Әдеп Podcast

Ақсәуле Әлжан, Жолдас Өрісбай

Журналистикадағы этикалық дилеммаларды талқылайтын орын. Журналистер Ақсәуле Әлжан мен Жолдас Өрісбайдың бірлескен жобасы

Episodes

  1. 12/14/2025

    Шенеунікпен қарым-қатынас, мүдделер қақтығысы, блогер мен журналистің айырмашылығы – Б.Көпбаев кейсі

    11 желтоқсанда Шымкент қаласының әкімі Астанаға келіп, есеп беріп, журналистермен брифингке қатысты. Жиынға қатысқан «журналист» Бақытжан Көпбаев сұрақ жауап кезінде алдымен әкімді мақтап, кейін «cізді бізге әкім қылып сайлаған Аллаға және президентке рақмет» деді. Ал жиыннан кейін әкімге қосымша сұрақ қойғысы келген журналистерге Көпбаев кедергі келтіріп, әкімнің қорғаушысы, «өкілі» секілді сөйлеуге тырысты. Журналистер Ақсәуле Әлжан мен Жолдас Өрісбай Әдеп подкастың кезекті санын осыған арнап, Көпбаевтың қай журналистік стандартты бұзғанын талқылады. Одан бөлек, журналист пен блогердің айырмашылығы мен қазақ қоғамындағы мүдделер қайшылығының элементтерін, сонымен бірге дәстүрлі қазақ қоғамындағы қарым-қатынастардың қазақ журналистикасына кері әсерін де талдады.0:00 – Анонс 0:18 – «Журналистің» Шымкент әкіміне комплименті1:41 – «Сізді бізге әкім қылып сайлаған Аллаға және президентке рақмет»3:27 – Бақытжан Көпбаев кім?4:50 – Журналист пен блогер айырмашылығы, шенеунікпен қарым-қатынас, мүдделер қақтығысы, журналистика тілі6:25 – Журналистика мен активизмді ажырата білу маңызы туралы7:18 – Көпбаев журналист пе?8:15 – «Журналистика мен блогерлік арасы жақындап келеді»10:00 – «Журналист хабар таратуға, ал блогер пікір білдіруге бейім»11:02 – Өңірлердегі «жаңа журналистер»11:34 – Қазақстандағы «Баке» феномені12:38 – Мүдделер қақтығысы деген не?14:02 – Неліктен журналистерге шенеуніктермен дос болуға болмайды?15:52 – «Мүдделер қайшылығы туындағанда редакция ашықтық танытуы керек»17:50 – Қазақ қоғамындағы иерархияның журналистикаға әсері туралы24:04 – Кореядағы иерархияның әуе апаттарына әкелуі туралы25:46 – Жасырын мүдде де журналистің беделіне нұқсан келтіреді29:00 – Әкімнің бастығы кім?30:06 – «Карманные журналисты»35:23 – Америкалық NPR редакциясының ашықтық таныту моделі туралы36:37 – Блогерлер бағынатын этика стандарттары жоқ38:12 – «Блогерлер дәстүрлі медиа көрмегенін көтере алады»40:28 – Блогерлер өз жұмысын тексеретін фактчекерлерге жүгінсе абзал еді

    44 min
  2. 11/23/2025

    Еркін пікір ме, өшпенді риторика ма? Журналист Қанат Тілеухан қай жерде «тоқта» деуі керек еді?

    Журналист Қанат Тілеухан өз Youtube арнасында ақын Бақыт Беделханмен "Қазақ отбасын психологтар құртып жатыр" деген тақырыпта сұхбатын жариялады. Сұхбатта қазақ қоғамындағы «әйелдің орны» талқыланады. Ақын әйелді «шынжырдан босатылған итке» теңеп, дегуманизация, өшпенділік риторикасын арқау етеді. Журналист хейтті тоқтатуға талпынбайды. Журналистер Ақсәуле Әлжан мен Жолдас Өрісбай сұхбатты кәсіби журналистік этика тұрғысынан талдап, оның элементтері қай жерде бұзылғанын анықтауға тырысты.Әдеп подкаст - қазақ журналистикасындағы этикалық дилеммалар талқыланатын алаң. Жазылып, комментарий қалдырып, осы видеоны әлеуметтік желілерде таратуға көмектессеңіздер, Қазақстанда жоғарғы стандарттағы журналистиканың өркендеуіне үлес қосасыздар.0:00 – Анонс0:40 – Не болды?1:37 – Журналист Қанат Тілеуханның сұрағы2:46 – Қоғамда әйелдерге қарсы өшпенділік риторикасын нормализациялау4:14 – Журналист «шындықты іздеу», «зиян келтірмеу» және «бейтарап болу» принциптерін бұзды5:40 – Қара PR ма?7:34 – «Қазақстан конституциясында ер адамдарға артық құқық берілмеген»8:21 – «Шынжырдан босатылған ит» метафорасы туралы12:10 – «Ақын әйелдерді дегуманизациялауға тырысты»14:14 – Виктимблейминг элементтері, «Салтанат» заңы туралы16:45 – «Бесінші колонна» теориясы туралы19:30 – Қанат Тілеухан нені дұрыс істеді?21:00 – Журналистің сұхбат жүргізу стандарты қандай болуы керек?22:10 – Пара беруді нормализациялау әрекеті туралы23:17 – Сұхбатты тарату жоспары кликбейтке негізделген24:12 – «Әйел қауымынан қорқып отырмыз :)»25:00 – Whataboutism манипуляция элементі28:08 – Қанат Тілеухан келтірген ең басты зиян30:34 – Руандадағы «геноцид радиосы»32:01 – Opinion Laundering (сөз бостанлығын қалқан етіп, хейт риториканы жеке пікір ретінде тарата беру) теориясы33:40 – «Құтырған әйел» тақырыбы қайдан шықты?!35:30 – «Журналистика студенттері үнемі талқылайтын кейске айналады»38:00 – Сөз соңы

    38 min
  3. Редакция саясатын тәуелсіз жүргізу үшін қазақ журналистикасы қайтпек керек?

    08/03/2025

    Редакция саясатын тәуелсіз жүргізу үшін қазақ журналистикасы қайтпек керек?

    Қоғамға қызмет ететін журналистиканың басты шарты – редакциялық тәуелсіздік. Бүгінде оған саяси кедергілер де, қаржыландыру мәселелері де қиындық тудырып отыр. Журналистер Ақсәуле Әлжан мен Жолдас Өрісбай журналистиканы қаржыландырудың балама тәсілдерін, редакция тәуелсіздігін сақтаудың тетіктерін және кәсіби принциптерден айнымай жұмыс істеудің маңызын талқылады.Қазақ медиасын кім қаржыландыруы керек? Тәуелсіз журналистика үшін қазақ азаматы қалтасынан тиын шығаруға дайын ба? АҚШтағы мейнстрим медиада шын мәнінде де "солшыл bias, яғни біржақтылық" бар ма? ЛГБТ пропагандасы мен ЛГБТ құқығын сақтаудың аражігін қалай ажыратқан дұрыс? Подкасқа жаңа атау ұсынған тыңдарманымызға "Журналистика элементтері" кітабы (The Elements of Journalism by Bill Kovach and Tom Rosenstiel) сыйлыққа беріледі. Ұсыныстарыңызда кез келген платформаның пікір бағанына қалдырсаңыз болады.

    58 min

About

Журналистикадағы этикалық дилеммаларды талқылайтын орын. Журналистер Ақсәуле Әлжан мен Жолдас Өрісбайдың бірлескен жобасы