguyễn Giang : Tại Đại hội của Đảng Lao động Anh tuần này ở Liverpool, hôm 29/09, thủ tướng Andy Burnham đã tung ra "quả bom tấn” (bombshell) về lộ trình đảo ngược Brexit. Năm 2024, trong Cương lĩnh của đảng này có ba lằn ranh đỏ, không thể bước qua : Đó là không đưa Anh quay lại Thị trường chung (single market) của EU, không trở lại Liên minh thuế quan (customs union), và không chấp nhận tự do di chuyển (freedom of movement). Nhưng nay, ông Andy Burnham nói thẳng rằng Brexit “gây hại cho Anh nhiều hơn là đem lại lợi ích”. Ông mô tả rằng khi ra khỏi EU, Anh muốn kiểm soát biên giới tốt hơn, muốn tự chủ hơn để phát triển kinh tế, nhưng cả hai mục tiêu đó đều không đạt được, nên phải tìm giải pháp mới. Từ 10 năm qua, các đảng khác và nhiều đời thủ tướng Anh cũng nói về Brexit, vậy những gì ông Burnham nói có thực sự là mới mẻ? Chính trị Anh lâu nay chia làm hai phái. Phe ủng hộ Brexit, chống lại EU thì luôn nói là “hãy cố làm cho Brexit hoạt động hiệu quả” (make Brexit work). Các khó khăn kinh tế bị họ đổ lỗi cho chính phủ “làm mất cơ hội mà Brexit đem lại”. Những người hoàn toàn chống Brexit như một lãnh đạo của đảng Reform UK (cánh hữu bài ngoại), ông Richard Tice thì cho rằng tranh luận về Brexit là màn hỏa mù mà ông Burnham đưa ra, vì đằng nào thì với quyền lực trong tay, ông Burnham và đảng Lao động đã và đang đảo ngược Brexit bằng “biện pháp cửa sau”, hàm ý là thiếu minh bạch khi ký với EU nhiều thỏa thuận thắt chặt giao thương, trao đổi giáo dục, hợp tác khoa học, năng lượng. Phe phản đối Brexit, ủng  hộ EU cũng chỉ dám ước mơ về việc trở lại EU “trong mấy chục năm tới”, hay “trong thế hệ chúng ta”, tức là rất chung chung. Các đảng Tự do Dân chủ (LibDem) và Đảng Xanh muốn Anh quay lại liên minh thuế quan, hay cùng lắm thì vào thị trường chung EU nhưng không dám nghĩ tới việc đảo ngược hoàn toàn Brexit. Ông Burnham là người đầu tiên táo bạo nói thẳng rằng nước Anh cần chấm dứt tranh cãi mãi mãi về Brexit, mà cần đưa lên nghị trình rõ ràng về việc quay lại EU trong 2-3 năm tới.  Vậy lộ trình đó là như thế nào và lập luận của ông Burnham là gì? Thủ tướng Burnham, trong các phát biểu và khi trả lời phỏng vấn truyền hình bên lề Đại hội Đảng Lao động ở Liverpool, đã nói rất thẳng rằng cứ tranh cãi đúng sai về Brexit thì nước Anh còn “trôi nổi vô phương hướng từ nay đến hết thế kỷ 21 này”. Theo ông, cần phải chọn các phương án, như gia nhập Liên minh thuế quan (bước thấp nhất), hoặc vào Thị trường chung EU (bước tầm trung), và nếu được thì cần xem xét cả việc đưa Anh quay trở lại EU toàn bộ. Lập luận của ông là Brexit gây hại nhiều hơn là lợi cho nước Anh và nếu cần thì Đảng Lao động đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý lại về việc vào EU hay ở ngoài.  Liên Hiệp Châu Âu đã có phản ứng ra sao về phát biểu này của thủ tướng Anh ? Lãnh đạo Pháp và Tây Ban Nha đã hoan nghênh đề xuất để Anh quay lại EU. Tất nhiên, như lời tổng thống Emmanuel Macron nói thêm sau đó, Anh không thể chọn cách vào lại EU theo quy chế riêng. Còn ai cũng biết là để quay lại EU thì đơn của nước Anh cần được tất cả các nước thành viên EU phê chuẩn, điều này không dễ và không nhanh chóng. Tác động của phát biểu và nghị trình tái gia nhập EU mà ông Burnham đưa ra là như thế nào ở Anh? Dư luận nghĩ gì? Việc chấm dứt với tính nửa vời của tranh luận Brexit, kể cả ở phe tả như Đảng Lao động là điều mới mẻ nhất và có thể có tác động tới quan hệ Anh-EU từ sau hội nghị thượng đỉnh song phương cuối năm 2026. Xin nhắc rằng người tiền nhiệm của ông Burnham, cùng đảng Lao động, là Keir Starmer, muốn đàm phán tăng cường liên kết với EU trong nhiều lĩnh vực, nhưng vì Anh khi đó giữ các lằn ranh đỏ, như không vào lại liên minh thuế quan, sẽ đứng ngoài thị trường chung, nên đàm phán không có kết quả. Nay thì với cam kết sẵn sàng quay lại EU toàn bộ, toàn phần, người ta tin rằng ông Burnham sẽ dễ dàng tái khởi động việc thảo luận một số cơ chế với EU. Bởi EU sẽ không muốn một nước lớn như Anh “chân trong chân ngoài”. Xin  nhắc là EU có quy chế cho các nước nhỏ hơn Anh, ví dụ Na Uy, Liechtenstein hay Thụy Sĩ tham gia thị trường chung EU mà không cần là thành viên của khối. Dư luận chung ở Anh đã thay đổi khá nhiều về Brexit. Thăm dò dư luận mới ngày 30/09/2026 của YouGov cho thấy việc liên kết trở lại với EU chặt chẽ hơn nhưng không tái gia nhập thị trường chung châu Âu được tới 73% dân Anh ủng hộ và 15% phản đối. Còn về việc tái gia nhập EU thì số ủng hộ là 59%, số phản đối là 32%. Trên các trang tin tiếng Anh, chỉ một bài viết về phát biểu của ông Burnham dã có 4-5 nghìn lời bình luận, chứng tỏ sự quan tâm rất cao. Những người ủng hộ thì vui, nhưng cũng có người lo ngại là quá trình tái gia nhập EU sẽ kéo dài và tốn kém. Một số ý kiến quan tâm đến điều lãnh đạo EU gợi ý cho Canada trở thành "thành viên liên kết" (associate member) của EU và muốn biết quy chế đó là gì, có thể áp dụng cho Vương quốc Anh hay là không. Phe phản đối vẫn có, nhưng đa số nhấn mạnh một đảng chính trị không thể xóa bỏ kết quả trưng cầu dân ý dân chủ 10 năm trước, chọn Brexit của đa số cử tri Anh. Điều đáng chú ý là có các trang Facebook của người Anh sống ở Pháp, ở Tây Ban Nha phàn nàn rằng hồi trưng cầu dân ý lần trước họ không được tham gia – công dân Anh định cư ở nước ngoài tạm bị mất quyền cử tri ở quê nhà – và họ hỏi là nếu có bỏ phiếu đảo ngược Brexit thì họ có được tham gia hay không. Vì họ muốn có quyền lợi. Cuối cùng, đề xuất tái gia nhập EU của ông Burnham nằm ở đâu trong những cải cách thiên tả của ông? Có vẻ như chính phủ của ông Burnham nay nhận thấy việc quay lại EU là cách duy nhất giúp Anh chống đỡ được sóng gió thương mại và các đổ vỡ địa chính trị trên toàn cầu. Tuy không có chính sách viết hẳn ra, nhưng qua phát biểu của bộ trưởng Thương Mại James Reynolds hôm đầu tuần, ta có thể thấy  chính phủ Anh coi Mỹ và Trung Quốc là các đối thủ. Tức là Hoa Kỳ thời Trump không còn là đồng minh kinh tế với Anh nữa, theo quan điểm này. Và ông Reynolds nói Anh phải có mặt trong nghị trình tạo ra thương hiệu Made in Europe, để giúp cả Liên Hiệp Châu Âu và Anh bảo vệ được quyền lợi trước Hoa Kỳ và Trung Quốc. Về đối nội lẫn đối ngoại, đảng Lao động dưới sự lãnh đạo của ông Burnham đã nghiêng hẳn về phía tả, ví dụ như quốc hữu hóa một số dịch vụ công. Chính phủ Anh cũng ra lệnh trừng phạt người định cư Do Thái ở Israel, mở cửa ưu tiên đón người tị nạn Palestine. Đây là những điều ngược hoàn toàn với chính sách của Hoa Kỳ ở Trung Đông. Thêm vào đó, các lãnh đạo đảng Lao động Anh từ năm 2025 cũng đã nêu ra lo ngại về làn sóng cực hữu dâng lên ở châu Âu, được chính quyền Trump ủng hộ từ xa. Các nhân vật quan trọng của đảng này như thị trưởng Luân Đôn Sadiq Khan, hay cựu thủ tướng Gordon Brown đã ủng hộ việc quay lại EU như cách làm giảm đi nguy cơ Anh bị chủ nghĩa dân tộc sau Brexit dâng cao, gây ra chia rẽ nội bộ giữa các nhóm dân tộc, vùng miền ở Anh. Vì thế, việc liên kết với phe tả, phe trung tả hay trung hữu ở châu Âu để chống lại làn sóng cực hữu còn có ý nghĩa sâu xa hơn với đảng Lao động Anh về chính trị nội bộ, chứ không chỉ là chuyện kinh tế.

  6. Sep 24

    Trí tuệ nhân tạo: Nguy cơ tác nhân AI vượt vòng kiểm soát buộc Mỹ, Trung đối thoại tìm thỏa hiệp

    Hàng loạt vụ tác nhân AI thoát khỏi kiểm soát của công ty chủ quản AI trong hai tháng gần đây, đặc biệt là vụ Hugging Face, gây chấn động trước hết tại Mỹ. Nhiều đại tập đoàn AI đã kêu gọi chính quyền Mỹ sớm có biện pháp kiểm soát an toàn AI, nhưng tổng thống Donald Trump gạt phăng với lý do cuộc đua tranh công nghệ. Tuy vây, Washington lần đầu tiên chính thức đưa các đối thoại với Bắc Kinh về kiểm soát nguy cơ AI vào chương trình nghị sự. Biến cố Hugging Face: Các tác nhân AI phối hợp hành động  Đầu tháng 7/2026, trong vài ngày, hàng trăm tác nhân AI thuộc một số mô hình tân tiến của OpenAI đang trong giai đoạn thử nghiệm, trong môi trường cô lập với bên ngoài, đã tìm cách thoát ra được bên ngoài, xâm nhập vào các cơ sở của nền tảng Hugging Face. Hơn 17.000 hành động can thiệp đã được thực hiện, hoàn toàn không có bàn tay của con người (báo cáo của Hugging Face). Ngay sau sự việc được phát hiện, cuối tháng 7/2026, hơn 1.000 nhân viên của bốn tập đoàn OpenAI, Anthropic, Google DeepMind và Meta, trong đó có hai lãnh đạo OpenAI và Anthropic, đã công bố một thư ngỏ kêu gọi thế giới hành dộng phối hợp giảm tốc phát triển công nghệ AI, nhằm kịp thời đối phó với nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng khi các công nghệ tiên tiến (frontier models) vượt tầm kiểm soát. Hiểm họa do sự phát triển đột biến của AI gây ra với nhân loại đã liên tục được giới chuyên gia cảnh báo từ lâu nay. Tuy nhiên biến cố Hugging Face là một sự kiện chưa từng có. Cuộc xâm nhập của các tác nhân AI này không gây hậu quả nghiêm trọng, nhưng đây là lần đầu tiên các tác nhân IA chứng tỏ khả năng tự tổ chức phối hợp hành động quy mô lớn, vượt khỏi hệ thống kiểm soát. Chuyên gia hàng đầu về AI người Canada, Yoshua Bengio, giải thưởng Turing 2018 (thường được coi là Nobel tin học), nhà sáng lập Viện Trí tuệ nhân tạo Milan, nhấn mạnh đến tính chất vô cùng nguy hiểm của tác nhân AI hành động tự chủ : « Các tác nhân AI thậm chí còn tạo ra các lý do để làm những việc mà chúng biết là không nên làm, giống hệt như cách con người vẫn làm. Đó chính là điều chúng ta cần thực sự chú ý. Đa số mọi người hiện tại vẫn coi AI chỉ là những cỗ máy hay chương trình do các kỹ sư con người viết ra, nhưng thực tế chúng ta đã vượt xa giai đoạn đó rồi. Chúng ta đang đối mặt với các hệ thống AI có khả năng tự chủ, không cần đến con người. Để đạt được những mục tiêu mà chúng ta đặt ra, chúng có thể thực hiện đủ loại hành động có thể thực sự nguy hiểm. Nếu để tình trạng này tiếp diễn, và nếu các hệ thống này ngày càng trở nên thông minh và tự chủ hơn nữa, hậu quả có thể sẽ vô cùng thảm khốc. Tuy nhiên, đó lại chính là hướng đi hiện nay. » Từ hơn hai tháng nay, hàng loạt vụ tác nhân AI hành động tự tung tự tác được ghi nhận. Viện An ninh Trí tuệ nhân tạo Anh quốc AISI, trong cuộc thử nghiệm cuối tháng 7, đầu tháng 8, đã phát hiện được 10 trường hợp tác nhân AI can thiệp mạng Internet mà không được phép, chiếm gần 10% số thử nghiệm, trong đó đại đa số xuất phát từ các mô hình của Anthropic. Xét về quy mô và tầm mức, vụ Hugging Face là ghê gớm nhất. Áp lực gia tăng trong nội bộ nước Mỹ … Về các sự cố AI hành động tự tung tự tác nói trên, trong giới chuyên gia có nhiều quan điểm. Có nhiều người cho đây là thủ đoạn của các tập đoàn công nghệ Mỹ nhằm khôn khéo quảng bá hình ảnh (Racha Chatila, giáo sư danh dự về AI và đạo đức công nghệ ở Đại học Sorbonne), đồng thời gây áp lực với Trung Quốc. Giáo sư Laurence Devillers, chuyên về các vấn đề đạo lý với AI, một mặt chỉ trích việc thổi phồng các nguy cơ của AI dến mức hoang tưởng khi nói đến sự tuyệt diệt của nhân loại, mà không dựa trên cơ sở cụ thể nào, nhưng đồng ý về hiểm họa AI vượt tầm kiểm soát là có thực (trả lời Radio France). Áp lực gia tăng lên chính quyền Trump. Giữa tháng 9/2026, ba tập đoàn lớn trong lĩnh vực Trí tuệ Nhân tạo tại Hoa Kỳ, Open AI, Anthropic và Google DeepMind thúc đẩy thành lập một cơ quan độc lập với nhà nước, giám sát để ngăn ngừa những rủi ro liên quan đến công nghệ này, tương tự như Cơ quan Quản lý Tài chính Hoa Kỳ (FINRA). Ngày 18/09, thống đốc bang California Gavin Newsom ban hành sắc lệnh thúc đẩy các tập đoàn phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo tăng cường các hàng rào an ninh đề phòng AI « vượt khỏi tầm kiểm soát của con người » với công cụ mới mang tên kill switch, tức một cơ chế ngăn chặn khẩn cấp. Murielle Popa-Fabre, chuyên gia về quản trị AI (bài Comment réguler l’IA sans reculer ? Radio France, 17/09/2026) đánh giá cao hành động phối hợp của các tập đoàn AI hàng đầu vào thời điểm sắp diễn ra thượng đỉnh Mỹ - Trung và hội nghị quốc tế : « Thời điểm mà các thông báo được các công ty AI đưa ra rất đáng chú ý,  ngay trước cuộc gặp Tập Cận Bình - Donald Trump, cũng như một hội nghị quan trọng của Liên Hiệp Quốc vào tuần tới, nơi mà công tác xây dựng cơ chế quản trị AI đã được triển khai từ lâu. Vấn đề này bao gồm hai khía cạnh. Thứ nhất là nhận thức ngày càng rõ rằng mọi hành động cần phải được thực hiện ở cấp độ quốc tế. Và thứ hai là các giải pháp cụ thể đang được đề xuất, đáng chú ý là từ phía công ty Anthropic, như để các bên thứ ba đáng tin cậy (un tiers de confiance) đánh giá các mô hình AI. Bất kể lý do ẩn sau những hành động này là gì, đây vẫn là một bước tiến rất quan trọng. Bởi vì đề xuất này làm nổi bật những vấn đề then chốt liên quan đến hệ thống kiểm thử - giám sát, tham gia của bên thứ ba đáng tin cậy, và cho thấy những thách thức rộng lớn hơn xoay quanh công tác quản trị AI. » Đọc thêm : Vì sao OpenAI và Anthropic muốn làm chậm cuộc đua Trí tuệ Nhân tạo ?  Tại phiên họp về AI của Hội đồng Bảo an, ngày 23/09/2026 (một ngày trước thượng đỉnh Mỹ - Trung), theo sáng kiến của Pháp, lãnh đạo các công ty hàng đầu trí tuệ nhân tạo, OpenAI, Anthropic và Hugging Face đã kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế để kiểm soát những rủi ro. Trong lúc tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 22/09 bác bỏ ý tưởng về cơ chế giám sát toàn cầu, đại sứ Trung Quốc muốn đặt toàn bộ cơ chế giám sát dưới sự bảo trợ của LHQ. Theo AFP, chủ tịch - tổng giám đốc Anthropic Dario Amodei lần đầu tiên cam kết Anthropic « đơn phương làm chậm lại tốc độ phát triển AI » để đảm bảo mọi mô hình mới đều « thực sự an toàn ».   … Washington thúc đẩy đối thoại chính thức với Trung Quốc trước thềm thượng đỉnh Vấn đề đối thoại về an toàn AI rút cục đã được chính phủ Mỹ chính thức đưa vào đề xuất với Trung Quốc. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, người phụ trách đàm phán chính, đã đề xuất về cơ chế thông báo về an toàn AI (safety notifications) trong các cuộc thảo luận với Trung Quốc trước thềm thượng đỉnh (24/09). Cụ thể là xây dựng thảo luận về các mối đe dọa chung, bao gồm cả việc thông báo về các sự cố liên quan đến AI có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia mỗi bên. Ông Sun Chenghao, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế, thuộc Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh), cho biết chương trình nghị sự có thể tập trung vào các rủi ro AI có khả năng gây hại cho cả hai nước, chẳng hạn như các cuộc tấn công mạng sử dụng AI, việc lạm dụng AI vào mục đích sinh học, sự cố nghiêm trọng ở các mô hình AI lớn hoặc tình trạng mất quyền kiểm soát của con người (AP). Quân sự : AI ngày càng trở thành chủ chốt, nguy cơ đại thảm họa gia tăng Bộ trưởng An ninh Quốc gia Trung Quốc Trần Nhất Tân (Chen Yixin), trong một bài viết trên báo Trung Quốc hồi tuần trước, nhấn mạnh AI đang làm thay đổi cơ bản cách thức tiến hành chiến tranh, « từ vai trò hỗ trợ trên chiến trường sang vai trò chủ chốt ». Theo Reuters, hai tác giả Melanie Sisson, nghiên cứu viên cao cấp tại viện nghiên cứu Brookings, và Jiang Tianjiao, phó giáo sư tại Đại học Phục Đán (Fudan), đã tham gia vào cuộc đối thoại về trí tuệ nhân tạo (AI) và an ninh quốc gia giữa Mỹ và Trung Quố

  7. Sep 17

    Houthi, Hormuz và Ukraina : Một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu mới có xảy ra ?

    Cùng với cuộc chiến tranh Ukraina, eo biển Hormuz bị phong tỏa và đường ống dẫn Đông – Tây của Ả Rập Xê Út bị drone bắn phá, việc phe nổi dậy Houthi chiếm giữ nhiều vị trí chiến lược tại eo biển Bab El Mandeb đang làm dấy lên nỗi lo xảy ra một cú sốc năng lượng mới trên thế giới. Phe Houthi có sẽ là tia lửa châm ngòi khủng hoảng kinh tế toàn cầu ? Nằm ở phía nam bán đảo Ả Rập, giữa Yemen, Djibouti và Erithrea, eo biển Bab el Mandeb, dài 50 km và rộng khoảng 32 km, nối Hồng Hải với Ấn Độ Dương, cửa ngõ đến kênh đào Suez, một tuyến đường tắt hàng hải chính yếu nối châu Á và châu Âu. Trong điều kiện bình thường, gần 20 ngàn tầu thuyền đi qua tuyến đường này mỗi năm, tương đương với khoảng 10-15% thương mại toàn cầu. Đối với châu Âu, khoảng 40% thương mại với Trung Quốc phụ thuộc vào tuyến đường vận tải qua Hồng Hải và Bab el Mandeb. Hành lang đường biển này, tuy không có quy mô như eo biển Hormuz, eo biển Bab el Mandeb còn là nơi trung chuyển của khoảng 12% lượng cung dầu hỏa thế giới và gần 8% lượng khí tự nhiên hóa lỏng. Ngay sau khi phe Houthi tuyên bố chiếm được các đảo chiến lược nằm ở eo biển Bab el Mandeb và thông báo của Ả Rập Xê Út đóng đường ống dẫn dầu Đông – Tây sau một cuộc tấn công bằng drone, giá dầu Brent tham chiếu đã vượt ngưỡng 100 đô la/thùng và tiến gần đến mức 110 đô la, khiến giá xăng dầu tiêu thụ tại nhiều nơi từ châu Á, đến châu Phi, châu Âu hay tại Mỹ cũng tăng cao. Ả Rập Xê Út : Ngân hàng trung ương dầu hỏa Thierry Bros, giáo sư tại trường Khoa học Chính trị Paris, chuyên gia cao cấp về Năng lượng tại Energy Delta Institute, trả lời phỏng vấn trang Atlantico lưu ý thị trường dầu hỏa thế giới trước khi có xung đột với Iran vẫn có một mức độ linh hoạt nhất định. Năm 2025, thị trường trong trạng thái dư cung tương đối, do việc Ả Rập Xê Út, quốc gia sản xuất dầu hỏa duy nhất có khả năng duy trì một công suất khai thác dự phòng đáng kể, khi nguồn cung toàn cầu gặp trục trặc, vẫn có thể tăng sản lượng để bù đắp phần nào. Ngoài ra, Ả Rập Xê Út đã thực hiện những khoản đầu tư được cho là « vô ích » trong thời bình, khi cho phát triển đường ống Đông – Tây, nối vùng Vịnh với cảng Yanbu ở Hồng Hải. Từ khi Hormuz bị đóng, đường ống dài khoảng 1.200 km này đã cho phép Ả Rập Xê Út đưa khoảng bốn triệu thùng dầu mỗi ngày ra thị trường thế giới. Nếu Bab el Mandeb bị phong tỏa, đường ống dẫn này có nguy cơ trở nên « vô dụng ». Việc Riyad thông báo đóng đường ống dẫn này sau vụ drone tấn công càng khiến áp lực lên giá dầu tăng cao.   Trên kênh truyền hình quốc tế France 24, vị chuyên gia về năng lượng giải thích : « Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, hơn 20 triệu thùng dầu và 20% khí hóa lỏng đã biến mất khỏi thị trường mỗi ngày, gây ra một cuộc khủng hoảng khí đốt nghiêm trọng tại châu Âu. Tuy nhiên, Ả Rập Xê Út, được coi là ngân hàng dầu hỏa trung tâm thế giới, đã có những giải pháp thay thế, và một trong số các biện pháp đó là cung cấp bốn triệu thùng dầu mỗi ngày thông qua đường ống dẫn Đông – Tây, giúp giải quyết phần lớn vấn đề eo biển Hormuz. Vì vậy, trên thực tế, từ 20 triệu thùng mỗi ngày, chúng ta đã giảm vấn đề xuống chỉ còn, nếu tôi có thể nói như vậy, 9 triệu thùng mỗi ngày, vì Trung Quốc cũng đã giảm nhu cầu nhập khẩu. Ngày nay, nếu đường ống dẫn dầu bị đóng cửa, hoặc nếu eo biển bị đóng cửa – về cơ bản là giống nhau – chúng ta sẽ lại thiếu hụt 14 triệu thùng dầu mỗi ngày trong một thế giới tiêu thụ khoảng 100 triệu thùng mỗi ngày, có nghĩa là 14%, một con số khổng lồ. » Bab el Mandeb, chốt chặn chiến lược thứ hai của Iran Trong bối cảnh này, theo giới quan sát, nếu Hormuz và Bab el Mandeb bị đóng hoàn toàn, giá dầu có thể tăng vọt đến mức đe dọa nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, theo quan điểm của Thierry Bros, chiến lược của Iran và phe Houthi không nhất thiết nhằm phá hủy hoàn toàn hệ thống kinh tế toàn cầu, mà là đẩy giá dầu lên cao đến mức Washington buộc phải đàm phán. Thời điểm tung đòn chiến lược này cũng không phải ngẫu nhiên. Donald Trump đang đối mặt với những khó khăn trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Iran hiểu rõ rằng dầu mỏ là « vũ khí kinh tế » mạnh nhất mà họ còn nắm giữ. Do vậy, eo biển Bab el Mandeb được coi là « vũ khí nguyên tử » thứ hai của Teheran trong cuộc đối đầu với Washington. Trả lời France 24, chuyên gia Thierry Bros giải thích tiếp : « Iran và các đồng minh của họ, trong trường hợp này là phe nổi dậy Houthi và cả những kẻ đã đánh bom đường ống dẫn dầu, mà tôi nghĩ là từ Irak, đang cố gắng đẩy giá dầu lên cao vì họ biết phương Tây chúng ta không thể sống thiếu dầu mỏ, và nếu giá dầu tăng quá cao, Trump sẽ buộc phải tìm ra giải pháp cho cuộc chiến. Thực tế, chúng ta đang trong một cuộc chạy đua với thời gian. Một mặt, ông Trump đang cố gắng lật đổ chế độ Iran bằng cách ngăn chận dòng chảy dầu mỏ và do đó là doanh thu từ dầu mỏ, khiến Iran có ít tiền, và có thể không còn khả năng trả lương cho quân đội. Vì vậy, khi chính quyền không còn tiền trả lương cho quân đội, không gì chắc chắn là họ sẽ bắn vào người dân của họ. Mặt khác, Iran đang cố gắng bằng mọi cách  đẩy giá dầu lên cao. Cách tốt nhất là tấn công Ả Rập Xê Út, vì vương quốc này là 'ngân hàng trung ương' của dầu mỏ, là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất, một trong những nhà xuất khẩu dầu lớn nhất. » Giá dầu tăng, lỗi ở Ukraina ? Việc sử dụng phe Houthi để gây sức ép tại Bab el Mandeb được xem như là một quân bài chiến lược nhằm tạo thêm đòn bẩy trong đàm phán. Dù vậy, trong cuộc đọ sức này, cả Mỹ và Trung Quốc đều không có lợi ích trong việc đẩy kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái. Điều này giải thích vì sao Trung Quốc đã giảm nhập khẩu đến 5 triệu thùng dầu/ngày, bởi vì Bắc Kinh không muốn gây ra một cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu. Đây chính là yếu tố hạn chế nguy cơ leo thang quá mức giữa các bên tham chiến. Theo AP, giá dầu diesel tại Mỹ hôm thứ Hai 14/09 đã chạm mức kỷ lục hơn 6 đô la/gallon, tăng gần 66% so với thời điểm đầu cuộc chiến Iran. Trong thế khó này, nguyên thủ Mỹ đã đổ trách nhiệm cho đồng cấp Ukraina và yêu cầu Volodymyr Zelensky ngừng không kích các nhà máy lọc dầu của Nga, vì theo ông, đây chính là nguồn cội khiến giá dầu tăng cao. Về điểm này, ông Jean-Louis Schilansky, cựu chủ tịch UFIP (Liên đoàn Công nghiệp Dầu khí Pháp) trên kênh truyền hình Franceinfo phần nào nhìn nhận các tác động của cuộc chiến Ukraina đối với nguồn cung nhiên liệu : « Quả thật, các cuộc tấn công của Ukraina vào các nhà máy lọc dầu của Nga từ nhiều tháng qua đã phần nào làm giảm sản lượng dầu diesel của Nga, chủ yếu xuất khẩu sang Ấn Độ và các nước châu Á khác, và do vậy, đã góp phần làm gia tăng căng thẳng trên thị trường dầu diesel quốc tế ». Châu Âu, bên thiệt lớn nhất Chỉ có điều, trong cuộc đọ sức này, ngoài Ả Rập Xê Út là nạn nhân liên đới, Châu Âu là bên thua cuộc lớn nhất và có nguy cơ đối mặt với khủng hoảng năng lượng nhiều hơn Mỹ, khi phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kép là khí đốt và dầu hỏa. Theo ông Thierry Bros, cú sốc năng lượng này diễn ra vào lúc nền kinh tế Châu Âu trì trệ, có mức tăng trưởng thấp, năng suất suy giảm và đang gặp nhiều bất ổn chính trị: « Thật không may, khủng hoảng khí đốt hiện nay là khủng hoảng của châu Âu. Hôm thứ Sáu, 11/09, giá khí đốt đã chạm mức kỷ lục chưa từng thấy kể từ cuối tháng 12/2022. Bởi vì giá khí đốt tại Mỹ rẻ hơn đến 10 lần so với châu Âu, do vậy không có khủng hoảng khí đốt ở Mỹ. Giờ đây, khủng hoảng xăng dầu là toàn cầu, nhưng đối với châu Âu, đó là khủng hoảng khí đốt và dầu lửa, trong khi tại Mỹ chỉ là khủng hoảng dầu hỏa.   Một lần nữa, châu Âu đã tỏ ra thụ động, bởi vì người cuối cùng có quyền chấm dứt cuộc chiến giá cả này sẽ là Trump, nếu giá dầu tăng quá cao và cử tri của ông không thể c

  8. Sep 10

    Dữ liệu bị đánh cắp : Một thị trường chợ đen béo bở và có cấu trúc chặt chẽ

    Các dữ liệu bị rò rỉ hay đánh cắp không còn đơn thuần là « sản phẩm phụ » của các cuộc tấn công mạng. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng chúng đang trở thành một « nguồn tài nguyên vận hành » được mua bán và tái khai thác trong một hệ sinh thái tội phạm mạng có tổ chức chặt chẽ. Theo các khảo sát gần đây, ngoài một số vụ tấn công mạng có mục tiêu chính trị và địa chính trị, 86% các vụ xâm phạm dữ liệu có mục tiêu kiếm tiền và 55% số vụ tấn công là do các nhóm tội phạm có tổ chức thực hiện. Những dữ liệu bị đánh cắp này sau đó sẽ được rao bán trên Internet, đặc biệt là trên thị trường chợ đen của Dark Web. Những người rao bán và mua dữ liệu đánh cắp là ai ? Rayna Stambouliscka, tổng giám đốc công ty tư vấn an ninh mạng RS Stratégie, cộng tác viên Trung tâm Nghiên cứu Quốc gia Pháp (CNRS), trên đài France Culture cho biết : « Đó là những người muốn bán lại các dữ liệu, hoặc họ tự đánh cắp dữ liệu, hoặc họ mua dữ liệu rẻ hơn từ người khác, hoặc họ có một nguồn cung cấp liên tục các dữ liệu mới giá rẻ… Nhìn chung, có hai loại hình chính : Những người thích các dữ liệu của cá nhân và những người thích các dữ liệu của các tổ chức ». Giống như trên eBay của Mỹ hay Leboncoin tại Pháp, dữ liệu bị rò rỉ được chào bán trên Dark Web, có ghi rõ xuất xứ và các mẫu dữ liệu giống như trong cửa hàng nước hoa, theo giải thích của Gael Musquet, một hacker, với đài France Inter : « Quý vị nhận được các mẫu cho phép xác minh chất lượng dữ liệu, mức độ cuộc tấn công đã được thực hiện ». Các nghiên cứu gần đây cho thấy thị trường ngầm này có quy mô to lớn. Năm 2024, lần đầu tiên các hoạt động mua bán dữ liệu bị đánh cắp cán mốc 2 tỷ đô la. Và chỉ riêng trong sáu tháng đầu năm 2025, người ta ghi nhận hơn 1,4 tỷ bản ghi dữ liệu bị xâm phạm. Một công trình khảo sát 30 chợ darknet lớn đã phát hiện hơn 96 ngàn tin rao bán dữ liệu đánh cắp từ khoảng 3000 người bán chỉ trong vòng tám tháng. Doanh thu được ghi nhận trong thời gian nghiên cứu vượt 140 triệu đô la, nhưng con số này được cho là khá nhỏ so với quy mô thực tế của thị trường hiện nay. Dark Web : Tin tặc đóng vai trò « nhà sản xuất » Nền kinh tế ngầm này ngày càng giống với các nền tảng thương mại điện tử hợp pháp, thậm chí có cả dịch vụ chăm sóc khách hàng và hệ thống đánh giá người bán. Điều này minh chứng cho sự phát triển mạnh mẽ của mô hình mà trang Businesstechweekly gọi là « tội phạm mạng như một dịch vụ » (Cybercrime-as-a-Service). Các cuộc điều tra do Synacktiv1 tiến hành còn chỉ ra rằng thị trường này là một chu trình khai thác có thể kéo dài nhiều năm, với sự tham gia của nhiều nhóm tác nhân khác nhau, được phân công lao động tương tự như « các chuỗi gia công trong ngành công nghiệp », theo như cách diễn đạt của Maxence Fossat, chuyên gia an ninh mạng tại Synacktiv, trong một báo cáo công bố ngày 28/05/2026. Cụ thể, mạng lưới này được phân chia giữa những người thu thập dữ liệu bằng cách sử dụng các phần mềm đánh cắp thông tin (infostealers) hoặc trực tiếp xâm nhập vào hệ thống; Các đơn vị tổng hợp dữ liệu, chuyên tập hợp và hợp nhất các dữ liệu thu được từ nhiều vụ rò rỉ khác nhau; Các nhà cung cấp dịch vụ kiểm thử tự động, chỉ giữ lại những thông tin truy cập thực sự còn hiệu lực và có thể khai thác được. Và sau cùng là các đầu mối môi giới, bán lại chuyên biệt, những người chào bán các quyền truy cập này cho các nhóm tội phạm khác, trong đó nổi bật nhất là các tổ chức vận hành phần mềm tống tiền (ransomware). Tuy nhiên, không phải mọi dữ liệu thu được từ một vụ rò rỉ đều có giá trị thương mại trong cùng một khoảng thời gian. Bà Yamina Tadjeddine Fourneyron, giáo sư kinh tế tại đại học Lorraine, chuyên gia về tài sản tiền điện tử, trên đài France Culture giải thích : « Khi bạn vào Dark Web, những thị trường chợ đen, để bán lại, bạn sẽ thấy mọi thứ được tổ chức theo bản chất của thông tin được bán. Đó là lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, dữ liệu tài chính, hay dữ liệu cá nhân, ít nhiều đầy đủ thông tin hay không ? Và bạn sẽ tìm thấy những người chuyên về từng lĩnh vực, và sau đó là danh tiếng và xếp hạng phản ánh độ tin cậy của người bán lại. » Theo hacker Gael Musquet, thông tin cá nhân này được mua bán, đấu giá, thậm chí được cho không nếu không ai muốn. Và đối với những tội phạm ít kinh nghiệm hơn, sách hướng dẫn và thiết bị cũng được cung cấp đính kèm: « Họ có dữ liệu thô, nhưng cũng có cả công cụ phân tích, công cụ gửi email và tin nhắn văn bản. Tóm lại, tùy thuộc vào trình độ kỹ năng của người có được những tập tin này, tội phạm mạng sẽ cung cấp các công cụ để khai thác dữ liệu đó dễ dàng hoặc khó khăn hơn. » Những dữ liệu có giá trị cao nhất Trang ITSocial còn lưu ý thêm, trong nền kinh tế ngầm của tội phạm mạng, mỗi dữ liệu bị đánh cắp có « vòng đời kinh tế » riêng : Cookie phiên làm việc có giá trị rất cao nhưng ngắn hạn, trong khi các cặp « tên đăng nhập và mật khẩu » có thể tiếp tục được mua bán và khai thác trong thời gian dài hơn. Các dữ liệu kỹ thuật lại tuân theo một logic khai thác dài hạn. Những dữ liệu như tài liệu nội bộ, cấu hình hạ tầng công nghệ thông tin, sơ đồ kiến trúc hệ thống, hay mã nguồn phần mềm có thể được lưu giữ trong nhiều năm trước khi được sử dụng để phát hiện các lỗ hổng bảo mật, hoặc chuẩn bị cho các cuộc tấn công có chủ đích. Loại hình khai thác này chủ yếu liên quan đến các tác nhân có năng lực cao, đặc biệt là những nhóm hoạt động vì lợi ích quốc gia hoặc phục vụ mục tiêu tình báo kinh tế. Đối với các tin tặc, giá trị của dữ liệu không nằm ở khả năng bán lại ngay lập tức, mà ở tiềm năng cung cấp thông tin chiến lược trong dài hạn. Tùy theo giá trị của mỗi loại thông tin mà giá cả các cơ sở dữ liệu được định giá rất khác nhau trên thị trường ngầm. Các cơ sở dữ liệu doanh nghiệp, thông tin sở hữu trí tuệ nhân tạo là những tập tin có giá trị cao nhất, có thể được giao dịch với giá hàng trăm nghìn đô la. Đặc biệt, dữ liệu y tế được coi là loại tài sản có giá trị cao vì tính « vĩnh viễn » của chúng. Nếu thẻ tín dụng bị lộ, chủ sở hữu có thể khóa và cấp lại thẻ mới. Nhưng hồ sơ bệnh án hay thông tin sức khỏe cá nhân gần như không thể thay đổi khi đã bị đánh cắp. Trong số này, các dữ liệu cá nhân là những món hàng có giá trị thấp nhất. Trong vụ rò rỉ dữ liệu tại France Travail, cơ quan hỗ trợ việc làm cho người thất nghiệp tại Pháp, vào năm 2024, thông tin của hơn 36 triệu người được rao bán trên Dark Web với giá 5.000 đô la. Vì vậy, theo giáo sư kinh tế Yamina Tadjiddine, tiêu chí định giá dữ liệu thực ra không khác nhiều so với thị trường kinh tế truyền thống : « Điều này phụ thuộc vào mức độ khan hiếm. Nếu bạn là người đầu tiên sở hữu chúng, rõ ràng là giá sẽ rất cao. Ví dụ, hiện nay, dữ liệu thẻ tín dụng gần như vô giá trị vì chúng đã được phổ biến rộng rãi. Sau đó còn có một khía cạnh khác : Tính chất đầy đủ của thông tin thu thập được. » AI, trợ thủ đắc lực mới cho tin tặc, doanh nghiệp thêm khốn đốn Các cuộc tấn công mạng đang trở nên phổ biến và ngày càng tinh vi hơn. Thay vì khai thác các lỗ hổng kỹ thuật, tin tặc tấn công bằng xâm nhập các tài khoản hợp lệ bị đánh cắp. Dữ liệu rò rỉ giúp tội phạm thực hiện các chiến dịch lừa đảo, giả mạo danh tính và kỹ nghệ xã hội thuyết phục hơn nhờ những hiểu biết về nội bộ của nạn nhân. Theo điều tra của Synacktiv, hai yếu tố đang thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế ngầm này là trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) và các nhà môi giới quyền truy cập ban đầu (Initial Access Brokers - IAB). AI giúp tự động hóa nhiều công đoạn tấn công, còn các IAB chuyên tìm kiếm rồi bán lại quyền truy cập vào hệ thống bị xâm nhập cho những nhóm tội phạm khác. Cuối cùng, Synacktiv nhận định, các doanh ng

See All (24)

About

Thời sự quốc tế nổi bật qua lăng kính của RFI

Information

More From RFI Tiếng Việt

You Might Also Like