ARTEFAKTY

Łukasz Białkowski

0.0 (0)
Visual Arts
Monthly

O sztuce, o jej złożonych związkach z życiem społecznym, technologią, nauką i polityką. Autorem podcastu jest Łukasz Białkowski, krytyk sztuki, niezależny kurator, wykładowca akademicki i tłumacz. Więcej na stronie https://lukaszbialkowski.wordpress.com/

4 Sept

Praca z widownią. Kazus Laboratorium Edukacji Twórczej

Chociaż chociaż działalność Laboratorium Edukacji Twórczej można by nazwać edukacją artystyczną, to zdecydowanie wykraczała ona poza tę formułę. Janusz Byszewski i Maria Parczewska, którzy prowadzili LET od lat 80. do 2016 roku w CSW Zamek Ujazdowski, proponowali dużo więcej. Inspirując się m.in. pedagogiką postmodernistyczną i sztuką społecznie zaangażowaną, chcieli traktować widzów jako partnerów, a instytucję wystawienniczą jako egalitarną przestrzeń publiczną. Sztuka miała stanowić jedynie pretekst do nawiązania dialogu z widzami i do ich samorozwoju. Odcinek opowiada o założeniach, na których opierała się praca LET, a także o tym, jak rezonowały (lub kolidowały) one ze zmianami, którym podlegało samo CSW. Odcinek oparty jest na artykule Gra z wewnętrzną konwencją. Uwagi o strategiach partycypacyjnych w CSW Zamek Ujazdowski w kontekście działalności Laboratorium Edukacji Twórczej w latach 1990-2016.
2 Aug

Jak funkcjonowano bez praw autorskich? "Plagiaty" w starożytnej Grecji i Rzymie

Istnienie prawa autorskiego wydaje nam się oczywiste. Jest to jednak pomysł relatywnie nowy - pojawił się dopiero XVII wieku w Anglii, jako copy rights, a później, w XVIII wieku we Francji, jako le droit d'auteur. Jak funkcjonowano wcześniej, w kulturze, która nie znała tego pomysłu? Czy cokolwiek chroniło autorów przed kradzieżą własności intelektualnej? Jakie praktyki wydawały się zupełnie naturalne starożytnym artystom, a dzisiaj doprowadziłyby ich przed sąd?
1 Apr

Co robi malarz w czasach karaoke?

Dubravka Ugrešić przekonuje, że kultura karaoke to smutny czas, w którym na własne życzenie stajemy się klonami innych osób i radośnie podbieramy cudze melodie i teksty, żeby przez chwilę zabłysnąć w tłumie. Jak pisze: „Możliwość transformacji, metamorfozy i teleportacji w coś lub kogoś innego są ciekawsze od grzebania we własnym wnętrzu. Kultura narcyzmu zmutowała się w kulturę karaoke. Albo po prostu jest jej konsekwencją” . Tak pisze Ugrešić, czy jednak jej diagnoza na pewno jest trafna? I czy dotyczy też sztuk wizualnych? Obrazy są dzisiaj nie tylko masowo produkowane, ale zapożyczane, przetwarzane, remiksowane, rekonfigurowane. Staje się to praktyką powszechną, często wręcz niezbędną w życiu codziennym. Oczywiście naturalną konsekwencją tego, jest to, że obrazy tracą wartość z każdym powtórzeniem. To wszystko każe zadać pytanie o rolę, którą obecnie powinien odgrywać artysta. Innymi słowy, jaką rolę może przyjąć malarz, by jego działalność – na przekór naporowi innych mediów – pozostała kulturotwórcza i nie ograniczała się do wąskiego grona przedstawicieli socjety, którzy kontaktu ze sztuką potrzebują przede wszystkim dla potwierdzenia swojego statusu społecznego? Wydaje się, że jedną z odpowiedzi na to pytanie, daje twórczość Pawła Książka. I jest to odpowiedź dość przewrotna. Odcinek powstał na bazie tekstu dostępnego w magazynie "Szum" (https://magazynszum.pl/znikanie-jako-zabieg-estetyczny-czyli-malarz-w-kulturze-karaoke/).
1 Mar

Sztuka... lub sztuki współczesne?

Przywykliśmy myśleć, że sztuka rozwija się liniowo. Że jedne style zastępują inne, a nowe pokolenia artystów rozwijają to, co było wcześniej. Coraz częściej można jednak odnieść wrażenie, że obok siebie funkcjonują różne światy sztuki, które mówią zupełnie innymi językami i rzadko się ze sobą spotykają. W tym odcinku przyglądam się idei "światów równoległych" w sztuce i zastanawiam się, czy różnice między nimi faktycznie istnieją i czy rzeczywiście są głębokie. Odcinek powstał na podstawie tekstu Contemporary Art or Contemporary Arts? Remarks on "Le paradigme de l’art contemporain", który ukazał się w numerze XXI czasopisma "Art Inquiry".
23/12/2025

Kto znika w sztuce?

Zawód artysty kojarzy się dzisiaj z osobami, które stale zabiegają o atencję. Szukają rozpoznawalności i uznania. Zakładamy wręcz, że zawody artystyczne przyciągają ludzi przesadnie skupionych na sobie i uznajemy to za naturalne. Istnieje jednak grupa twórców, którzy mają w tej kwestii zupełnie inne zdanie i szczególnie cenią sobie niewidzialność lub niewidoczność. Albo tacy, którzy po prostu postanowili wycofać się ze świata sztuki. I chociaż funkcjonują poza jego ramami, dalej uznają, że tworzą sztukę. W tym odcinku przyglądam się kilku takim artystkom i artystom. Twórcom, którzy zrezygnowali z widzialności, uznali ją za problem i postanowili zejść do podziemia. Odcinek powstał na podstawie artykułu From Artist Gone Underground to Occupational Realism. Remarks on Artistic Strategies Based on Invisibility, który ukazał się w czasopiśmie “Art Inquiry”.
24/10/2025

Księdzu świeczkę a plastykom ogarek. Kilka słów o prowincjonalnych galeriach

Jeśli wchodzimy dzisiaj w Polsce do publicznej, a nie prywatnej galerii sztuki, to jest spora szansa, że powstała ona czasach PRL-u i że była częścią sieci, którą nazwano Biurem Wystaw Artystycznych. Szczególnie chętnie otwierano te galerie w niewielkich miastach, takich jak Słupsk, Elbląg czy Jelenia Góra. Często były to miejscowości, w których nie istniało nawet znaczne środowisko artystyczne. Sieć w szczytowym okresie liczyła kilkadziesiąt galerii, a upadła w połowie lat 90., wskutek transformacji ustrojowej. Odcinek opowiada o kilku kłopotliwych śladach, które w polskim życiu artystycznym pozostawiła sieć BWA. Odcinek powstał na bazie tekstu o takim samym tytule, opublikowanym na łamach magazynu "Obieg".
02/10/2025

Jacy polscy artyści mieszkali w Westbeth?

Westbeth to kompleks kilku poprzemysłowych budynków w dzielnicy West Village na Manhattanie, które w latach 60. XX wieku zaadoptowano na mieszkania i pracownie dla artystów. Pracowały i mieszkały tam takie sławy jak Diane Arbus lub Merce Cunningham. Od 1972 roku w Westbeth zaczęli pojawiać się również Polscy artyści, wśród nich między innymi Roman Opałka czy Edward Krasiński. Było to możliwe dzięki Fundacji Kościuszkowskiej, organizacji polonijnej, która wynajęła w Westbeth lokal i udostępniała go artystom. Odcinek opowiada o historii tego przedsięwzięcia i kluczowych dla tego przedsięwzięcia osobach. Odcinek powstał na bazie artykułu A Firecracker, a Light at the End of the Tunnel? The First Polish Programme of Residential Stays for Artists in the US opublikowanego w numerze 27. czasopisma “Sztuka i Dokumentacja”. Artykuł powstał dzięki pobytowi w Nowym Jorku w latem 2017 roku, który umożliwiła mi Fundacja Kościuszkowska.
25/08/2025

Jakie mity o sztuce obala AI?

Na przełomie 2022 i 2023 roku wybuchł rodzaj medialnej histerii wywołanej pojawieniem się Chatu GPT w wersji 3.5 a następnie 4.0. Dziennikarze prześcigali się w donoszeniu o niebezpieczeństwach, które grożą ludzkości, jeśli AI będzie dalej rozwijać się w takim tempie. Media chętnie przedstawiały przyszłość w czarnych barwach również, gdy mówiły o kulturze, np. o strajkach aktorów i scenarzystów w Hollywood. Źle miało dziać się też w sztukach wizualnych. AI miała zabrać artystom pracę i kraść ich prawa autorskie. Przede wszystkim jednak uznawano ją za jedynie imitację "prawdziwej" sztuki, tej tworzonej przez ludzi. W sztuce AI, jak przekonują sceptycy, nie ma oryginalności, nie ma intencji, emocji, które powodują, że tradycyjna sztuka ma tak duże znaczenie dla jej odbiorców. Nie jest też tworzona świadomie. To tylka czarna skrzynka, która w przeciwieństwie do człowieka, nie rozumie, co właściwie robi. Czy jednak te zarzuty dają się podtrzymać? Czy na pewno ludzka sztuka jest zawsze oazą oryginalności i twórczości? Czy artyści zawsze wiedzą, co robią i dlaczego? Czy na pewno nie można odczuwać emocji, a nawet intencji oglądając sztukę AI? Wbrew pozorom różnice między twórczością ludzi i AI chyba nie są wcale duże. Odcinek powstał w oparciu o tekst "Jak przeceniamy sztukę ludzi i nie doceniamy sztuki AI. Sztuczna Inteligencja i obawy o „prawdziwą” sztukę", który ukazał się w magazynie "Szum" w 2024 roku.
10/08/2025

Co stało się z eksperymentem ?

Eksperyment był kiedyś wręcz synonimem sztuki współczesnej. Pod znakiem eksperymentowania i ciągłego przesuwania granic sztuki upłynęła cała historia awangardy. Skąd w ogóle to pojęcie wzięło się w języku sztuki i jak je rozumiano? Jaką funkcję pełni dzisiaj. W czasie, gdy "wszystko już było". Wiele wskazuje, że eksperymencie pozostała jedynie pewna "stylistyka". Imitująca eksperyment forma, która odwołuje się do poszukiwań z przeszłości, ale nie wiąże się z żadnym poszukiwaniem i ryzykiem. Odcinek jest oparty na tekście "Experiment and "Art Art". From Uncertainty to Imitation", który ukazał się w numerze XXII czasopisma "Art Inquiry".
21/07/2025

Jak AI wpływa na świat sztuki?

Jeszcze kilka lat temu sztuka tworzona za pomocą AI była ciekawostką. Nawet w środowisku artystycznym funkcjonowała na marginesie. Od kilku lat zyskuje coraz większe zainteresowanie wśród artystów i artystek z głównego nurtu. Nieufność i obawy, które towarzyszyły gwałtownej ekspansji tej technologii, przezwyciężyły też domy aukcyjne, a patenty na oszustów podpisujących się pod pracami AI dopracowują organizatorzy konkursów artystycznych. Wydaje się więc, że świat sztuki świetnie zaadoptował się do nowych warunków. Tylko czy na pewno wszystko zostanie po staremu? Czy istnieje obszar w sztuce, w którym AI może dokonać rewolucji? Odcinek powstał na podstawie tekstu, który w lipcu 2025 roku ukazał się w miesięczniku "ZNAK".
21/07/2025

Kto pracuje w sztuce?

W listopadzie 2024 roku Justin Sun zakupił za ponad 6 milionów dolarów jedną z trzech kopii pracy Komediant Maurizia Cattelana. Pieniądze wydał de facto jedynie na projekt tej pracy - szczegółowo rozpisaną instrukcję jak zawiesić na ścianie dowolnego banana i jak przykleić go szarą taśmą klejącą. Międzynarodowe media rozpisywały się na temat ekstrawagancji Suna, zestawiając niebotyczną kwotę, którą wydał, z ceną banana w warzywniaku. Przedstawiciele Galerii Perrotin, która reprezentuje Cattelana, mówili natomiast, że Sun zakupił nie owoc, ale ideę, którą jest bana. Nie sprecyzowali przy tym, jaka to idea i dlaczego kosztowała aż tyle. Z punktu widzenia zwolenników wolnego rynku Komediant kosztował tak dużo, bo po prostu znalazł się kupiec gotowy za niego tyle zapłacić, a tak właśnie przedmioty zyskują swoją cenę. Z punktu widzenia laborystcznej teorii wartości, sprawa wcale nie jest taka prosta. Jej zwolennicy przekonują, że wartość każdego przedmiotu wynika z tego, że stoi za nim skumulowana praca. Jeśli tak, to warto się zastanowić, kto wykonał pracę, która zdecydowała o wartości Komedianta. I wydaje się, że nie był to jedynie Cattelan. Odcinek powstał na podstawie tekstu, który ukazał się w numerze 7 czasopisma "Elementy. Sztuka i Dizajn".
20/07/2025

Sztuki plastyczne czy sztuki wizualne?

Na przełomie lat 90. i 2000 praktycznie zniknęły z polskich czasopism o sztuce terminy "plastyka" i "sztuki plastyczne". Choć używano ich od co najmniej stu lat, to w ciągu jednej dekady bez wahania zastąpiono je terminem "sztuki wizualne". Co spowodowało tę zmianę? Jeśli zapytamy artystów, krytyków i historyków sztuki, którzy byli świadkami tego procesu, to pewnie stwierdzą, że określenie "sztuki plastyczne" stało się przestarzałe. Że rozmijało się ze świeżą, progresywną sztuką. Czy jednak na pewno było tak archaiczne? Dlaczego w takim razie nadal używa się go we Francji i w Belgii, mówiąc o performansie, sztuce wideo i instalacji? Czy termin sztuki wizualne na pewno lepiej odnosi się do współczesnej praktyki artystycznej? A może zmiana, o której tu mowa, spowodowana była czymś innym niż tylko poszukiwaniem lepszego, bardziej adekwatnego słownictwa? Odcinek oparty na artykule pod tym samym tytułem, który ukazał się w maju 2026 roku w magazynie "Szum".

12 Episodes

O sztuce, o jej złożonych związkach z życiem społecznym, technologią, nauką i polityką. Autorem podcastu jest Łukasz Białkowski, krytyk sztuki, niezależny kurator, wykładowca akademicki i tłumacz. Więcej na stronie https://lukaszbialkowski.wordpress.com/

Creator

Łukasz Białkowski
Years Active

2025 - 2026
Episodes

12
Rating

Clean
Copyright

© Łukasz Białkowski
Show Website

ARTEFAKTY