Send us Fan Mail AI die malware net zolang schrijft tot ie niet meer ontdekt wordt, scholieren die steeds minder goed lezen, klimaatbeleid dat klem komt te zitten tussen koopkracht en cultuurstrijd, en BRICS-landen die ondertussen rustig aan een alternatieve wereldorde bouwen. Kortom: genoeg reden voor een opgewekte aflevering. Rens en Pepijn duiken deze week in drie grote krachten die steeds meer door elkaar heen lopen: technologie, klimaat en macht. In deze aflevering AI wordt steeds gevaarlijker. En toegankelijker. Een luisteraarsvraag van Tom, CISO bij een scholengemeenschap, brengt ons bij een ongemakkelijke ontwikkeling: voor een serieuze cyberaanval heb je steeds minder mensen, kennis en geld nodig. AI wordt inmiddels gebruikt voor malware, nepaccounts, desinformatie, surveillance en militaire toepassingen. Anthropic-topman Dario Amodei waarschuwt ondertussen dat de ontwikkeling aan de absolute AI-frontier te snel gaat: “We have to pace the frontier.” Opmerkelijk, voor iemand die zelf een van de snelste auto’s op die frontier bestuurt. De logische keerzijde: ook de verdediging zal AI nodig hebben. Een menselijk SOC-team dat het moet opnemen tegen duizenden geautomatiseerde aanvallers klinkt namelijk niet als een heel eerlijke wedstrijd. Nederland heeft een leesprobleem. Een behoorlijk groot leesprobleem. Het internationale PISA-onderzoek laat zien dat de Nederlandse leesvaardigheid hard achteruitgaat. Niet alleen vervelend voor de docent Nederlands. Slechte leesvaardigheid werkt later door in opleiding, inkomen, gezondheid en kansen. “Het Nederlandse onderwijs is een kilometer breed en een centimeter diep.” We kijken naar mogelijke oorzaken: de inrichting van het onderwijs, digitale afleiding en een cultuur waarin langdurig lezen steeds minder vanzelfsprekend is. Ierland en Frankrijk laten zien dat het ook anders kan. En dan komt natuurlijk AI. Want precies op het moment dat jongeren meer moeten leren lezen, schrijven en nadenken, verschijnt er een machine die dat allemaal graag voor ze doet. Handig. Klimaatverandering wordt ineens heel concreet. Minder Franse wijn door hitte en droogte. Aardappelteelt die opschuift richting Finland. China dat experimenteert met landbouw in verlaten kolenmijnen. Klimaatverandering is daarmee niet alleen een discussie over graden Celsius en CO₂-budgetten, maar steeds meer over voedsel, prijzen, verzekeringen en wie uiteindelijk de rekening betaalt. Luisteraar Cataleine stuurt daar nog een andere gedachte bij: hoe gaan we eigenlijk om met rouw om natuurverlies? Want misschien verandert ons gedrag pas echt wanneer natuurverlies niet langer iets abstracts is. BRICS bouwt verder aan een andere wereldorde. De BRICS-landen proberen steeds nadrukkelijker alternatieven te bouwen voor westerse instituties, financiële systemen en standaarden. Dat betekent niet dat er morgen ineens één hecht antiwesters blok staat. Maar de richting is wel interessant: steeds meer landen willen minder afhankelijk zijn van Europa en de Verenigde Staten. De ongemakkelijke vraag voor Europa: waar zitten wij straks eigenlijk? Aan tafel, tussen de blokken in, of bij de garderobe? Klimaatbeleid moet misschien juist politieker worden. Veel klimaatbeleid werd jarenlang bewust technocratisch gemaakt. Doelen, normen, modellen, klimaattafels. Liefst een beetje buiten de politieke ruzie houden. Maar in een tijd waarin radicaal-rechtse partijen groeien, werkt dat mogelijk niet meer. Een rapport van de European Council on Foreign Relations draait de redenering om: probeer klimaatbeleid niet te depolitiseren. Maak er juist een politiek verhaal van waar mensen iets bij kunnen winnen. De vijf klimaatdeals 1. De Heimatdeal Maak klimaatbeleid lokaal. Laat mensen niet alleen windmolens zien, maar geef ze ook zeggenschap, eigendom en voordeel. 2. De beter-vandaagdeal Niet alleen beloven dat de wereld in 2050 mooier wordt. Zorg dat mensen nu iets merken: een warmer huis, lagere energierekening of beter openbaar vervoer. 3. De klassendeal Verdeel kosten en baten eerlijker. Wie meer kan dragen, betaalt meer. Wie weinig ruimte heeft, moet niet als eerste de rekening krijgen. 4. De boze-buitenwereldeal Koppel klimaatbeleid aan Europese industrie, banen en geopolitieke onafhankelijkheid. Dus: verduurzamen, maar ook meer zelf produceren en Europees inkopen. 5. De verbrede-coalitiedeal Presenteer klimaatbeleid niet als tientallen losse maatregelen, maar als één herkenbaar pakket. Met duidelijke winnaars, verliezers en keuzes. Timestamps 00:00 - Vooruitblik: AI, klimaat, BRICS en onderwijs 03:27 - Een verjaardagscadeau van NRC en hoe weinig er verandert 04:51 - Luisteraarsvraag: AI-agents en cybercrime 07:16 - Lezerspost over klimaatrouw, risico en een boekentip 08:15 - Kun je rouwen om verdwijnende natuur? 10:19 - Dario Amodei: we moeten frontier AI afremmen 11:48 - Malware, nepnieuws en andere vormen van AI-misbruik 13:54 - Trump bagatelliseert de risico’s van AI 14:48 - Anthropic, IPO en de bijzondere timing van Amodei 16:37 - PISA en de Nederlandse leescrisis 18:42 - “Een kilometer breed en een centimeter diep” 19:55 - Maakt AI ons onderwijsprobleem nog groter? 22:03 - Wat Ierland en Frankrijk anders doen 24:41 - Klimaat, landbouw en straks 10 miljard monden 25:11 - Minder Franse wijn door hitte en droogte 26:12 - Verhuizen onze aardappelen naar Finland? 27:24 - China experimenteert met ondergrondse landbouw 28:46 - BRICS en de bouw van een alternatieve wereldorde 31:04 - Dreigt Europa tussen de machtsblokken te vallen? 39:02 - Radicaal rechts versus klimaatbeleid 41:21 - Waarom klimaatbeleid juist politieker moet worden 44:47 - Deal 1: de Heimatdeal 46:24 - Deal 2 en 3: voordeel vandaag en een eerlijkere rekening 48:35 - Deal 4: de boze-buitenwereldeal 50:42 - Deal 5: de verbrede coalitie 54:34 - Fed en Bank of Japan: mondiale lakmoesproef 56:05 - Prinsjesdag, Nederland en de Europese concurrentiekracht Twee perspectieven, één blik op de toekomst Rens brengt de journalistieke blik; Pepijn de politiek-maatschappelijke. Allebei zijn we ondernemers. Samen leggen we verbanden die je alleen niet altijd ziet. We verbinden politiek, technologie, klimaat en maatschappelijke verandering aan de keuzes die organisaties vandaag moeten maken. Onze kracht zit in het gesprek: elkaar aanvullen, uitdagen en scherp houden. En zo het publiek meenemen in een wereld die steeds moeilijker te voorspellen is.
