Klechdy – folklor i legendy polskie

Oskar Jaśniewski

„Klechdy” to opowieści z pogranicza prawdy, baśni i folkloru. Utkane z ludowych wierzeń, zapomnianych notatek etnografów i pożółkłych kart archiwów. To historie z ust tych, którzy naprawdę wierzyli. Opowiedziane na nowo — by nie odeszły razem z nimi. Każdy odcinek to osobna klechda. Każda dotyka tego, co przez lata przemilczane, wyparte albo zepchnięte w cień. Ale nigdy naprawdę nie zniknęło.

Episodes

  1. 12/02/2025

    5. Ci, co prowadzą chmury

    Zapraszam na opowieść o Płanetnikach, czyli o tych, którzy według polskiego folkloru potrafili kierować chmurami. W tym odcinku przyglądam się świadectwom zebranym przez etnografów, a w szczególności życiu Wojciecha Rachwała, nazywanego ostatnim polskim Płanetnikiem. Posłuchamy też opowieści, w których drobny gest – jak przyjęcie wędrowca – mógł ochronić dom, a odmowa potrafiła pogrążyć losy całej wsi. To Klechda o wierzeniach, które przez dziesięciolecia pomagały tłumaczyć to, co działo się na niebie. I o ludziach, których zadanie było proste: nie dopuścić, by burza zrobiła więcej szkody, niż musi.

    5. Ci, co prowadzą chmury

  2. 07/27/2025

    4. Co straszy w lesie

    W czwartym odcinku „Klechd” zapraszam Was na spacer ścieżkami leśnego folkloru. Będziemy meandrować między współczesnymi legendami, które stały się wiralnymi historiami, a świadectwami mieszkańców wsi, zapisanymi przez etnografów w latach 60. Spotkamy się z Leszym, Dobrochoczym, Wiłami i innymi leśnymi bóstwami. Wysłuchamy opowieści, które mogą wywołać lekki dreszcz — zwłaszcza, gdy wrócą do Was wśród leśnej ciszy. Bo las od wieków był źródłem naszych największych fascynacji — ale też najstarszych koszmarów. Zmieniały się epoki, imiona bóstw i demonów, ale las pozostawał ten sam. Nieprzenikniony. Zmienny. Znajomy — i jednocześnie obcy.

    4. Co straszy w lesie

  3. 06/24/2025

    3. Zanim zapłonął stos

    Czternaście kobiet. Plotka, która wymknęła się spod kontroli. I stos, którego dym unosił się nad wsią jeszcze długo po wszystkim. Latem 1775 roku w Doruchowie zaczęła się historia, która zakończyła się ogniem — i ostatnim udokumentowanym procesem czarownic na ziemiach Polski. To nie jest klechda o magii. To opowieść o winie bez dowodów, o milczeniu, które bolało bardziej niż tortury, i o słowach, które — raz wypowiedziane — nie dają się cofnąć.

    3. Zanim zapłonął stos

  4. 05/23/2025

    2. Odrzuceni przez śmierć

    Sierp na szyi. Kłódka na stopie. Ciało, które miało nie wrócić — a mimo to, nie dawało spokoju. Dziś znamy ją jako „Wampirzycę Zosię”. Ale zanim stała się archeologicznym odkryciem, była tylko dziewczyną, którą starano się unieruchomić. Żelazem. Lękiem. Rytuałem. W drugim odcinku „Klechd” opowiadam o tych, którzy nie zaznali spokoju po śmierci. O strzygach błąkających się nocą. O upiorach, które siadały na piersi śpiących i odbierały im oddech. To opowieści zebrane u źródeł — z ust tych, którzy naprawdę wierzyli. Spisane, by nie przepadły wraz z tymi, którzy je opowiadali. Bo czasem wystarczy, że ktoś jest inny.By po śmierci odebrano mu prawo do spokoju.

    2. Odrzuceni przez śmierć

  5. 04/22/2025

    1. Morowe ofiary

    Zakopany żywcem włóczęga. Niemowlę pogrzebane z ciałem matki. Stara kobieta znikająca pod krzyżem. Nie łączyło ich nic — prócz ludowego przekonania, że jeśli odda się ich śmierci, śmierć odwróci wzrok od reszty. W pierwszym odcinku „Klechd” cofamy się do końca XIX wieku, gdy przez podgórskie wsie przetoczyła się epidemia cholery. Potem przyszła wojna. A z nią – tyfus, czerwonka, hiszpanka. To czasy, gdy zaraza nie była tylko chorobą – była siłą, demonem, przekleństwem z innego świata. W dolinach, gdzie linia między życiem a śmiercią bywała cienka jak mgła o poranku, mieszkańcy szukali ratunku w rytuałach starszych niż pamięć. To nie fikcja. To zapisane w zbiorowej pamięci historie z czasów zarazy – opowieści, które przetrwały, bo niosły coś więcej niż fakt. Niosły lęk. Przestrogę. Prawdę o człowieku, który w obliczu śmierci gotów jest zrobić wszystko, by przeżyć.

    1. Morowe ofiary
  • 5 Episodes

About

„Klechdy” to opowieści z pogranicza prawdy, baśni i folkloru. Utkane z ludowych wierzeń, zapomnianych notatek etnografów i pożółkłych kart archiwów. To historie z ust tych, którzy naprawdę wierzyli. Opowiedziane na nowo — by nie odeszły razem z nimi. Każdy odcinek to osobna klechda. Każda dotyka tego, co przez lata przemilczane, wyparte albo zepchnięte w cień. Ale nigdy naprawdę nie zniknęło.

Information