Fragment rozmowy Mirosława Lewandowskiego z Leszkiem Moczulskim z 29 listopada 2019 roku. 00:00:00 Czołówka 00:00:10 Punktem wyjścia jest rozmowa Pawła Smoleńskiego z Grzegorzem Gaudenem opublikowana w GW (dodatek "Ale Historia") w czerwcu 2019 roku - https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,24918737,grzegorz-gauden-poki-ukrainskie-oddzialy-byly-we-lwowie.html 00:01:06 Po wycofaniu się wojsk ukraińskich ze Lwowa w 1918 roku rzeczywiście doszło do pogromu Żydów 00:01:25 W tym czasie były dwa pogromy Żydów. Pierwszy miał miejsce pod koniec października 1918 roku - dokonywali ich (w południowej części b. Kongresówki - tzw. obszar okupacji austriackiej) zdemoralizowani żołnierze wojsk austro-węgierskich, którzy wracali do domów z frontu wschodniego na wieść o kapitulacji Austrii (25 X 1918 r.); cd. 00:18:22 00:05:34 Drugi pogrom był we Lwowie (po wycofaniu się wojsk ukraińskich ze Lwowa) - jego sprawcami była zdemoralizowana część obrońców Lwowa (ochotników), wywodząca się z półbandyckich grup młodzieżowych (cwaniaków, złodziejaszków, awanturników - tzw. baciarzy); c.d. 00:13:04(charakterystyka baciarów lwowskich - głównych sprawców pogromu Żydów we Lwowie), 00:20:36 oraz 00:30:20 00:07:44 Dygresja - krótka charakterystyka Strzelców Siczowych (ukraiński odpowiednik polskich organizacji strzeleckich sprzed wojny, które w czasie wojny utworzyły Legiony); cd. 00:25:04 00:11:29 Lojalistyczna postawa ludności żydowskiej we Lwowie po opanowaniu miasta przez wojska ukraińskie, która była (częściowo) powodem pogromu 00:14:42 Dziennik prof. Eugeniusza Romera (fragment dotyczący jego rozmowy z ppor. Bernardem Mondem, późniejszym generałem, który uczestniczył w walkach przeciwko Ukraińcom we Lwowie i który był żydowskiego pochodzenia) - jedno z głównych źródeł polskich nt. tych wydarzeń (dzienniki wydano w 1995 r. w dwóch domach, t. I obejmuje lata 1914-1918) 00:21:40 Kolejne pytanie - czy można odpowiedzialnością za pogrom Żydów we Lwowie w listopadzie 1918 roku obciążyć polskiego wojska, skoro do pogromu doszło po wyparciu z miasta wojsk ukraińskich przez wojsko polskie? 00:21:53 Do pogromu doszło, gdy polskie wojsko walczyło z Ukraińcami po wyparciu ich z centrum miasta; wojsko nie pełniło funkcji policyjnych; to nie żołnierze dokonywali pogromu - baciarzy na czas napadów na Żydów zdezerterowali z wojska 00:26:33 Mamy różne, nieobiektywne relacje nt. wydarzeń ze Lwowa: relacje endeckie (zaprzeczające, że cokolwiek się stało), relacje podobne do dzienników Romera (podkreślające, że polskie formacje przywróciły porządek), relacje ukraińskie (podkreślające, że jak Polacy zajęli Lwów, to doszło do tumultu wobec ludności żydowskiej) (no i relacje żydowskie - zob. 00:43:11) 00:28:33 Kolejne pytanie - czy generałowie (należący do nurtu niepodległościowego, którzy jako młodsi oficerowie uczestniczyli w walkach we Lwowie) opowiadali później coś nt. pogromu Żydów we Lwowie? 00:28:49 Przede wszystkim oni uczestniczyli w walkach z Ukraińcami i nie wiedzieli, co się w mieście dzieje 00:34:00 Rabunek, gwałt, pobicia - to są nieodłączne zjawiska towarzyszące przemarszom i pobytowi wojsk (kilka przykładów historycznych, m.in. przykład dotyczący zachodnich Niemiec, gdzie w 1946 roku urodziło się ok. miliona czarnoskórych dzieci - 00:36:29 00:38:30 Z różnych powodów pewna część historii pozostaje w cieniu z powodu braku źródeł; cd. 00:42:24, 00:46:17 00:40:33 Osobiste wspomnienia Leszka Moczulskiego dot. likwidacji getta w Przysusze (27 października 1942 roku) 00:44:33 Boruta-Spiechowicz lubił wspomnienia, ale o pogromach Żydów we Lwowie nigdy nie opowiadał; Abraham ograniczał się wyłącznie do wspomnień dotyczących walk we Wrześniu 00:46:58 Dygresja - powstanie w getcie warszawskim zaczęło się od wywieszenia dwóch flag (polskiej i żydowskiej) na granicy getta, gdy wkroczyli na teren getta Niemcy 00:49:04 Pointa - kluczowy fragment rozmowy.