अनेक देश मिळून अवकाशात घर कसं बांधतात आणि चालवतात? ४–१० वयोगटातील मुलांसाठीच्या या खऱ्या अंतराळ गोष्टीत Little Modak सोबत एक जिज्ञासू मुलगा आणि निवेदक आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाचा शोध घेतात, एका वेळी एक प्रश्न घेऊन आणि प्रत्येक उत्तराआधी अंदाज करून. स्थानक तुकड्या तुकड्याने कसं बांधलं, यानं त्याला कशी भेटतात, ते कोण वाटून घेतं, अंतराळवीर का तरंगतात, हवा, पाणी आणि वीज कशी चालू राहते, आणि तिथे शास्त्रज्ञ काय शिकतात, हे सोप्या भाषेत समजून घ्या. लहान श्रोत्यांना कळेल: - स्थानकाची सुरुवात: रशियात बनलेला झार्या मॉड्यूल २० नोव्हेंबर १९९८ रोजी प्रोटॉन रॉकेटने सोडला गेला, ज्याला नासा तात्पुरतं नियंत्रण-मॉड्यूल म्हणते. पहिला अमेरिकन भाग युनिटी डिसेंबर १९९८ च्या सुरुवातीला स्पेस शटल एंडेव्हरवरून गेला, आणि शटलच्या रोबोटिक हाताने दोन्ही भाग जोडले. नासा ४२ जोडणी-उड्डाणं मोजते आणि म्हणते की उभारणी तेरा वर्षं चालली.- यानं स्थानकाला कशी भेटतात: स्थानक दर सेकंदाला सुमारे पाच मैल (आठ किलोमीटर) धावतं आणि दिवसातून सुमारे १६ वेळा पृथ्वीला फेरी मारतं. यान स्वतः उडत येऊन जोडलं जाऊ शकतं, त्याला डॉकिंग म्हणतात (सोयूझ आणि प्रोग्रेस असे डॉक होतात), किंवा स्थानकाचा रोबोटिक हात ते पकडतो, त्याला बर्दिंग म्हणतात. कॅनडाने कॅनडार्म२ आणि डेक्स्ट्रे हा मदतनीस रोबो बनवला, आणि एप्रिल २०२१ पर्यंत कॅनडार्म२ने ४४ मालवाहू याने पकडली होती.- स्थानक कोण वाटून घेतं: पंधरा देशांतील पाच अवकाश संस्था (नासा, रॉसकॉसमॉस, सीएसए, जॅक्सा आणि ईएसए), ज्यांनी २९ जानेवारी १९९८ रोजी करारावर सह्या केल्या. नासा सांगते की प्रत्येक भागीदार स्वतः पुरवलेल्या उपकरणांची काळजी घेतो. युरोपची कोलंबस प्रयोगशाळा फेब्रुवारी २००८ मध्ये सोडली गेली, जपानचं किबो मे २००८ पासून वर जाऊ लागलं, आणि भागीदारांनी सामायिक डॉकिंग मानक ठरवलं, जे १९ ऑक्टोबर २०१० रोजी जाहीर झालं; पण प्रत्येक यान ते वापरतं असं नाही.- स्थानकावरचं जीवन: रशियाच्या झ्वेझ्दा भागाने, जुलै २००० मध्ये सोडलेल्या, राहण्याची जागा, जीवन-आधार आणि संपर्क-साधने दिली, आणि पहिला चमू २ नोव्हेंबर २००० रोजी पोहोचला. नोव्हेंबर २०२५ मधल्या स्थितीनुसार, तेव्हापासून तिथे सतत माणसं राहतात. अंतराळवीर तरंगतात कारण ते पृथ्वीभोवती पडत असतात; त्या उंचीवर गुरुत्वाकर्षण जमिनीवरच्या सुमारे ९० टक्के असतं, म्हणूनच नासा शून्य गुरुत्व नाही तर सूक्ष्मगुरुत्व म्हणते. जुलै २०२४ मधल्या स्थितीनुसार, राहण्या-कामाची जागा ३८८ घनमीटर आहे आणि सात जणांचा चमू असतो.- वीज, हवा आणि पाणी: मोठे सौर पाते वीज बनवतात आणि सूर्यप्रकाश नसताना बॅटऱ्या सगळं चालू ठेवतात, विजेने पाण्याचे तुकडे करून प्राणवायू बनतो, आणि मॉलिक्यूलर सीव्ह्स नावाचे फिल्टर माणसांनी सोडलेला कार्बन डायऑक्साइड पकडतात. स्थानक सांडपाणी आणि केबिनच्या हवेतला ओलावा स्वच्छ करून पिण्याचं पाणी बनवतं; नासाने २०२३ मध्ये ९८ टक्के एकूण पाणी परत मिळाल्याचं नोंदवलं, म्हणजे कमी साहित्य वर पाठवावं लागतं.- तिथे काय शिकतो: गुरुत्वाशिवाय ज्योत गोल का होते (शास्त्रज्ञ हे सुरक्षितपणे अभ्यासतात, घरी कधीही करू नये), नासा सांगते की अंतराळवीरांनी अवकाशात ५० पेक्षा जास्त प्रजातींची झाडं वाढवली आहेत, आणि नोव्हेंबर २०२५ मधल्या स्थितीनुसार नासा म्हणते की २६ देशांतील किमान २९० जणांनी स्थानकाला भेट दिली आहे. कठीण काम दीर्घकाळ सहकार्य केल्याने शक्य होतं: मिळून बांधणं, अवकाशात काळजीपूर्वक भेटणं आणि जिज्ञासा यांची खरी गोष्ट. शेवटी पुढच्या भागासाठी एक प्रश्न: खूप अडचणी असलेलं छोटं यान तरीही लघुग्रहाचा तुकडा घरी आणू शकेल का? अंतराळ, रॉकेट, रोबो, इंजिनिअरिंगची कोडी आणि टीमवर्कच्या खऱ्या गोष्टी आवडणाऱ्या जिज्ञासू मुलांसाठी योग्य. 🎧 मुलं आणि कुटुंबांसाठी स्क्रीन-फ्री शैक्षणिक पॉडकास्ट. विषय: आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक, झार्या आणि युनिटी, डॉकिंग आणि बर्दिंग, कॅनडार्म२, अवकाश संस्था, सूक्ष्मगुरुत्व, अंतराळवीर का तरंगतात, अवकाशात पाणी पुन्हा वापरणं, टीमवर्क लिटल मोदक इथे भेटा:Spotify: https://open.spotify.com/show/0hTypbIsjqFSPjlow15O5z?si=33950b4a573b4ea4YouTube: https://www.youtube.com/playlist?list=PLJ94BULNE2SYApple Podcasts: https://podcasts.apple.com/podcast/the-little-modak-marathi/id6802913316Amazon Music: https://music.amazon.com/podcasts/59293ced-fa23-4e54-b24a-208410ca0402पॉडकास्ट वेबसाइट: https://littlemodak-multiverse.transistor.fm/Instagram: https://www.instagram.com/thelittlemodak/
