Lokmanya Tilak Kisse

Ashwin G

त्यांनी ब्रिटिश साम्राज्याला बुद्धी, धैर्य आणि अजिंक्य इच्छाशक्तीने आव्हान दिले! लोकमान्य टिळक यांच्यात असे काय होते की शत्रू सुद्धा त्यांना आदर देत होते? या पॉडकास्टमध्ये मी लोकमान्य टिळक यांच्या अज्ञात, रोमांचक आणि प्रेरणादायी गोष्टी सांगणार आहे — त्यांच्या जीवनातील खाजगी आठवणी, सहकाऱ्यांच्या स्मृती, त्यांचा राजकीय दृष्टिकोन, कामगार हक्कांबाबतची भूमिका, भारतीय ज्योतिषशास्त्राचा गौरव आणि “आक्रमण हेच सर्वोत्तम संरक्षण” या त्यांच्या रणनीतीचा विचार. हे फक्त चरित्र नाही… ही आहे बुद्धिमत्तेची, स्वाभिमानाची आणि राष्ट्रीय जागृतीची ज्वलंत कथा. Tyanni British Samrajyala buddhi, dhairya ani ajinkya ichhashaktine avhan dile! Lokmanya Tilak yanchyat asa kay hota ki shatru suddha tyanna adar det hote? Ya podcast madhye mi Lokmanya Tilak yanchya ajnyat, romanchak ani prerna-denarya goshti sangnar aahe — tyanchya jivnatil khajgi athavani, sahkaryanchya smrutika, tyanchi rajkiya drushtikon, kaamgar hakkanchi bhumika, Bharatiya jyotish-shastracha gaurav, ani “akraman hech sarvottam sanrakshan” ya tyanchya rananiticha siddhant. He fakta charitra nahi… He aahe buddhimatpanacha, swabhimanacha ani rashtriya jagrutitil jwalant pravas Contains Synthetically Generated Content (SGI)

  1. 2d ago

    सतंरजी' वर सुरू झालेलं कोट्यवधींचं साम्राज्य!

    "मित्रांनो, आज जर तुम्हाला एखादा नवीन बिझनेस किंवा स्टार्टअप सुरू करायचा असेल, तर आपल्या डोक्यात काय विचार येतो? आपण विचार करतो की आपल्याकडे एक भारी को-वर्किंग स्पेस असायला हवी, हातात सफरचंद ब्रँडचा महागडा लॅपटॉप असायला हवा, आणि बँक खात्यात लाखो रुपयांचे फंडिंग असायला हवे! या सर्व गोष्टींशिवाय आपण कामाला सुरुवातच करू शकत नाही, अशी आपली समजूत असते. पण आज मी तुम्हाला लोकमान्य टिळकांनी सुरू केलेल्या एका अशा ऐतिहासिक स्टार्टअपची गोष्ट सांगणार आहे, जी ऐकून तुमचे डोळे पांढरे होतील! ही गोष्ट आहे जेव्हा टिळकांनी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी पुण्यात पहिल्यांदा छापखाना सुरू केला आणि केसरी वर्तमानपत्र काढायचे ठरवले. त्या काळी त्यांच्याकडे ना मोठा छापखाना थाटायला पैसे होते, ना बड्या सोयीसुविधा होत्या, आणि बजेट तर अगदीच शून्य होते! एकदा त्यांच्या एका तरुण सहकाऱ्याने त्यांना विचारले, 'लोकमान्य, आपल्याकडे छापखाना सुरू करण्यासाठी पुरेशी साधनसामग्री आणि जागा सुद्धा नाहीये, मग आपण एवढं मोठं काम कसं काय सुरू करणार?' त्यावर लोकमान्यांनी जे उत्तर दिले, ते आजच्या प्रत्येक नवउद्योजकाने आपल्या ऑफिसच्या भिंतीवर सुवर्णाक्षरांनी लिहून ठेवण्यासारखे आहे. टिळक अत्यंत आत्मविश्वासाने हसले आणि म्हणाले, 'अरे मित्रा, कामाची सुरुवात करण्यासाठी मोठ्या साधनांची नाही, तर मोठ्या ध्येयाची गरज असते! आम्ही जेव्हा पहिल्यांदा छापखान्याचे काम सुरू केले, तेव्हा आमच्याकडे बसण्यासाठी फक्त एक साधी सतरंजी होती! लिहिलेला मजकूर आणि कागद व्यवस्थित ठेवण्यासाठी आम्ही आमच्या झोपण्याच्या बिछान्याचीच एक गोल वळकटी करून वापरायचो! लिहिण्यासाठी आमच्याकडे फक्त एक बांबूची साधी लेखणी होती, आणि शाई ठेवण्यासाठी एक पैशाची चिनी-मातीची साधी दऊत होती! आम्ही याच मोजक्या साधनांच्या जोरावर इंग्रज सरकारला हादरवून सोडणारा केसरी पेपर सुरू केला!' बापरे! विचार करा मित्रांनो, ज्या माणसाने केवळ एका सतरंजीवर आणि एक पैशाच्या मातीच्या दऊतीवर बसून संपूर्ण ब्रिटिश साम्राज्याला आव्हान देणारे वृत्तपत्रीय साम्राज्य उभे केले, त्या माणसाची जिद्द किती अफाट असेल! संकटांचे आणि साधनांचे रडगाणे गात बसणाऱ्या लोकांसाठी हा जगातला सर्वात मोठा धडा आहे. जर तुमच्या मनात देशासाठी काहीतरी करण्याची खरी आग असेल, तर एक साधी बांबूची लेखणी सुद्धा तोफेच्या गोळ्यापेक्षा जास्त वेगाने शत्रूच्या छाताडावर वार करू शकते, हेच लोकमान्यांनी सिद्ध करून दाखवले... "

  2. Aug 13

    दारीद्र्याची लाज कसली?

    "मित्रांनो, जर आज तुमच्याकडे महागडा स्मार्टफोन नसेल, ब्रँडेड कपडे नसतील किंवा मित्रांसोबत हॉटेलमध्ये जायला खिशात भरपूर पैसे नसतील, तर तुम्हाला स्वतःची लाज वाटते का? तुम्हाला इतर मित्रांसमोर न्यूनगंड जाणवतो का? जर असं असेल, तर लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्या कार्यकर्त्याला दिलेला हा कडक आणि लाईफ-चेंजिंग कानमंत्र तुम्ही एकदा ऐकलाच पाहिजे! ही गोष्ट आहे जेव्हा लोकमान्य टिळक यवतमाळच्या दौऱ्यावर गेले होते. तिथे काही तरुण राष्ट्रभक्तांनी 'हरिकिशोर' नावाचे एक छोटेसे वर्तमानपत्र आणि छापखाना सुरू केला होता. या छापखान्याची अवस्था अत्यंत गरिबीची आणि दयनीय होती. एका जुन्या, चंद्रमोळी आणि तुटलेल्या घरात हा छापखाना चालवला जात होता. जेव्हा टिळक त्या छापखान्याला भेट देण्यासाठी निघाले, तेव्हा त्या वृत्तपत्राचे तरुण मालक आणि संपादक गोसावी हे भीतीने आणि संकोचाने अगदी लालेलाल झाले होते. त्यांना वाटत होते की एवढ्या मोठ्या आणि जगप्रसिद्ध नेत्याला आपण आपली ही गरिबी आणि तो लहानसा छापखाना कसा दाखवायचा? ते टिळकांना म्हणाले, 'लोकमान्य, तिकडे काही विशेष बघण्यासारखे नाहीये. ती अगदी एक लहान आणि मोडकळीस आलेली झोपडी आहे. तिथे तुमची गैरसोय होईल, म्हणून आपण तिकडे जायला नको!' टिळकांना त्यांच्या मनातील न्यूनगंड चटकन समजला. टिळक मनातून अत्यंत भावुक झाले, पण त्यांनी गोसावी यांच्या खांद्यावर हात ठेवला आणि खळखळून हसून म्हणाले, 'अरे मित्रा, माणसाने स्वतःच्या गरिबीची किंवा दारीद्र्याची कधीच लाज बाळगू नये! जर लाज वाटायची असेल, तर स्वतःच्या अंगी असलेल्या वाईट गुणांची आणि दुर्गुणांची वाटली पाहिजे! दारिद्र्य हे वाईट नाही, तर आळस आणि स्वाभिमानाचा अभाव हा खरा दुर्गुण आहे.' मग टिळकांनी थेट त्या चंद्रमोळी छापखान्यात प्रवेश केला. त्यांनी तिथली प्रत्येक मशीन, कोणता फॉन्ट वापरतात, शाई कुठून आणतात आणि छपाई कशी होते, याची अगदी बारीक चौकशी केली आणि त्या तरुणांचे प्रचंड कौतुक केले! विचार करा मित्रांनो, स्वतःच्या मातीशी आणि गरिबांशी जोडलेली राहण्याची ही ताकद किती कमाल होती. तुमची परिस्थिती कशी आहे याने काहीच फरक पडत नाही, तुमचे विचार आणि तुमची देशासाठी काम करण्याची निष्ठा किती मजबूत आहे, हेच तुमच्या आयुष्याची खरी श्रीमंती ठरवते... "

  3. Aug 12

    देवळात पाय पडू नका!

    "मित्रांनो, आजच्या काळात आपण पाहतो की, जेव्हा एखादा मोठा सेलिब्रिटी, श्रीमंत पुढारी किंवा क्रिकेट स्टार लोकांसमोर येतो, तेव्हा लोक अक्षरशः वेडेपिसे होतात! त्यांचे पाय पकडण्यासाठी, त्यांच्यासोबत एक सेल्फी घेण्यासाठी लोक धक्के मारतात आणि त्यांच्यासमोर स्वतःचा स्वाभिमान गमावून बसतात. पण शंभर वर्षांपूर्वी, जेव्हा संपूर्ण देशात लोकमान्य टिळक नावाचे एक प्रचंड मोठे वादळ फिरत होते, आणि करोडो लोक त्यांना देवापेक्षाही जास्त मानत होते, तेव्हा टिळकांनी स्वतःच्या लोकप्रियतेचा वापर लोकांना स्वाभिमान शिकवण्यासाठी कसा केला, याची ही एक डोळ्यांत अंजन घालणारी गोष्ट आहे. एकोणीसशे पंधरा सालची ही गोष्ट आहे. लोकमान्य टिळक जेव्हा विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी पंढरपूरच्या पवित्र भूमीत गेले होते, तेव्हा तिथे साक्षात पांडुरंगाच्या दारात हजारो साध्या भोळ्या वारकऱ्यांनी आणि गरीब लोकांनी टिळकांना पाहण्यासाठी अतोनात गर्दी केली होती. संपूर्ण मंदिर परिसर 'लोकमान्य टिळक महाराज की जय' अशा गगनभेदी घोषणांनी दुमदुमून गेला होता. इतक्यात गर्दीतून एक वृद्ध आणि गरीब वारकरी डोळ्यांत आनंदाश्रू आणून पुढे आला आणि त्याने थेट टिळकांच्या पायावर डोके टेकवण्याचा प्रयत्न केला. हे पाहताच लोकमान्य दोन पावले मागे हटले! त्यांनी अत्यंत प्रेमाने आणि आदराने त्या वृद्ध वारकऱ्याचे दोन्ही हात आपल्या हातात घेतले आणि त्याला उभे केले. टिळक अत्यंत गंभीर होऊन त्या वारकऱ्याला म्हणाले, 'अरे मित्रा, हे काय करतोस? हे तुझे मस्तक अत्यंत पवित्र आणि अमूल्य आहे. हे मस्तक फक्त त्या पांडुरंगाच्या, त्या परमेश्वराच्या चरणी नमवण्यासाठी निसर्गाने दिले आहे! मी तर तुमच्यासारखाच एक सामान्य हाडामांसाचा माणूस आहे. मग या विठ्ठलाच्या दारात उभं राहून तुम्ही माझ्या पाया पडताय? हे मला अजिबात मान्य नाही! माणसाने कधीच ईश्वराशिवाय इतर कोणत्याही मानवाच्या पाया पडून स्वतःची योग्यता कमी करू नये!' काय भयंकर भारी आणि डोळे उघडणारा विचार होता हा! त्यांना स्वतःची पूजा करून घेण्यात किंवा स्वतःचा अहंकार फुगवण्यात अजिबात रस नव्हता. त्यांना आपल्या देशातल्या शेवटच्या माणसाला स्वाभिमान आणि स्वतःच्या अस्तित्वाची ताकद शिकवायची होती. खरा नेता तोच असतो जो लोकांना स्वतःचा गुलाम बनवत नाही, तर त्यांना स्वतःच्या पायावर स्वाभिमानाने उभे राहायला शिकवतो, हाच धडा ते आपल्याला देऊन गेले... "

  4. Aug 11

    स्टार्टअपचा खरा बॉस!

    "आजच्या आधुनिक जगात आपण अनेक मोठ्या कंपन्या आणि स्टार्टअपच्या तरुण मालकांना स्वतःच्या हाताने डिलिव्हरी करताना किंवा अगदी जमिनीवर उतरून काम करताना पाहतो आणि त्यांचे तोंडभरून कौतुक करतो. आजच्या या काळात आपण त्याला 'हस्तल' किंवा 'ग्राउंड लेव्हल वर्क' म्हणतो. पण मित्रांनो, सुमारे दीडशे वर्षांपूर्वी पुण्याच्या रस्त्यांवर आपल्या लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्या हिमतीवर आणि कष्टावर जो एक ऐतिहासिक 'स्टार्टअप' सुरू केला होता, त्याची ही एक अत्यंत रंजक गोष्ट आहे. जेव्हा टिळकांनी आणि त्यांच्या मित्रांनी पुण्यात 'न्यू इंग्लिश स्कूल' आणि 'केसरी' वर्तमानपत्र सुरू केले, तेव्हा त्यांच्याकडे पुरेसा पैसा नव्हता. साधी वर्तमानपत्रे छापून झाल्यावर ती लोकांच्या घराघरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्यांच्याकडे नोकर किंवा डिलिव्हरी बॉईज ठेवण्यासाठी एक रुपयाही शिल्लक नव्हता. अशा अत्यंत कठीण परिस्थितीत आपले लोकमान्य काय करत असतील? ते स्वतः रात्रीच्या वेळी केसरी वर्तमानपत्राचे प्रचंड जड-जड आणि मोठे बंडल चक्क स्वतःच्या डोक्यावर घ्यायचे आणि पुण्याच्या अंधाऱ्या रस्त्यावरून चालत जाऊन ते छापखान्यात किंवा वितरकांकडे पोहोचवायचे! एका उच्चशिक्षित, बुद्धिमान आणि बी. ए. झालेल्या माणसाने स्वतःच्या डोक्यावरून वर्तमानपत्राचे ओझे वहावे, हे बघून पुण्यातल्या काही जुन्या विचारांच्या लोकांनी त्यांची टिंगलटवाळी करायला सुरुवात केली होती. पण टिळक मात्र आपल्या ध्येयावर ठाम होते. पुढे अनेक वर्षांनी, जेव्हा त्यांचे तरुण अनुयायी त्यांना या कष्टांबद्दल विचारू लागले, तेव्हा टिळकांनी हसून त्यांना एक भयंकर मोठा धडा दिला. ते म्हणाले, 'अरे मित्रांनो, स्वतःच्या देशाच्या आणि विचारांच्या प्रसारासाठी केलेले कोणतेही काम कधीच लहान किंवा हीन दर्जाचे नसते! मला स्वतःला डोकीवरून केसरीचे बंडल वाहून नेण्याचे प्रसंग आले आहेत. दिवसा तसे केले तर लोक विनाकारण थट्टा करतील आणि कामात व्यत्यय आणतील, म्हणून मी रात्रीचा काळोख पाहून ते ओझे स्वतःच्या डोक्यावरून वाहायचो, पण माझे काम मी कधीच थांबवले नाही!' बघा मित्रांनो, याला म्हणतात खरा बॉस! जो स्वतः काम करायला कधीच लाजत नाही, तोच पुढे जाऊन लाखो लोकांचा लाडका नेता बनू शकतो. संकटांवर रडत बसण्यापेक्षा, स्वतःची कंबर कसून कामाला लागण्याचा हा धडा आजच्या प्रत्येक तरुणाने आपल्या डोक्यात पक्का सेव्ह करून ठेवला पाहिजे... "

  5. Aug 10

    पोटाला हवंय 'ड्रावर'!

    "तुम्हा सर्व मित्रांना कधीतरी असा अनुभव नक्कीच आला असेल की, तुम्ही मोबाईलवर एखादा भयंकर आवडीचा गेम खेळत आहात किंवा एखादी थरारक वेब सिरीज पाहत आहात, आणि अचानक घरातून आई जेवणासाठी जोराने हाका मारू लागते! अशा वेळी आपल्याला जेवायला जाण्याचा प्रचंड कंटाळा येतो. आपल्याला वाटतं की, अरे यार, मोबाईल चार्ज करतो तसं पोटाला चटकन चार्ज करता आलं असतं किंवा एखादी गोळी गिळून भूक शांत करता आली असती तर किती बरं झालं असतं! जेवणाच्या या कंटाळवाण्या प्रक्रियेत वेळ वाया घालवणे आपल्याला अजिबात आवडत नाही. पण मित्रांनो, शंभर वर्षांपूर्वी आपल्या लोकमान्य टिळकांच्या डोक्यातही चक्क असाच एक अत्यंत भन्नाट आणि मजेदार विचार आला होता! लोकमान्य टिळक जेव्हा कामात व्यस्त असायचे, तेव्हा ते जगातील सर्व गोष्टी विसरून जायचे. केसरी वर्तमानपत्रासाठी अग्रलेख लिहिणे असो किंवा वेदांचा अभ्यास करणे असो, ते तासनतास एकाच जागी बसून लिहीत राहायचे. एकदा तर ते सलग अठरा तास काम करत होते! त्यांच्या वाड्यातील स्वयंपाकी आणि घरातील माणसे त्यांना जेवायला चला म्हणून वारंवार विनंती करत होती. पण टिळकांचे लक्ष त्यांच्या लेखनात एवढे गुंतले होते की त्यांना तो अडथळा अजिबात सहन होत नव्हता. जेव्हा घरातील लोक खूपच हट्ट करू लागले, तेव्हा टिळकांनी आपल्या हातातली लेखणी खाली ठेवली, ते खळखळून हसले आणि आपल्या कार्यकर्त्यांना म्हणाले, 'अहो, मला कधीकधी वाटतं की, या निसर्गाने आपल्या पोटाच्या रचनेत एक मोठी चूक करून ठेवावी! आपल्या पोटाला चक्क कपाटासारखी किंवा मेजासारखी एक छोटीशी खण, म्हणजेच ड्रॉवर असायला हवी होती! जेव्हा कामाची घाई असेल, तेव्हा फक्त तो ड्रॉवर बाहेर ओढायचा, त्यात अन्न कोंबायचं आणि चटकन ड्रॉवर बंद करून पुन्हा कामाला लागायचे! मग जेवणासाठी एवढा वेळ कशाला वाया घालवायला हवा होता?' विचार करा मित्रांनो, किती अफाट आणि कामवेडा विचार होता हा! त्यांना जेवण्याची आणि स्वतःचे लाड पुरवण्याची अजिबात इच्छा नव्हती. त्यांना फक्त त्यांचा देश आणि त्यांचे काम महत्त्वाचे वाटत होते. जेव्हा एखादा माणूस स्वतःच्या भूकेपेक्षाही आपल्या ध्येयाला जास्त महत्त्व देतो, तेव्हाच तो इतिहास घडवू शकतो, हेच टिळकांनी दाखवून दिले... "

  6. Aug 9

    सिंहाच्या जबड्यात हात!

    "मित्रांनो, तुम्ही अनेक अॅक्शन सिनेमांमध्ये दोन महाभयंकर शक्तींची टक्कर पाहिली असेल. जेव्हा दोन दिग्गज समोरासमोर उभे ठाकतात, तेव्हा पडद्यावर अक्षरशः आग लागते! असाच एक थरारक आणि रिअल-लाईफ प्रसंग एकोणीसशे सहा सालच्या कलकत्ता आणि सुरत काँग्रेस अधिवेशनात घडला होता, जो ऐकल्यावर तुमच्या अंगावर शंभर टक्के काटा येईल. त्या काळी काँग्रेस पक्षामध्ये मवाळ आणि जहाल असे दोन गट पडले होते. मवाळ गटाचे नेतृत्व करत होते सर फिरोजशहा मेहता, ज्यांना पुचा 'मुंबईचा सिंह' म्हटले जायचे! फिरोजशहा मेहता हे अत्यंत श्रीमंत, डेंजर आणि करारी नेते होते. संपूर्ण काँग्रेस त्यांच्या इशाऱ्यावर चालत असे. दुसरीकडे होते आपले लोकमान्य टिळक, जे जहाल गटाचे सरसेनापती होते. कलकत्त्याच्या सभेत टिळकांनी मवाळांचे सगळे डावपेच धुळीस मिळवले होते आणि स्वतःचा अजेंडा यशस्वी केला होता. यामुळे फिरोजशहा मेहता प्रचंड संतापले होते. सुरत अधिवेशनाच्या आधी, फिरोजशहा मेहता यांनी टिळकांना थेट आव्हान देत मोठ्या गर्वाने म्हटले होते, 'टिळक महाराज, तुम्ही कलकत्त्यात जरी जिंकलात, तरी लक्षात ठेवा, सुरत हे माझे साम्राज्य आहे! तिथे माझ्या या सिंहासनासमोर तुमचे काहीही चालणार नाही!' बापरे! अख्ख्या देशावर दबदबा असलेल्या फिरोजशहा मेहतांनी असं थेट चॅलेंज दिल्यावर कोणताही सामान्य माणूस भीतीने मागे हटला असता. पण समोर कोण उभे होते? आपले लोकमान्य टिळक! टिळकांच्या चेहऱ्यावर नेहमीसारखाच एक जबरी आणि सुपर-कूल स्वॅग होता. त्यांनी फिरोजशहा यांच्या डोळ्यांत डोळे घालून, अत्यंत शांतपणे पण तितक्याच खणखणीत आवाजात उत्तर दिले. ते म्हणाले, 'अहो फिरोजशहा, मला तुमच्या या सुरतच्या साम्राज्याची अजिबात भीती वाटत नाही! अरे, गरज पडली तर मी थेट सिंहाच्या गुहेत शिरून, त्याच्या जबड्यात हात घालून त्याची शिकार करणाऱ्यांपैकी आहे! मला तुमची ही आव्हाने घाबरवू शकत नाहीत!' विचार करा मित्रांनो, केवढी प्रचंड डेअरिंग पाहिजे हे बोलायला! शत्रूच्या घरात जाऊन, त्यालाच त्याच्या ताकदीची जाणीव करून देत थेट चॅलेंज देण्याची ही हिंमत फक्त लोकमान्यांकडेच होती. त्यांचा हा ऐतिहासिक संवाद आजही ऐकताना अंगात थरार निर्माण करतो. याला म्हणतात खरा स्वॅग आणि खरी लीडरशिप... "

  7. Aug 8

    मरणाऱ्या मित्राला दिलेले 'वचन' आणि १२ वर्षांचा लढा!

    "आजच्या जगात लोक छोट्या छोट्या पैशांसाठी सख्ख्या भावाशी भांडतात, मित्रांना फसवतात आणि दिलेली वचने एका सेकंदात विसरून जातात. पण 'मैत्री' आणि 'लॉयल्टी' याचा जगातला सर्वात मोठा आणि भयंकर आदर्श जर कोणी ठेवला असेल, तर तो म्हणजे लोकमान्य टिळकांनी! ही गोष्ट आहे त्यांच्या आयुष्यातल्या सर्वात मोठ्या आणि त्रासदायक अशा 'ताई महाराज' केसची! टिळकांचे एक अत्यंत जवळचे आणि जिवलग मित्र होते, ज्यांचं नाव होतं बाबा महाराज पंडित. जेव्हा हे बाबा महाराज मृत्यूच्या दारात होते, तेव्हा त्यांनी आपली सर्व संपत्ती आणि आपल्या कुटुंबाची जबाबदारी टिळकांवर सोपवली आणि त्यांना 'ट्रस्टी' बनवलं. त्यांनी टिळकांकडून वचन घेतलं की ते त्यांच्या कुटुंबाचं रक्षण करतील. मित्रांनो, या एका वचनापायी लोकमान्य टिळकांना तब्बल बारा वर्षे कोर्टाच्या चकरा माराव्या लागल्या! इंग्रज सरकारने या संधीचा फायदा घेऊन टिळकांना खोट्या आरोपाखाली अडकवण्याचा भयंकर प्रयत्न केला. त्यांना जामीन मिळवण्यासाठी वणवण भटकावे लागले, त्यांच्यावर अब्रूनुकसानीचे खटले भरले गेले. हा त्रास इतका भयंकर होता की, एकदा त्यांच्या एका मोठ्या कार्यकर्त्याने त्यांना हात जोडून विनंती केली, 'अहो लोकमान्य, तुम्ही हे एका मित्राचं खासगी काम आता सोडून का देत नाही? या एका केसमुळे तुमच्या आयुष्याची राखरांगोळी होत आहे आणि तुमच्या राजकारणाचेही मोठे नुकसान होत आहे!' यावर टिळकांनी अत्यंत शांतपणे, पण जळजळीत डोळ्यांनी जे उत्तर दिलं, ते ऐकून तुमच्या अंगावर काटा येईल! टिळक म्हणाले, 'अरे वेड्या, माझ्या जिवलग मित्राने मरताना माझ्यावर विश्वास ठेवला आणि मला हे काम दिले. जर मी आता भीतीपोटी हे काम सोडून पळालो, तर मी कसला मित्र? आणि लक्षात ठेव, जो माणूस एका मृत मित्राला दिलेले वचन पाळू शकत नाही, तो माणूस या एवढ्या मोठ्या देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्याचं वचन काय खाक पाळणार? माझ्यासाठी मित्रकार्याचा आणि निष्ठेचा हा आदर्श लोकांसमोर ठेवणं, हेच सर्वात मोठं देशकार्य आहे!' मित्रांनो, याला म्हणतात खरा मर्द आणि पोलादी छातीचा माणूस! ज्या नेत्याला मित्राच्या शब्दासाठी बारा वर्षे कोर्टाचे धक्के खाऊनही पश्चात्ताप झाला नाही, त्या नेत्याच्या शब्दावर या देशातल्या लाखो तरुणांनी हसत हसत फासावर का जाऊ नये? अशी निष्ठा आणि असा त्याग पुन्हा कधीच पाहायला मिळणार नाही... "

  8. Aug 6

    कुळकर्णी वतन आणि टिळकांचा 'ज्वालामुखी'!

    "तुम्ही जर भीतीने किंवा स्वतःच्या फायद्यासाठी काही चुकीचं काम केलं असेल, आणि कुणीतरी एकदम मोठ्या माणसाने तुम्हाला भर चौकात किंवा सर्वांसमोर झापलं, तर तुमची अवस्था काय होईल? आपण अक्षरशः जमिनीखाली गेलो तर बरं होईल असं आपल्याला वाटतं, बरोबर? लोकमान्य टिळकांचा असाच एक भयंकर आणि रागीट अवतार एका माणसाला पाहायला मिळाला होता. ही गोष्ट आहे जेव्हा एक कुळकर्णी, म्हणजे गावाचा हिशोब ठेवणारा एक जुना अधिकारी, टिळकांना भेटायला आणि त्यांचं दर्शन घ्यायला आला होता. त्याने टिळकांच्या पायांवर डोकं ठेवलं. टिळकांनी त्याला अत्यंत शांतपणे विचारलं, 'तुमचं आडनाव काय?' तो नम्रपणे म्हणाला, 'मी कुळकर्णी!' हे नाव ऐकताच टिळकांच्या डोक्यात जणू एखादा बॉम्बस्फोट झाला! त्यांचा चेहरा रागाने एकदम लालबुंद झाला आणि त्यांच्या डोळ्यांतून आगीच्या ठिणग्या उडू लागल्या. ते अत्यंत कडक आवाजात गरजले, 'तुम्ही लोक स्वतःला कुळकर्णी म्हणवून घेता? तुम्हाला लाज कशी वाटत नाही! अरे, इंग्रज सरकारने तुम्हाला थोडीशी भीती काय दाखवली, तुम्ही लोकांनी स्वतःच्या हक्काचे आणि जमिनीचे अधिकार, म्हणजेच तुमचे 'कुळकर्णी वतन' त्या गोऱ्या साहेबांच्या पायांवर चक्क भीतीने अर्पण करून टाकले! तुम्ही तुमचा स्वाभिमान आणि तुमचं 'पौरुषत्व' विकून खाल्लं आहे!' तो माणूस घाबरून थरथर कापू लागला. तो म्हणाला, 'अहो लोकमान्य, सरकारने दडपशाही केली, आम्हाला तुरुंगात टाकण्याची भीती दाखवली, म्हणून आम्हाला आमचे वतन त्यांना द्यावे लागले.' हे ऐकून टिळकांचा पारा आणखीनच चढला! ते संतापाने म्हणाले, 'अरे मग? भीती दाखवली तर काय झालं? संकटांना घाबरून माघार घेण्यापेक्षा आणि स्वतःचा हक्क सोडून देण्यापेक्षा, तुम्ही लोक उत्तर महासागरात जाऊन बुडून का नाही मेलात? जर तुम्ही हक्कासाठी लढता लढता मेले असतात, तर या देशाला किमान तुमचा अभिमान तरी वाटला असता!' बापरे! काय भयंकर डायलॉग होता हा! टिळकांना हेच सांगायचं होतं की जो माणूस अन्यायापुढे भीतीने मान झुकवतो, तो जिवंत असूनही मेल्यासारखाच असतो. हक्कासाठी शेवटच्या श्वासापर्यंत लढण्याची हीच ती जहाल वृत्ती होती, जिने इंग्रजांच्या साम्राज्याला हादरवून सोडलं होतं... "

About

त्यांनी ब्रिटिश साम्राज्याला बुद्धी, धैर्य आणि अजिंक्य इच्छाशक्तीने आव्हान दिले! लोकमान्य टिळक यांच्यात असे काय होते की शत्रू सुद्धा त्यांना आदर देत होते? या पॉडकास्टमध्ये मी लोकमान्य टिळक यांच्या अज्ञात, रोमांचक आणि प्रेरणादायी गोष्टी सांगणार आहे — त्यांच्या जीवनातील खाजगी आठवणी, सहकाऱ्यांच्या स्मृती, त्यांचा राजकीय दृष्टिकोन, कामगार हक्कांबाबतची भूमिका, भारतीय ज्योतिषशास्त्राचा गौरव आणि “आक्रमण हेच सर्वोत्तम संरक्षण” या त्यांच्या रणनीतीचा विचार. हे फक्त चरित्र नाही… ही आहे बुद्धिमत्तेची, स्वाभिमानाची आणि राष्ट्रीय जागृतीची ज्वलंत कथा. Tyanni British Samrajyala buddhi, dhairya ani ajinkya ichhashaktine avhan dile! Lokmanya Tilak yanchyat asa kay hota ki shatru suddha tyanna adar det hote? Ya podcast madhye mi Lokmanya Tilak yanchya ajnyat, romanchak ani prerna-denarya goshti sangnar aahe — tyanchya jivnatil khajgi athavani, sahkaryanchya smrutika, tyanchi rajkiya drushtikon, kaamgar hakkanchi bhumika, Bharatiya jyotish-shastracha gaurav, ani “akraman hech sarvottam sanrakshan” ya tyanchya rananiticha siddhant. He fakta charitra nahi… He aahe buddhimatpanacha, swabhimanacha ani rashtriya jagrutitil jwalant pravas Contains Synthetically Generated Content (SGI)