ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក

RFI ខេមរភាសា / RFI Khmer
  • 5.0 (1)
  • NEWS
  • UPDATED DAILY

នៅរៀងរាល់ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃ​ចន្ទ ដល់​ថ្ងៃ​សុក្រ យើង​នឹង​លើកយក​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់​​ៗ ដែល​កើតមាន​​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាមេរិក ដើមបូព៌ា អាស៊ី អឺរ៉ុប​​ និង​​អាហ្វ្រិក ​មក​ធ្វើការ​​បកស្រាយ ​ពន្យល់​បំភ្លឺ ​និង​​វិភាគ ​ជូន​​លោក​​អ្នក​ស្តាប់។

  1. 3D AGO

    តើនៅតំបន់អាកទិក ចិននិងរុស្ស៊ី មានសម្ព័ន្ធភាព​​ព្រមទាំង​​មហិច្ឆតាអ្វីខ្លះ?

    មហាសមុទ្រទឹកកកអាកទិក ស្ថិតនៅតំបន់ប៉ូលខាងជើង​ បានក្លាយជា​តំបន់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់ ដែល​ញ៉ាំងឲ្យមានការប្រជែងគ្នារវាងមហាអំណាច។ ជាក់ស្តែង វាគឺជាអ្វីដែល​លោកដូណាល់ ត្រាំ បានប្រកាស ដើម្បី​ផ្តល់អំណះអំណាងថា​ហេតុអ្វី បានជាលោកត្រូវការ​គ្រប់គ្រ​ងកោះហ្ក្រូអិនឡង់ដ៍​។ ជាការពិតមួយ ដែលថា​តំបន់អាកទិក បានក្លាយ​ជាផ្លូវ​ចរាចណ៍ទំនិញ​កាន់តែងាយ​ស្រួល ដោយសារតែផែនដីឡើងកំដៅ ហើយធ្វើ​ឲ្យ​​ទឹកកករលាយ។ ប្រមាណ​ជាង​១០ឆ្នាំមកហើយ ដែល​ចិននិងរុស្ស៊ី បានរួម​សហការគ្នា ទាំងក្នុង​ការដឹកជញ្ជូន​ទំនិញ​និង​វិស័យ​កងទ័ព នៅក្នុងតំបន់នេះ​។ តាំងតែពីយូរយាមកហើយ តំបន់អាកទិក (Arctic) ត្រូវរុស្ស៊ីគិតថាជាដែនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន។​ តំបន់នេះកាន់តែមានសារៈសំខាន់ថែមទៀត នៅ​ពេល​ដែលក្រុមប្រទេសលោកខាងលិច នាំគ្នាដាក់ទណ្ឌកម្ម​លើរុស្ស៊ី​ ក្រោយ​ការលើកទ័ពចូលឈ្លានពាន​អ៊ុយក្រែន​ កាលពីខែកុម្ភៈឆ្នាំ​២០២២។ តំបន់សមុទ្រអាកទិក ឬផ្លូវសមុទ្រខាងជើង បានក្លាយ​ជា​ផ្លូវចរាចរណ៍ ដ៏មានសារៈសំខាន់ សម្រាប់​ឲ្យរុស្សី ដឹក​ប្រេងនិងឧស្ម័នរបស់ខ្លួន ទៅលក់នៅអាស៊ី។ ដោយវាងតាមផ្លូវខាងលើ នាវារុស្ស៊ី​​មិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់តាម​ផ្លូវក្បែរអឺរ៉ុប និ​ងព្រែកជីកស៊ុយអេ ដែលធ្វើ​ឲ្យ​ប្រឈម​ត្រូ​វ​គេចាប់ឃាត់ទុក​។ ផ្លូវថ្មីនៃការដឹកជញ្ជូនទំនិញ​ លទ្ធភាពនៃការធ្វើចរាចរណ៍​តាម​ផ្លូវសមុទ្រខាងជើង ឆ្លងកាត់តំបន់អាកទិក គឺកាន់តែមានធំទូលាយ ព្រោះ​ដោយហេតុ​តែសីតុណ្ហភាពផែនដីឡើងកំដៅ ហើយទឹកកករលាយ​កាន់តែច្រើន និងកាន់តែស្តើង​។ ជាង​នេះ​ទៀត គិតមកត្រឹមពេលនេះ រុស្ស៊ី​គឺជាមហាអំណាចតំបន់ប៉ូលតែម្នាក់គត់ ដែល​មានសមត្ថភាព​​ ផលិត​នាវា​ពុះជ្រែក​ផ្ទាំងទឹកកក រុញដោយ​ប្រព័ន្ធថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ​។ នាវាប្រភេទនេះ មាន​សារៈ​សំខាន់ណាស់ ដើម្បីពុះវែកបើក​ផ្លូវឲ្យ​ចំហ ឲ្យនាវាដឹកទំនិញ​បើកទៅមុខតាមសម្រួល​។ កាលពីឆ្នាំ​​២០២២ ប៉ុន្មានខែក្រោយ​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើសង្គ្រាម​ឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន លោក​ពូទីន បានប្រកាស​គម្រោង​​ផែនការ​​វិនិយោគ បើកផ្លូវដឹកជញ្ជូន​សមុទ្រខាងជើង​នេះ​ គិតជាទឹកប្រាក់​​ចំនួន​២០ពាន់​លាន​អឺរ៉ូ ពីនេះ​ដល់ឆ្នាំ​២០៣៥​។ គួរកត់សំគាល់ថា គិតត្រឹមបច្ចុប្បន្ននេះ ទំហំ​នៃ​​ការដឹកជញ្ជូនទំនិញ តាមមហាសមុទ្រទឹកកកអាកទិក គឺនៅមានកម្រិតតិចតួចនៅឡើយ ដោយ​ហេតុតែមាន​ការ​លំបាក និង​ត្រូវចំណាយច្រើន​។ ពោលគឺតិចជាងឆ្ងាយ​​ណាស់ បើប្រៀប​ធៀប​ទៅនឹង​​​ការដឹកជញ្ជូន​ទំនិញ​​ តាម​ទិសខាងត្បូង​ឆ្លងកាត់​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ ដែល​មាន​ច្រើន​រយលានតោននោះ​។ កាលពីឆ្នាំ​២០២៥ ការដឹកទំនិញ​ឆ្លង​​តាមផ្លូវសមុទ្រខាងជើង​ មាន​ទំហំ ប្រមាណ​​តែ​​៣៧​លានតោន​។ ជាទំហំដែល​បានធ្លាក់ចុះ​២,៣% បើប្រៀបធៀបទៅឆ្នាំមុន។ នេះ​​បើ​​ផ្អែក​តាមតួលេខ របស់ទីភ្នាក់ងារ Ria Novosti ដោយ​យោងតាមតួលេខផ្លូវការរបស់​រុស្ស៊ី​។​ ផ្លូវសូត្រទឹកកករបស់ចិន​​ ចំណែកចិនវិញ ចិនបានប្រកាសបើក​​គម្រោងផ្លូវសូត្រថ្មីកាត់សមុទ្រទឹកកកអាកទិក នៅឆ្នាំ​២០១៨។ តាមរយៈផែនការនេះ ចិន​គ្រោង​សាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើន ដូចជាផ្លូវថ្នល់ ផ្លូវដែក​ និង​កំពង់ផែ នៅតាម​ឆ្នេរ​តំបន់អាកទិក ហើយនិងមានមហិច្ឆតា​ ចង់ក្លាយជាមហាអំណាចប៉ូល នៅរវាងឆ្នាំ​២០៣០​។ ជាបឋម ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ចិនបានចំណាយ​ប្រាក់ច្រើនរយលាន ដើម្បីបង្កើតជាស្ថានីយ៍​ស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រច្រើនកន្លែង នៅ​អ៊ីសឡង់ដ៍ និង​នៅន័រវែស​។ បន្ថែមពីនេះ​ ក្រុមហ៊ុន​ចិន​​ បានវិនិយោគ​នៅក្នុងគម្រោង​ជាច្រើន​ទៀត ដូចជា​គម្រោងផលិត​ឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ នៅរុស្ស៊ី និងគម្រោង​ខ្សែផ្លូវដែក​នៅស៊ុយអែត​។ ពង្រាយកម្លាំងទ័ពរុស្ស៊ី​​ ទាក់ទិននឹង​វិស័យការពារជាតិវិញ តំបន់​អាកទិក ក៏គឺជា​តំបន់យុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ណាស់ដែរ សម្រាប់រុស្ស៊ី​និងសម្រាប់ចិន​។ កាលពីឆ្នាំ​២០២១ រុស្ស៊ីបាន​ប្រកាស​ថាបានចាប់ផ្តើមសាងសង់ ផ្លូវឡើងចុះយន្តហោះមួយ​​ ប្រវែង​​៣៥០០ម៉ែត្រ នៅតំបន់ប្រជុំ​​កោះ​ François-Joseph ភាគ​ខាង​ជើងបង្អស់នៃទឹកដីរុស្ស៊ី​។ វាល​​យន្តហោះនេះ គឺ​អាច​ទទួលយន្តហោះគ្រប់ប្រភេទ រួមទាំង​យន្តហោះ​ទម្លាក់គ្រាប់ ដែលដឹកគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ​ថែមទៀតផង​។ នៅឆ្នាំ​២០១៩ កងទ័ពរុស្ស៊ី បាន​ដាក់ពង្រាយ​ប្រព័ន្ធខែលមីស៊ីល​ផ្លូវអាកាសទំនើបបំផុតរបស់ខ្លួន ឈ្មោះ S-400 នៅឯតំបន់អាកទិក​ និង​បាន​បើក​មូលដ្ឋាន​រ៉ាដាមួយ នៅ​ឯតំបន់​ប្រជុំ​កោះ Nouvelle-Zemble។ ហើយ​កាលពីខែ​កញ្ញា​ឆ្នាំ​២០២៥ កងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីភូមិភាគខាងជើង បាន​បើកការធ្វើសមយុទ្ធ

    6 min

  2. 6D AGO

    ហេតុអ្វីរាជាណាចក្រនៅឈូងសមុទ្រពែរ្ស៍មិនចង់ឃើញអាមេរិកវាយប្រហារសាជាថ្មីលើអ៊ីរ៉ង់?

    បើទោះបីជាមានអរិភាព មិនចូលចិត្តរបបដឹកនាំអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់បច្ចុប្បន្នក្តី បណ្តាប្រទេសនៅឧបទ្វីបអារ៉ាប់ និងប្រទេសជិតខាងរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដូចជាតួកគី ឬប៉ាគីស្ថានជាដើមមិនប្រាថ្នាចង់ឃើញប្រធានាធិបតីអាមេរិកបញ្ជាទ័ពឲ្យ​វាយប្រហារ ដើម្បីផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់នោះទេ។ ចាប់តាំងពីលឺលោកត្រាំគំរាមវាយប្រហារយោធាទៅលើបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់ដែលកំពុងរងការចោទប្រកាន់ថា បានបង្រ្កាបបង្ហូរឈាមបាតុករអ៊ីរ៉ង់ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងកាតាជាដើមបានព្យាយាមបញ្ចុះបញ្ចូលលោកដូណាល់ ត្រាំ កុំឲ្យវាយប្រហារទៅលើអ៊ីរ៉ង់។ ហេតុអ្វីបានជាដូច្នេះ? ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​អាយ៉ាតូឡា អាលីខាមេណី អ៊ីរ៉ង់​ជា​ប្រទេស​ប្រជែងឥទ្ធិពល​ធំមួយ​របស់ប្រទេសអារ៉ាប់​មួយចំនួននៅក្នុង​តំបន់ដើមបូព៌ា តួយ៉ាង អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ ប៉ុន្តែ ផ្ទុយទៅវិញ ការដួលរលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់ដោយសារ​ស្នាដៃ​វាយប្រហារ​របស់អាមេរិក មិនមែនជាអ្វីដែល​អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត ក៏ដូចជា​ប្រទេស​នៅក្នុង​តំបន់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស៍​ប្រាថ្នាចង់បាន។ ​បន្ទាប់ពីលឺ​លោកដូណាល់ ត្រាំ ដំឡើង​សំឡេង​គំរាម​ប្រើ​មធ្យោបាយ​យោធា​ទៅលើ​អ៊ីរ៉ង់ ដែល​បិទទ្វារ​បង្រ្កាប​បាតុករ​ក្នុងថ្លុកឈាម​​​​ និង​សង្កេតឃើញកងទ័ពអាមេរិកសកម្មខ្លាំងនៅក្នុង​តំបន់ ដូចជា​បញ្ជូន​នាវាចម្បាំង​ឲ្យ​បើកឆ្វែល ហើយ​យន្តហោះយោធាហោះចេញចូល​មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក​នៅកាតា អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​​និង​ប្រទេស​ជិតខាង​ពីរទៀត នៅ​សមុទ្រ​ពែរ្ស៍ បាន​សំរុក​សកម្មភាពការទូតដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល​អាមេរិកកុំ​ឲ្យ​វាយប្រហារ​លើ​អ៊ីរ៉ង់។ អ្នកទទួលខុសត្រូវជាន់ខ្ពស់ម្នាក់​របស់​អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​បាន​និយាយ​ប្រាប់ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង​AFP ថា នៅ​យប់ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី១៥ មករា ប្រទេស​អារ៉ាប់ទាំងបី គឺ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត កាតា និង​អូម៉ង់​​បាន​ប្រឹងប្រែងសកម្មភាពការទូត​ខ្លាំងណាស់ ដើម្បី​បញ្ចុះបញ្ចូលឲ្យ​​លោកដូណាល់ ត្រាំ ទុកឱកាស​ឲ្យ​អ៊ីរ៉ង់​បាន​កែខ្លួន។ បើតាម​អ្នកទទួលខុសត្រូវ​របស់​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដែល​សុំ​មិន​បញ្ចេញឈ្មោះ នៅក្នុង​កំណត់​ទូតទៅកាន់ភាគីអាមេរិក​ ប្រទេស​ទាំងបី​បាន​ព្រមាន​ពី​ផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ ក្នុង​ករណីដែលអាមេរិក​បើកប្រតិបត្តិការ​យោធាវាយប្រហារ​អ៊ីរ៉ង់ជាថ្មីម្តងទៀត។ ខុសស្រឡះពីការវាយប្រហារ​របស់អាមេរិក​កាលពី​ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំមុន ដែលធ្វើឡើងក្នុង​​គោលដៅតែមួយគត់ គឺ​បំផ្លាញទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ប្រទេស​នៅឈូងសមុទ្រ​ពែរ្ស៍ព្រួយបារម្ភខ្លាចថា ការ​វាយប្រហាររបស់អាមេរិក​ទៅលើ​អ៊ីរ៉ង់លើកនេះក្នុងគោលដៅ​ផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីស្លាម​អ៊ីរ៉ង់ នឹង​អាច​ឆេះរាលដាល រុញច្រាន​តំបន់ដើមបូព៌ាទាំងមូលឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងភ្លើងសង្រ្គាម​​។ បើតាម​អ្នកជំនាញ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត កាតា និងអូម៉ង់​សំរុកនយោបាយការទូតដើម្បីព្យាយាម​បន្ថយកំដៅភាពតានតឹង​រវាងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ក៏ព្រោះតែ​ហេតុផល​សំខាន់មួយចំនួន។ ហេតុផល​ទី១ ​ខ្លាច​ការវាយប្រហារ​សងសឹក​របស់អ៊ីរ៉ង់​ ទៅលើ​ប្រទេស​អារ៉ាប់ដែល​មាន​តាំងមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក។ នៅពេលអាមេរិក​បញ្ជូនយន្តហោះទៅទម្លាក់គ្រាប់បែក​លើ​ទីតាំង​នុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ង់បាន​វាយបកសងសឹក​នឹងអាមេរិក តាមរយៈ​ការបាញ់មីស៊ីល​សំដៅ ទីតាំងយោធា​របស់អាមេរិក​នៅកាតា។ កាលណោះ ការខូចខាត​មាន​កម្រិតតិចតួច អាមេរិកអាច​ដកយន្តហោះចម្បាំងរបស់ខ្លួនចេញពីមូលដ្ឋាន បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់​បាន​ជូនដំណឹង​ជាមុនពីការវាយប្រហារ​របស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែ លើកនេះ កាតាបារម្ភខ្លាចថា ក្នុងករណី​អាមេរិក​វាយប្រហារដើម្បីផ្តួលរំលំរបបអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ នោះ អ៊ីរ៉ង់​ពិតជា​មិន​អត់ឱន ហើយ​ក៏មិនជូនដំណឹង​ទុកជាមុន ដើម្បីទុកពេល​ឲ្យអាមេរិកដកទ័ព និង​យន្តហោះចម្បាំងរបស់ខ្លួនដែរ។ ចំពោះ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីតវិញ ខ្លាចថា ការវាយប្រហារ​របស់អាមេរិក​ដើម្បីទៅផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់​នឹង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យអ៊ីរ៉ង់ផ្ទុះកំហឹង​ ក្រពុលមុខវាយប្រហារ​សងសឹកនឹង​​ប្រទេស​ដែលចងសម្ព័ន្ធយោធា​ជាមួយអាមេរិក។ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត នៅចាំបទពិសោធន៍​ឆ្នាំ ២០១៩ នៅពេល​អ៊ីរ៉ង់​បាញ់មីស៊ីល​សំដៅ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេង​ពីរកន្លែង​របស់​រីយ៉ាត។ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​មិន​បាន​ទទួលការពារ​ពី​អាមេរិក​ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​ឡើយ។ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតមាន​​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​សំខាន់ៗដែល​ផុយស្រួយ ងាយនឹង​រងការបំផ្លាញដោយ​មីស៊ីល​របស់អ៊ីរ៉ង់ ដូចជា រោងចក្រ​ចម្រាញ់ទឹកសមុទ្រ ឬ​រោងចក្រ​ចម

    6 min

  3. JAN 14

    តើកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មានអ្វីល្អ បានជាគ្រប់គ្នា​ប៉ងចង់បាន?

    នៅមួយរយៈចុងក្រោយនេះ កោះរបស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍បានក្លាយជា​ចំណុច​ប្រទាញប្រទង់ ដើមចមនៃភាពតានតឹងគ្នាខ្លាំង រវាងអាមេរិក និង​ដាណឺម៉ាក។ តានតឹងនឹងគ្នា ចាប់តាំងពី​លោកដូណាល់ ត្រាំ​បានគំរាមប្រើគ្រប់​មធ្យោបាយ​ដើម្បីដណ្តើម​យក​កោះពីដាណឺម៉ាក​មកធ្វើ​ជាកម្មសិទ្ធិរបស់អាមេរិក នោះបើទោះបីជាត្រូវ​ប្រើ​កម្លាំងយោធា។ តើកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​ដែនដីស្វយ័តរបស់​ដាណឺម៉ាក ដែលធំជាង​បារាំង​៤ដង និង​គ្របដណ្តប់ដោយ​ទឹកកកដល់ទៅ​៨១% មាន​អ្វីល្អ បានជាគ្រប់គ្នាចង់បានយកមកគ្រប់គ្រងខ្លាំងម្ល៉េះ? ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាសក្តែងៗ​ចង់បាន​ដែនដី កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ឬ ហ្រ្គីនឡែន តាំងពីលោក​ដឹកនាំ​អាមេរិក​កាលពីអាណត្តិទី១ម្ល៉េះ។ ចំណង់​ មហិច្ឆតារបស់​លោកត្រាំ ចង់បាន​កោះទឹកកករបស់ដាណឺម៉ាក កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មាន​កាន់តែច្រើនឡើង​ៗ។ ដោយ​គ្មានលាក់លៀម ប្រធានាធិបតីអាមេរិក កាលពីថ្ងៃ​អាទិត្យ​ទី​១១​មករា​បាន ​គំរាមសាជាថ្មី ថា នឹង​​យក​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​មកធ្វើជា​ដែនដី​របស់​អាមេរិកឲ្យទាល់តែបាន នោះបើទោះបីជា​ត្រូវ​ប្រើ​កម្លាំងយោធា។ លោកត្រាំទន្ទេញ​ចង់​បានកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍របស់​ដាណឺម៉ាក ក៏ព្រោះតែសំឡឹងឃើញ​ផលប្រយោជន៍ធំៗចំនួន​៣​របស់​កោះមួយនេះ​។ ទី១គឺ​ធនធានរ៉ែធម្មជាតិ។ ទី២គឺ​សារៈសំខាន់នៃ​ចំណុចភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ របស់​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ដែលនៅក្បែរ​អាមេរិក ជាង​ដាណឺម៉ាក និង​ទី​៣ គឺ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​​ជា​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្រ្ត​សំខាន់មួយនៅ​តំបន់ប៉ូលអាក់ទិក​ដែល​មហាអំណាចធំៗ​ក្នុងលោក មិនថា ចិន អាមេរិក និង​រុស្ស៊ី​សំឡឹង​ចង់យកមកធ្វើជា​កម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ និយាយពីធនធានរ៉ែធម្មជាតិ រដ្ឋាភិបាលស្វយ័ត​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ បាន​អួត​មិនឈប់ពី​ធនធានរ៉ែដ៏សំបូរបែបនៅក្រោមដី​របស់​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ​ដែល​គេ​នៅមិនទាន់​ធ្វើអាជីវកម្ម។  វា​ជា​ការពិត​ដែល​កោះហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍សំបូរ​ធនធានរ៉ែក្រោមដី មិនថា មាស ប្រាក់ សំណរ ឧស្ម័នរាវ និងរ៉ែដីកម្រ។ ការសិក្សា​វិភាគ​យ៉ាងម៉ត់​ចត់​ទៅលើ​ដែនដី​ហ្ក្រោអិនឡង់ដ៍​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​បង្កើត​ផែនទី​ភូមិសាស្រ្ត​ស្តីពី​រ៉ែក្រោមដីកោះហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍យ៉ាងច្បាស់លាស់មួយ។ អឺរ៉ុប​ផ្ទាល់​បាន​កំណត់​ឃើញថា ​រ៉ែ​ចំនួន​២៥ក្នុង​បញ្ជីរ៉ែដែលអឺរ៉ុបត្រូវការចាំបាច់ គឺមាន​វត្តមាន​នៅក្នុង​​ដី​​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍។ កោះហ្រ្កោះអិនឡង់ដ៍ធ្វើអាជីវកម្មតិចតួចលើ​ធនធានរ៉ែ ព្រោះកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មានប្រាក់ចំណូល​ធំបាន​មកពី​ផលនេសាទ ហើយ​និង​ការឧបត្ថម្ភធន​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ដាណឺម៉ាក។ ដូច្នេះ នៅក្នុង​កាលៈទេសៈ​ដែល​តម្រូវការធនធានមានកាន់តែច្រើនឡើងៗ ជាពិសេស​រ៉ែដីកម្រ​ដើម្បី​បម្រើដល់​វិស័យបច្ចេកវិទ្យា ការប្រកួតប្រជែង​ដើម្បី​ទទួលបានសិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្ម​រ៉ែដីកម្រមានកាន់តែខ្លាំង។ កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ត្រូវបានគេ​ចាត់ទុកជាកំណប់មាស​Eldorado ដែល​គ្រប់គ្នា​បេតី។ រដ្ឋបាល​លោកត្រាំស្រក់ទឹកមាត់ចង់បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ខ្លាំងជាងគេ រហូត​ដល់​ថ្នាក់គំរាមចង់​ដណ្តើម​ដីកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ពីសម្ព័ន្ធមិត្ត​ដាណឺម៉ាក។ ទោះ​ធ្លាប់ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀងកាលពីឆ្នាំ​២០១៩ ​ដើម្បីបាន​សិទ្ធិចូលទៅធ្វើអាជីវកម្ម​លើ​ធនធានរ៉ែក្រោមដី​នៅ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ប៉ុន្តែ លោកត្រាំ​នៅតែចង់​បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មកធ្វើ​កម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខ ដើម្បីឲ្យអាមេរិក​អាចទទួល​ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចតែម្នាក់ឯង ដោយ​គ្មានចែករំលែកជាមួយអ្នកដទៃ សូម្បីសម្ព័ន្ធមិត្ត​នៅអូតង់។ និយាយពីទីតាំងភូមិសាស្រ្តរបស់​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍។ គេ​អាច​យល់​ចិត្ត​លោកត្រាំដែលចង់​បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មកធ្វើជាដែនដីរបស់អាមេរិក ព្រោះថា កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍របស់ដាណឺម៉ាក ស្ថិតមកនៅជិត ក្បែរ​ទីក្រុងញូវយ៉ក ជាងទឹកដីដាណឺម៉ាក។ បើតាម​ប្រវត្តិវិទូ​ លោកស្រី Astrid Andersen នៃ​វិទ្យាស្ថាន​ដាណឺម៉ាកសិក្សា​អន្តរជាតិ​ កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ស្ថិតក្នុងតំបន់​ផលប្រយោជន៍​របស់អាមេរិក។ ក្នុងសម័យសង្រ្គាមលោកលើកទី២ នៅពេល​ដាណឺម៉ាក​ស្ថិតក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួកណាហ្ស៊ីអាល្លឺម៉ង់ អាមេរិក​បាន​វាយដណ្តើម​យក​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មក​គ្រប់គ្រង។ ទោះចប់សង្រ្គាម​ត្រជាក់ អាមេរិកនៅតែមាន​មូលដ្ឋានទ័ព​របស់ខ្លួន​ប្រចាំការជាប់ជានិច្ច​នៅលើ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ពោល​គឺ​មិនដែល​ចាកចេញ​ពីកោះនេះ​ម្តងណាទេ។ មាន​ទ័ពប្រមាណ​២០០នាក់​ឈរជើង​​ប្រច

    5 min

  4. 11/23/2025

    តើ​យន្តហោះ​ចម្បាំង​ឥណ្ឌា​ធ្លាក់​នៅ​ពិព័រណ៍​អាកាសចរណ៍​ឌូបៃ ប៉ះពាល់​ដល់​រូបភាពប្រទេស​ឥណ

    នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​ទី ២១​វិច្ឆិកា​២០២៥ មាន​ករណី​ធ្លាក់​យន្តហោះចម្បាំង​ ជា​លើក​ទីមួយ ​ក្នុង​​​កម្មវិធី​តាំង​ពិព័រណ៍​យន្តហោះនៅ​ក្រុង​​ឌូបៃ។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​នោះ​ជា​របស់​ឥណ្ឌា ផលិត​នៅ​ឥណ្ឌា មាន​ឈ្មោះ​ថា Tejas (តេជៈ)។ កាលពី​ខែ​មីនា​​ឆ្នាំ​មុន ​យន្តហោះ​ប្រភេទ​នេះ​ធ្លាប់​ធ្លាក់មួយ​គ្រឿង​ហើយ​ នៅ​ពេលហោះសាកល្បង។ តើ​គ្រោះ​ថ្នាក់​នេះ​ប៉ះពាល់​ដល់​ឧស្សាហកម្ម​យន្តហោះចម្បាំងឥណ្ឌា​ និងរូបភាព​​ប្រទេស​ ​យ៉ាងណា? យន្តហោះចម្បាំង តេជៈ របស់​កងទ័ព​អាកាស​​ឥណ្ឌា បាន​ធ្លាក់​នៅ​ពេលកំពុង​​ហោះ​បង្អួត​ខ្លួន ​ក្នុង​ពិព័រណ៍​អាកាសចរណ៍​ក្រុងឌូបៃ។ ​ បើ​តាម​សាក្សី ក្នុង​ពេល​សម្តែង​ក្បាច់ហោះ​ពន់ពេន​កាច់​កោង​លើ​ផ្ទៃ​មេឃ ក្នុង​រយៈ​កម្ពស់ ប្រមាណ​តែ​១,៦​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ដី​ យន្តហោះ​ស្រាប់​តែ​ដាំក្បាល​ចុះ​យ៉ាង​លឿន​ ហើយ​ប្រែក្លាយ​ជា​ដុំ​ភ្លើង​ពេល​បុក​ប៉ះដី​ ផុស​អណ្តាតភ្លើង​និង​ផ្សែង​ខ្មួលខ្មាញ់​ឡើង​ពេញ​អាកាស។ អ្នកអង្គុយ​ទស្សនា​ បាន​ឃើញ​ទិដ្ឋភាព​ធ្លាក់​យន្តហោះ​ដោយ​ផ្ទាល់​ភ្នែក​ និង​យ៉ាង​រន្ធត់។ ​ចំណែក​អ្នក​បើក​បរ​បាន​ស្លាប់ ដោយ​មិន​អាច​ចុច​ រំដោះ​ខ្លួន​ចេញ​យន្ត​ហោះ​បាន​ទាន់​ពេល​វេលា។ នេះជា​គ្រោះថ្នាក់​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ គិត​ចាប់​តាំង​ពី​ឌូបៃ​បាន​រៀប​ចំ​បើក​កម្មវិធី​ពិព័រណ៍​យន្តហោះ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​មក។ ប៉ុន្តែជា​គ្រោះ​​លើក​ទីពីរសម្រាប់​ឥណ្ឌា។ ក្នុង​រយៈ​ពេល​មិន​ដល់​ពីរឆ្នាំ​ផង មានយន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈ​ ពីរគ្រឿង​​បាន​​ធ្លាក់​។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​ប្រភេទ​ដូច​គ្នា​គ្រឿង​ទីមួយ​បាន​ធ្លាក់​ នៅ​ក្នុង​ពេល​កំពុងហ្វឹក​ហាត់ កាលពី​ខែមីនា​២០២៤។ ឯ​ការ​ធ្លាក់​លើក​នេះ ប្រព្រឹត្ត​​ចំពេលដែល​ឥណ្ឌា​កំពុង​ប្រឹង​លើក​តម្កើង​ស្នាដៃ​ផលិត​យន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈ​ដែល​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​មហិច្ឆតា​ឧស្សាហកម្ម​ផង​ មហិច្ឆតា​យោធាផង។ ពោលគឺជា​ចៃដន្យ​ដ៏​​អាក្រក់ ! ទាំង​ទីកន្លែង​ធ្លាក់​ក៏​ដូច​ពេល​វេលា​ធ្លាក់។ ពេល​ណា​មិន​ធ្លាក់​មក​ធ្លាក់​​​ចំ​ថ្ងៃបង្អួត​ស្នាដៃនិង​នៅកន្លែង​​​តាំង​​ពិព័រណ៍​យន្តហោះ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​បំផុត​ប្រចាំ​តំបន់​ដើម​បូព៌ា។ Dubai Air Show ជា​ផ្ទាំង​ទស្សនីយភាព​អាកាសចរណ៍​​ដ៏​សំខាន់មួយ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ដែល​ឥណ្ឌា​ចង់​បង្ហាញ​វត្តមាន​ក្នុង​នាម​ជា​តួអង្គ​គួរ​ឱ្យ​ជឿ​ជាក់​ក្នុង​វិស័យ​ការពារ​ជាតិ ស្រាប់​តែ​មក​ធ្លាក់​យន្តហោះ​ចម្បាំង​​ដែល​ឥណ្ឌា​ខំ​អួត​ថា​ជា​របស់​ល្អ​ជាង​គេ​បំផុត​ទៅ​វិញ។ ​តេជៈ ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ចែង​ចាំង​ឫទ្ធិអំណាច​ជា​ភាសាសំស្ក្រឹត ជា​​យន្តហោះចម្បាំងដ៏​ស្រាល​ និង​តូច​ជាង​គេ​បំផុត​នៅលើ​ពិភពលោក បើក​បរ​ដោយ​ពីឡុត​តែ​ម្នាក់ ផលិត​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​Hindustan Aeronautics។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈប្រើ​​ម៉ាស៊ីន​របស់​អាមេរិក General Electric តែ​ដំឡើង​ផលិត​នៅក្នុង​ស្រុកដោយ​អ្នក​ជំនាញ​ឥណ្ឌា​។ តាំង​ពី​ចាប់ដំណើរការ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០១ យន្តហោះ​ចម្បាំងនេះ​​មាន​ឈ្មោះ​ល្អ និង​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​កង​កម្លាំង​ទ័ព​អាកាសឥណ្ឌា​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៦។ មាន​ឧស្សាហកម្ម​អាកាសចរណ៍​តាំងពីប្រទេស​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ នៅ​​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ឥណ្ឌា​ទទួល​​សិទ្ធិ​ផលិតយន្តហោះ​យោធា​ប្រភេទ​ Ouragan, Mig-២១ និង​ផលិត​យន្តហោះ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ទៀត ដូច​ជា​HF-២៤ HPT-៣២។ ​ជា​ប្រទេស​នាំ​ចូល​អាវុធ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ឥណ្ឌាបាន​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ទំនើប​កម្មវិស័យ​យោធា ដើម្បីបង្កើន​សមត្ថភាព​យោធា ទន្ទឹម​នឹង​ការ​ចិញ្ចឹម​ចិត្ត​ពង្រីក​មហិច្ឆតា ផលិត​ ​Made In India ទាំង​ស្រុង​ទៀតផង។ ​ផលិតកម្ម​យោធា​​ចាប់​​មាន​កំណើន​ខ្លាំង​ តែ​ក្នុង​លំដាប់​ថ្នាក់​កណ្តាល​នៅ​ឡើយ។ នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រកន្លង​ទៅ ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​យន្តហោះ​ចម្បាំង​ឥណ្ឌា​បាន​បញ្ជា​ទិញ​ពី​អាមេរិកនូវ​ម៉ូទ័រ​ចំនួន​១១៣គ្រឿង​សម្រាប់​ដំឡើង​យន្តហោះ​តេជៈដែល​រដ្ឋាភិបាល​បាន​បញ្ជា​ទិញយន្តហោះ​ប្រដេញ​៩៧​គ្រឿង ក្នុង​តម្លៃ​​ប្រមាណ​៧ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ នៅ​ខែ​នេះ​ ក្រសួងការពារ​ជាតិ​ឥណ្ឌា​បាន​អនុម័ត​កញ្ចប់​ថវិកា​យោធា​ដ៏​ធំមហិមា ទំហំ២៥ពាន់​លាន​ដុល្លារ សម្រាប់​ក្រុមហ៊ុន​សហគ្រាស​ឥណ្ឌា​យក​ទៅ​ពង្រឹង​ឱ្យ​មាន​​ស្វ័យភាព​បច្ចេកវិទ្យា​។ ប៉ុន្តែ​គ្រោះ​ធ្លាក់​យន្តហោះនៅឌូបៃ ជា​ការ​​វាយ​បង្អាប់​ឥណ្ឌា​យ៉ាង​ដំណំ​។ សំណុំ​រឿង​ធ្លាក់​យន្តហោះ​នឹង​ក្លាយ​ជា​សំណុំ​រឿង​អាស្រូវ​រដ្ឋ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​​បាន​ជា Indian Air Force បាន​ប្រកាស​បើក​អង្កេត​ភ្លាម ដើម្បី​ស្វែង​យល់​អំ

    4 min

  5. 11/17/2025

    តើមានកត្តាអ្វីខ្លះ ដែលធ្វើ​ឲ្យទំនាក់ទំនងការទូតរវាងចិននិងជប៉ុន កាន់តែល្អក់កករខ្លាំងឡើង?

    ជម្លោះការទូតរវាងចិននិងជប៉ុន បាន​ផ្ទុះកម្តៅឡើងប៉ុន្មានថ្ងៃចុងក្រោយនេះ ពាក់ព័ន្ធនឹងពាក្យ​សម្តីរបស់លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន ក្នុង​សំណុំរឿងកោះតៃវ៉ាន់។ បន្ទាប់ពីចិនបានប្រកាសកាលពីថ្ងៃសៅរ៍ ហាមប្រជាជនខ្លួនកុំ​ឲ្យធ្វើដំណើរទៅលេងជប៉ុន ក្រុមហ៊ុន​ជប៉ុន​​ស្ទើរទាំងអស់​​​ក្នុង​វិស័យទេសចរណ៍​ បាន​ខាតប្រាក់យ៉ាងច្រើន ដោយហេតុតែតម្លៃភាគហ៊ុន​បានធ្លាក់ថ្លៃ​។ នៅពីក្រោយ​ជម្លោះពាក្យសំដី​រវាងចិននិងជប៉ុន ជុំវិញបញ្ហា​កោះតៃវ៉ាន់​នេះ គឺវាមានបង្កប់ទៅដោយការគុំគួន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ជាយូរឆ្នាំមកហើយ រវាង​មហាអំណាចអាស៊ីទាំង២នេះ​។ ទំនាក់ទំនងការទូតរវាងជប៉ុននិងចិន កំពុងតែល្អក់កករជាខ្លាំង​ ក្រោយ​ការចូលកាន់មុខតំណែង របស់​​លោកស្រី​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ជប៉ុន សាណាអេ តាកៃឈី ដែល​ជាមនុស្សអភិរក្សនិងជាតិនិយម។ បន្ថែមលើ​​សំណុំរឿងកោះតៃវ៉ា គឺមាន​​កត្តា​​ជាច្រើនគួបផ្សំគ្នា ដែលធ្វើ​ឲ្យ​មហាអំណាចអាស៊ីទាំង២នេះ មើលមុខគ្នា​មិនត្រង់​ ជាយូរលង់ណាស់​មកហើយ។ ​ជម្លោះប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ចិនបានរងគ្រោះដ៏ឈឺចាប់បំផុត​ ដោយហេតុតែសង្គ្រាម​ឈ្លានពាន​របស់ជប៉ុន កាលពីក្នុងអំឡុងដើមសតវត្សទី​២០ រហូតដល់ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី​២។ បន្ទាប់ពីបាន​ឈ្លានពានតំបន់ម៉ាន់ជូរី កងទ័ពជប៉ុនបាន​បន្តដំណើរចូលឈ្លានពាន​តំបន់ភាគខាងកើតនិងខាងត្បូងចិន​ និង​បាន​បង្កការកាប់សម្លាប់យ៉ាងព្រៃផ្សៃ​ទៅលើប្រជាជនចិន​។ ព្រឹត្តិ​ការណ៍​កាប់សម្លាប់ដ៏គួរឲ្យ​កត់សំគាល់មួយ​ គឺនៅ​ទីក្រុង​ណានកាំង ឬ ណានជីង នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៧ ដែលកងទ័ពជប៉ុនបានសម្លាប់ប្រជាជនចិន​ប្រមាណ​៣សែននាក់​។ នេះបើផ្អែកតាមការអះអាងរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រចិន​។ ថ្វីត្បិតតែចិននិង​ជប៉ុន ​បានចាប់ផ្តើម​ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងការទូតនឹងគ្នាឡើងវិញនៅឆ្នាំ​១៩៧២ តែការគុំគួនប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅតែបន្ត​ចោទជាបញ្ហា ធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងនេះ​មិន​អាចប្រសើរឡើងបាន។ កាលពីឆ្នាំ​២០០៥ ប្រជាជនចិន​ច្រើនពាន់នាក់ បានធ្វើបាតុកម្ម​បរិហា បន្ទាប់ពី​រដ្ឋអំណាចជប៉ុន ​បាន​កែប្រែខ្លឹមសារខ្លះ​នៃកម្មវិធីសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតាមសាលារៀន ដើម្បី​លាក់បាំង​ទង្វើរបស់ជប៉ុនកាលពីអតីតកាល​។ ចាប់តាំងពីចូលកាន់​អំណាចមក​ លោកស្រី សាណាអេ តាកៃឈី មិនធ្លាប់បាននិយាយ​អ្វី​ទាក់ទិន​ការកាប់សម្លាប់នៅណានជីង​​មែន តែ​កាលពី​ឆ្នាំ​២០០៤ លោកស្រីធ្លាប់​បាន​លើកឡើង​ថា​តួលេខចំនួន​មនុស្ស​ស្លាប់​៣សែននាក់ ដែលចិនអះអាងនោះ គឺប្រហែល​មិនពិតទេ​។ មុនចូលកាន់មុខងារជាផ្លូវការ នៅថ្ងៃទី​២១តុលា លោកស្រី សាណាអេ តាកៃឈី ត្រូវបានចិនស្អប់និងចំណាំមុខទុក​​រួចទៅហើយ​ ព្រោះលោកស្រីធ្លាប់បានទៅសម្ដែង​​គារវកិច្ច​ជាច្រើនលើក នៅ​ទីបូជនីយដ្ឋាន​ Yasukuni ដែលជា​កន្លែងរំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធ​ឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមជប៉ុន​ច្រើននាក់ កាលពីសម័យសង្គ្រាមលោក​លើកទី​២​។ ជម្លោះទឹកដី​ បន្ថែមពីការគុំគួ​ន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ចិននិងជប៉ុន​ក៏មានបញ្ហាជម្លោះទឹកដី​នឹងគ្នាដែរ​ ពាក់ព័ន្ធនឹងកោះមួយចំនួន​ ស្ថិតក្នុងសមុទ្រចិន​ខាងកើត​។​ ជាក់ស្តែង​ កោះ​ Senkaku ជប៉ុន​អះអាងថាជារបស់ខ្លួន តែចិនវិញក៏ថាជារបស់ខ្លួនដែរ​ ដោយហៅឈ្មោះថា​ កោះ Diaoyu​។ កោះនេះគ្មានមនុស្សរស់នៅមែន តែ​វាមានអត្ថប្រយោជន៍​ខ្លាំងណាស់ មិនថាសេដ្ឋកិច្ចនិងយុទ្ធសាស្ត្រ​។ វត្តមាន​នាវាកងទ័ពនិង​ស៊ីវិលរបស់ចិន ​ដែលចូលមក​កៀកនឹង​កោះទាំងនេះ តែងបានបង្កឲ្យជប៉ុន​ខឹងច្រឡោត​ជានិច្ច​។ យ៉ាងណា​មិញ លោក Minoru  Kihara អគ្គលេខាធិការ​រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានអះអាងថា កាលពីថ្ងៃអាទិត្យទី​​១៦វិច្ឆិកា នាវាល្បាតសមុទ្ររបស់ចិន ​បានចូលមក​ក្នុង​ដែនទឹករបស់ជប៉ុន​រយៈពេល​ច្រើនម៉ោង​។ ជប៉ុនអះអាងទៀតថា ក្នុង​​ឆ្នាំនេះ នាវាផ្ទុកយន្តហោះចម្បាំង​របស់ចិន២គ្រឿង ក៏បាន​បើកចូលមកកៀកកោះទាំងនេះ​ដែរ​។ សម្ព័ន្ធភាពជប៉ុន​-អាមេរិក​ សម្ព័ន្ធភាព​រវាងជប៉ុន​និង​អាមេរិក នៅ​​ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី​២ ក៏ជាកត្តាមួយដែរ ដែលធ្វើឲ្យ​មិនទុកចិត្តជប៉ុន​។ នៅជប៉ុន​មាន​មូលដ្ឋាន​ទ័ពរបស់អាមេរិក​ច្រើនកន្លែង ជាក់ស្តែងដូចជានៅលើកោះ អូគីណាវ៉ា ក្បែរចិនក្បែរតៃវ៉ាន់​។​​ ប្រការនេះ ធ្វើ​ឲ្យចិនតែងតែគិតថា អាមេរិក​ចង់ប្រើទឹកដីជប៉ុន​​ដើម្បី​ឡោមព័ទ្ធខ្លួន បិទផ្លូវខ្លួន​មិនឲ្យ​ចំហ​ទ្វារទៅកាន់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក​។ ពេលជួប​លោកដូណាល់ ត្រាំ កាលពីខែ​តុលា លោកស្រីសាណាអេ តាកៃឈី បានប្រកាសសន្យាថា​ នឹងបើកទំព័រសករាជ្យមាស​នៃទំនាក់ទំនងជប៉ុន-អាមេរិក​។ ជម្លោះក្នុងដែនសមុទ្រចិនខ

    8 min

  6. 11/16/2025

    រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ឲ្យ​ចូលបម្រើទ័ពធ្វើសង្រ្គាម​ប្រឆាំង​មាតុភូមិរបស់ខ

    នៅក្នុង​សង្រ្គាម​អ៊ុយក្រែន កងទ័ព​រុស្ស៊ី​នៅបន្ត​រុលទៅមុខ ដោយវាយដណ្តើម​យក​ភូមិ​ដែនដីរបស់អ៊ុយក្រែន​កាន់តែ​ច្រើន ជាពិសេស​នៅក្នុង​តំបន់ទាំង​៤ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ី​បានរំលោភ​កាត់យក​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ផែនទី​របស់ខ្លួន។ ដោយ​វាយចូល​កាន់តែជ្រៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន រុស្ស៊ីមិនត្រឹម​ពង្រីកវិសាលភាពទឹកដី និងចំណេញបានធនធានធម្មជាតិរបស់អ៊ុយក្រែនតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ រុស្ស៊ី​នៅចំណេញបានទាំងធនធានមនុស្ស។ នៅក្នុង​ទឹកដីអ៊ុយក្រែន​ដែល​រុស្ស៊ីបាន​កាត់យកមកគ្រប់គ្រង ប្រជាជនអ៊ុយក្រែន​ត្រូវ​​រុស្ស៊ី​​កេណ្ឌ​យកទៅ​ធ្វើទ័ពប្រយុទ្ធនឹង​កម្លាំងទ័ព​ជាតិអ៊ុយក្រែន​ក្នុង​សមរភូមិ។ បើតាម​អង្គការការពារ​សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ និង​ស្នងការអ៊ុយក្រែនទទួលបន្ទុកផ្នែកសិទ្ធមនុស្ស ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនជាច្រើន​សែននាក់​ត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំ រើស​បញ្ចូល​ក្នុងជួរកងទ័ពដើម្បី​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​អ៊ុយក្រែនដែលជាប្រទេសជាតិមាតុភូមិរបស់ខ្លួន។ នៅ​ខែ​តុលាឆ្នាំ ២០២២ ពោលគឺ​នៅ​១០ខែ​ក្រោយ​ចាប់ផ្តើម​សង្រ្គាម​ឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី លោកពូទីនបាន​ចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ដាក់​បញ្ចូលតំបន់ទាំង៤​នៅភាគខាងកើត​របស់​អ៊ុយក្រែន ទៅក្នុង​ដែនដី​របស់រុស្ស៊ី នោះបើទោះបីជា​កងទ័ពរុស្ស៊ី​នៅមិនទាន់​វាយចូលគ្រប់គ្រង​តំបន់ទាំង៤​បានទាំងស្រុង​ក៏ដោយ។ ភ្លាមៗ ដោយ​មិនបង្អែបង្អង់យូរ ម៉ូស្គូចាប់ផ្តើម​នយោបាយ​ប្រែក្លាយ​តំបន់​អ៊ុយក្រែនទាំង៤​ទៅជាតំបន់រុស្ស៊ី ពោល​គឺ​លុបចោលអ្វីៗទាំងអស់ដែល​ជាអត្តសញ្ញាណ​របស់អ៊ុយក្រែន ដូចជា​ផ្តល់​លិខិតឆ្លងដែនរុស្ស៊ី និង​បង្ខំឲ្យ​ប្រជាជនអ៊ុយក្រែននិយាយភាសា​រុស្ស៊ីជាដើម។ ដោយ​ចាប់បង្ខំឲ្យ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​កាន់លិខិតឆ្លងដែនរុស្ស៊ី ​ម៉ូស្គូមាន​លេសចាប់រើស​បញ្ចូល​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ដែលរស់នៅក្នុង​តំបន់ត្រួតត្រា​របស់រុស្ស៊ី ទៅក្នុង​ជួរកងទ័ព។ គោលដៅចំបង​របស់​រុស្ស៊ី គឺ​ប្រែក្លាយ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ឲ្យទៅទាហាន​ដែល​រុស្ស៊ី​យកទៅប្រើ​ដើម្បីពាំងគ្រាប់កាំភ្លើង​នៅសមរភូមិ។ គេ​អាច​និយាយបានថា នៅក្នុង​តំបន់​ត្រួតត្រា​របស់​រុស្ស៊ី ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំឲ្យចូលបម្រើទ័ពរុស្ស៊ី ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​អ៊ុយក្រែនដែលជា​ប្រទេស​ជាតិមាតុភូមិរបស់ខ្លួន។ បើតាមអត្ថបទ​ស៊ើបអង្កេត​របស់​កាសែត​បារាំង​ Le Monde នៅក្នុង​តំបន់អ៊ុយក្រែន ដែល​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា បុរស​អ៊ុយក្រែន​អាយុ​ពី​១៨ទៅ​៦០ឆ្នាំ ត្រូវជាប់ក្នុង​កាតព្វកិច្ច​យោធា​រុស្ស៊ី និងត្រូវបញ្ជូនឲ្យ​ទៅបាញ់​សម្លាប់ប្រជាជនឯង នៅក្នុង​សមរភូមិអ៊ុយក្រែន។ កាសែត Le Monde ហ៊ាន​អះអាង​ដូច្នេះ ដោយ​ផ្អែកលើ​ព័ត៌មាន​ទទួលបាន​ពី​មណ្ឌល​ឃុំឈ្លើយសឹក​មួយកន្លែងក្នុង​ទឹកដី​អ៊ុយក្រែន។ នៅទីនោះគេ​រកឃើញថា ក្នុងចំណោម​ឈ្លើយសឹក​រុស្ស៊ី​៤នាក់ ដែល​កងទ័ពអ៊ុយក្រែនបានចាប់ខ្លួននៅក្នុង​សមរភូមិ មាន​១នាក់​ជាជនជាតិអ៊ុយក្រែន មកពីតំបន់​ដែលស្ថិតក្រោម​ការត្រួតត្រារបស់កងទ័ពរុស្ស៊ី។ អ្នកទោស​ម្នាក់​បាននិយាយ​​ប្រាប់​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនថា រូបគេ​គ្មាន​បំណងមក​ប្រយុទ្ធធ្វើសង្រ្គាម​សម្លាប់​ប្រជាជន​ឯងនោះទេ។ រូបគេ​ធ្លាប់រង់ចាំ​ឲ្យ​កងទ័ពអ៊ុយក្រែន​ទៅរំដោះ​ទីក្រុងតំបន់​ខាងកើតដែរ ប៉ុន្តែ មិនឃើញសោះ។ នៅក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់រុស្ស៊ី ដែលគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត ក្នុងករណីមិន​ចូលបម្រើទ័ព ឈ្លើយសឹក​​ខាងលើ​សារភាពថា រូបគេក៏ដូចជា​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ផ្សេងទៀត​ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់​រុស្ស៊ីត្រួត្រា ​គ្មានជម្រើសអ្វីទាំងអស់។ លោក​Dmytro Lubinets ស្នងការ​អ៊ុយក្រែនទទួលបន្ទុក​សិទ្ធិមនុស្ស​ដែល​ឧស្សាហ៍ទៅ​សួរសុខទុក្ខ​នៅ​មណ្ឌល​ដាក់​ឈ្លើយសឹក​រុស្ស៊ី​ និយាយ​ថា ២៥%​នៃ​ទាហាន​រុស្ស៊ី​រាប់រយនាក់​ដែលជាប់ក្នុង​ឃុំ​របស់​អ៊ុយក្រែន គឺជា​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ក្រោម​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា។ តើ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនដែល​ពាក់ឯកសណ្ឋានទាហាន​រុស្ស៊ី និង​ប្រយុទ្ធតទល់នឹង​កងទ័ពអ៊ុយក្រែនក្នុងសមរភូម ជាជនរងគ្រោះ ឬ​ជា​សត្រូវរបស់​អ៊ុយក្រែន? ចំពោះ​កងទ័ពអ៊ុយក្រែន រាល់អ្នកដែលកាន់អាវុធ​ បាញ់សម្លាប់​ទាហាន​អ៊ុយក្រែននៅក្នុងសមរភូមិ ត្រូវចាត់ទុកជា​សត្រូវ​ដែល​អ៊ុយក្រែនមិនអាច​អត់ឱនឲ្យបាន មិនថា ពួកគេ​ទាំងនោះជាជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ចូល​បម្រើទ័ព​។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងក្រសែភ្នែក​របស់​ស្នងការ​អ៊ុយក្រែន ទទួលបន្ទុកសិទ្

    9 min

  7. 10/27/2025

    បញ្ជូននាវាចម្បាំង​ទៅ​អាមេរិកឡាទីន តើអ្វីជា​ចេតនា​ពិតប្រាកដរបស់​លោកដូណាល់ ត្រាំ

    តាំងពីថ្ងៃ​សៅរ៍ និង​ថ្ងៃអាទិត្យ​ទី​២៦​តុលាម្សិលមិញ ប្រធានាធិបតី​របស់ប្រទេស​វ៉េណេស៊ុយអេឡា នៅ​មិន​សុខស្រណុកចិត្ត​ឡើយ នៅពេល​ឃើញ​អាមេរិក​បញ្ជូន​គ្រឿងសព្វាវុធជាបន្តបន្ទាប់​មកដាក់​​​ក្បែរ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ នៅក្នុង​សេចក្តីប្រកាស​កាលពីថ្ងៃអាទិត្យ ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​វាយតម្លៃថា វត្តមាន​របស់​នាវាដឹកយន្តហោះចម្បាំង​ដ៏ធំមហិមា​របស់អាមេរិក​នៅប្រទេស​កោះទ្រីនីតេ អេ តូបាហ្គោ Trinité-et-Tobago ដើម្បី​ធ្វើ​សមយុទ្ធ មាន​លក្ខណៈញុះញង់។ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា នៅបាន​អះអាងទៀតថា​ ទើបចាប់ខ្លួន​ក្រុម​ទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ដែល​ធ្វើការ​ឲ្យ​ភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិក CIA។ នាវាដឹកយន្តហោះចម្បាំង​របស់អាមេរិកUSS Gravelyរួមទាំងកងពល​ទាហាន​ជើងទឹក​​មួយអង្គភាព​បានទៅដល់​ប្រទេស Trinité-et-Tobagoនៅក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​សមយុទ្ធ​រវាង​អាមេរិក​និងប្រទេស​កោះមួយនេះ​នៅ​សមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប។ ប៉ុន្តែ ចំពោះ​ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា វត្តមាន​របស់នាវាចម្បាំង​របស់​អាមេរិក​នៅ​ចម្ងាយ​តែ​ប៉ុន្មាន​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា គ្មាន​បំណងអ្វីផ្សេង ក្រៅតែពី​ការចង់​បង្ហាញសាច់ដុំ​ ដាក់​សម្ពាធ និង​ញុះ​ញង់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​នោះទេ។ ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា លោក​នីកូឡា​ ម៉ាឌូរ៉ូ​បាន​តាមដាន​មិន​ដាក់​ភ្នែក​វត្តមាន​កងទ័ពអាមេរិក​នៅ​ក្បែរមាត់ទ្វារ​របស់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ ​នៅថ្ងៃសៅរ៍ លោក​បាន​ចោទ​អាមេរិក​ថា​កំពុង​បង្កើត​សង្រ្គាម​មួយ​មិនចេះចប់ ចំណែកនៅថ្ងៃអាទិត្យម្សិលមិញ លោក​ម៉ាឌូរ៉ូ​បាន​បរិហា​សមយុទ្ធ​យោធាដ៏គ្រោះថ្នាក់ ​ដែលអាមេរិក និងTrinité-et-Tobagoដែលជា​​ប្រទេស​ជិតខាងរបស់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ត្រូវ​ធ្វើ​រួមគ្នា​ពីថ្ងៃទី​២៦ ដល់​ថ្ងៃទី​៣០​តុលា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាស​តាំងពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍​ថា នឹង​បញ្ជូន​នាវា​ដឹកយន្តហោះចម្បាំង USS Gravelyទៅ​Trinité-et-Tobagoដើម្បីធ្វើសមយុទ្ធ​ក្នុងក្របខ័ណ្ឌ​នៃ​ប្រតិបត្តិការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ក្រុមជួញដូរ​គ្រឿងញៀន​នៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប។ នៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីបនេះ អាមេរិក​បានបញ្ជូនរួចហើយ នាវាចម្បាំង​ចំនួន​៧គ្រឿង និង​មួយគ្រឿង​ទៀត​នៅ​ឈូង​សមុទ្រ​ម៉ិកស៊ិក នៅក្នុងប្រតិបត្តិការ​វាយកម្ចាត់ទូក​ដឹកគ្រឿង​ញៀន​ដែលរដ្ឋបាល​អាមេរិក​ចោទថា មានប្រភពចេញពី វេណេស៊ុយអេឡា។ នៅមួយរយៈចុងក្រោយនេះ លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាស​ធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំង​បណ្តាញ​ក្រុមជួញដូរគ្រឿង Fentanyl ដែលលោក​ចាត់ទុក​ថា ជា​គ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំ​​សម្លាប់​ប្រជាជន​អាមេរិក។ នៅថ្ងៃទី​១៦​តុលាកន្លងទៅ លោកបាន​​បញ្ជា​ឲ្យ​នាវាចម្បាំង​អាមេរិក​ដែលត្រូវ​បាន​ពង្រាយនៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប បាញ់​កម្ទេច​ទូកមួយគ្រឿង​ដែល​អាមេរិក​អះអាងថា មាន​ដឹក​គ្រឿងញៀន Fentanyl ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះអ្នកជំនាញ គ្រឿងញៀន​ Fentanyl ផលិតភាគច្រើននៅប្រទេស​​ម៉ិកស៊ិក​ និងនាំចូលទៅ​ទឹកដីអាមេរិក​ តាមរយៈព្រំដែន​ដីគោក។ បើ​គ្រឿង​​​ញៀន Fentanyl មិន​ផលិត​នៅ​អាមេរិកឡាទីន ហើយ​ វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ក៏មិនមែនជា​ប្រភព​នាំចេញ​គ្រឿង​ញៀន​ទៅ​អាមេរិក បើប្រៀបធៀបនឹង​កូឡុំប៊ី ប៉ុន្តែ ហេតុអ្វីបានជា​រដ្ឋបាល​លោកដូណាល់ ត្រាំ រករឿង រហូត​ចោទប្រកាន់​ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡាថា ជា​មេក្រុមជួញដូរ​គ្រឿង​ញៀន​ទៀតនោះ? ​សប្តាហ៍មុននេះ លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​នៅបានអះអាងថា លោក​បាន​​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ភ្នាក់ងារ​ស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិក CIAធ្វើ​សកម្មភាព​នៅវ៉េណេស៊ុយអេឡា ព្រោះថា គ្រឿង​ញៀន​មាន​ប្រភពចេញពីវ៉េណេស៊ុយអេឡា​ ប៉ុន្តែ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា បដិសេធ​ទាត់ចោល​ការចោទប្រកាន់ និងថា អាមេរិក​ក្រោមរដ្ឋបាល​លោកដូណាល់ត្រាំ​រកលេស​បង្កើតសង្រ្គាម​ ដាក់សម្ពាធ​លើ​របបដឹកនាំរបស់វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ បើតាម​ប្រធានាធិបតី​នីកូឡា ម៉ាឌូរ៉ូ​​ វេណេស៊ុយអេឡា​ទើប​ចាប់បាន​ក្រុមទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ឲ្យ​ទីភ្នាក់ងារ​ស៊ើបការសម្ងាត់អាមេរិកCIA នៅថ្ងៃអាទិត្យទី​២៦​តុលា។ នៅក្នុង​សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន​ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​បាន​អះអាងថា ក្រុមទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ដែល​បម្រើការ​ឲ្យ​CIA​មានគម្រោង​ការ​វាយប្រហារចេញពី​ទឹកដី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា ឬ​ក្នុង​តំបន់​ដែនទឹកដោយប្រើ​ទង់ជាតិ​ក្លែងក្លាយ​។ គោលបំណង​របស់ក្រុមនេះ​ គឺបង្កើតរូបភាព​វាយប្រហារ​ឈ្លានពាន​របស់វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ទៅលើ​ប្រទេស​ជិតខាង ដែល​នឹង​ជៀសមិនផុត ញុះញង់​ឲ្យ​ផ្ទុះសង្រ្គាម​រវាង​ប្រទេស​ជិតខាង និង​ការអន្តរាគមន៍យោធា​របស់អាមេរិក​នៅវ៉េណេស៊ុយអេឡា។ ជាថ្មីម្តងទៀត ក្រៅ

    4 min

  8. 10/23/2025

    តើផែន​​ការរំសាយអាវុធក្រុមហាម៉ាសទាំងស្រុង អាចសម្រេច​ទៅរួចដែរឬទេ?

    ២សប្តាហ៍​ហើយ ដែល​កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នៅតំបន់ហ្កាហ្សា បានចូលជាធរមាន។ ថ្វីបើ​គេសង្កេតឃើញថា ដំណាក់កាលទី​១នៃ​​បទឈប់បាញ់នេះ ហាក់បានដំណើរការទៅតាមអ្វីដែលគ្រោងទុក​ តែអ្វីដែល​គេកំពុងតែព្រួយបារម្ភ គឺដំណាក់កាលបន្ទាប់ ទាក់ទិននឹងការរំសាយអាវុធទាំងស្រុងរបស់​ក្រុមហាម៉ាស ព្រមទាំង​ការរៀបចំ​គ្រប់គ្រងតំបន់ហ្កាហ្សា​ ទៅថ្ងៃអនាគត។ គិតត្រឹមពេលនេះ ក្រុម​ហាម៉ាសបាន​បន្តបដិសេធមិន​រំសាយ​អាវុធជាដាច់ខាត​។ អ្នកជំនាញ និងសូម្បីតែលោក​អនុប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បានទទួលស្គាល់ដែរ ថា​ផែនការ​រំសាយ​អាវុធរបស់​ក្រុមហាម៉ាស​​ទាំងស្រុង វាគឺជារឿងមួយលំបាកស្មុគស្មាញណាស់។ កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នៅហ្កាហ្សា ក្រោម​ការ​ជ្រោមជ្រែងចាត់ចែងដោយ​លោកដូណាល់ ត្រាំ បានចូលជា​ធរមានបាន​២សប្តាហ៍ហើយ​។ មិនមានបញ្ហាចោទធំដុំទេ នៅក្នុងការអនុវត្ត​ដំណាក់កាលទី១​នៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ដោយ​ក្រុម​ហាម៉ាស បានដោះលែងចំណាប់ខ្មាំង​នៅរស់​​ទាំងអស់​២០​នាក់ និងបាន​ប្រគល់សាកសពចំណាប់ខ្មាំងបានចំនួន​១៥សព​ហើយ​ គិតត្រឹមថ្ងៃទី​២៣តុលា​។ តែអ្វីដែលគេកំពុងព្រួយបារម្ភបំផុត​នោះ គឺដំណាក់កាលទី​២នៃ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​ពាក់ព័ន្ធនឹងការ​រំសាយ​អាវុធទាំង​ស្រុង​របស់​​ក្រុម​ហាម៉ាស។ វាគឺជាលក្ខខណ្ឌដ៏ចាំបាច់បំផុត ដើម្បីធានាសន្តិភាព​ទៅថ្ងៃអនាគត​​។ រហូតមកទល់ពេលនេះ ក្រុមហាម៉ាស​​បានបដិសេធថា គេនឹងមិនទម្លាក់អាវុធ​ចោលជាដាច់ខាត​។ ការតស៊ូដោយ​កម្លាំងអាវុធ វាគឺជាសរសៃឈាម ជាឫសកែវរបស់​ក្រុមអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយមនេះ តាំងតែពីពេលចាប់កំណើតដំបូង​។ ប្រមូលអាវុធ និង​កម្ទេចរចនាសម្ព័ន្ធយោធារបស់​ក្រុមហាម៉ាស​ លោក David Rigoulet-Roze អ្នកស្រាវជ្រាវនៅ​វិទ្យាស្ថាន​​វិភាគ​​យុទ្ធសាស្ត្របារាំង បានពន្យល់ថា​ ​នៅ​ក្នុង​ផែនការសន្តិភាពរបស់​លោកដូណាល់ ត្រាំ គឺ​គេបានបែងចែងដាច់ស្រលះពីគ្នា រវាង​ “ការ​ប្រមូលអាវុធ” ​ពីដៃក្រុមអាម៉ាស និង “​ការ​កម្ទេច​រចនាសម្ព័ន្ធយោធា” របស់ក្រុមហាម៉ាស។ ការ​ប្រមូលអាវុធ គឺមានន័យថា​​ក្រុមហាម៉ាស​​មានកាតព្វកិច្ច​ប្រគល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងអស់ ដោយ​មានការ​​ឃ្លាំមើលពីអន្តរជាតិ​។ រី​ឯ​ការ​កម្ទេច​រចនាសម្ព័ន្ធយោធា​​​វិញ​ គឺសំដៅទៅដល់ការ​កម្ទេចចោលទាំងស្រុង នូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហាម៉ាស ដែល​មានដូចជាបណ្តាញផ្លូវ​​រូងក្រោមដី ទីតាំងស្តុក​អាវុធ និង​​ទីតាំងផលិត​អាវុធ​ជាដើម។ ផែនការសន្តិភាពបាន​កំណត់ផងដែរ ថា​មិនយកទោសពៃទេ​ ចំពោះសមាជិកក្រុមហាម៉ាស ដែលស្ម័គ្រចិត្តរួមរស់ដោយសន្តិភាព ឬក៏ចង់​ភៀសខ្លួនទៅរស់នៅបរទេស​​​។ តែទន្ទឹមគ្នានេះ ​កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានខ្លឹមសារ​មិនច្បាស់លាស់ទេ​ ទាក់ទិននឹង “អ្នក​សង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យ” ដែលមាន​តួនាទី​​​តាមដានការប្រមូលអាវុធ។ គិតមកទល់ពេលនេះ គ្មានការបញ្ជាក់ណាមួយ ថាក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យនោះ ជានរណា មកពីណាទេ។​ ​អ្នកវិភាគខ្លះ បានលើកឡើងថា ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យ អាច​ជា​តំណាង​របស់ភាគីអេហ្ស៊ីប ព្រោះថាអេហ្ស៊ីបមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយ​អ៊ីស្រាអែល ហើយក៏ស្គាល់តំបន់​ហ្កាហ្សាច្បាស់​​។ តួកគីក៏អាចមានចំណែកចូលរួមដែរ នៅក្នុងការដាក់សំពាធ​ទៅលើ​ក្រុមហាម៉ាសឲ្យ​ប្រគល់អាវុធ​។ ក្រុមហាម៉ាស​សល់កម្លាំងសមាជិក​​និងអាវុធច្រើន​​ គួរកត់សំគាល់ថា ២ឆ្នាំក្រោយ​សង្គ្រាមនេះ​​ ក្រុមហាម៉ាស​នៅតែមានកម្លាំងដដែលទេ​នៅហ្កាហ្សា​ បើទោះបី​​សមត្ថភាព​ ប្រយុទ្ធបាន​ធ្លាក់ចុះខ្លាំង​​ក៏ដោយ។ ជាក់ស្តែង គ្រាន់តែ​​បទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ភ្លាម​​ៗ​ ក្រុមហាម៉ាសបានចាប់មនុស្ស​ច្រើននាក់​មក​បាញ់សម្លាប់ចោលនៅតំបន់ហ្កាហ្សា ដោយចោទថាជាជនក្បត់​ឃុបឃិតជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ មុនថ្ងៃ​៧តុលា​២០២៣ ក្រុមហាម៉ាសមានសមាជិកសកម្ម ចន្លោះពី២៥០០០ ទៅ​៣០០០០នាក់។ តួលេខខ្លះ​ អះអាងថា២ឆ្នាំមកនេះ ក្រុមហាម៉ាសបានស្លាប់​សមាជិក អស់​ខ្ទង់​ពី៨០០០ទៅ ១២០០០នាក់​។ មិនត្រឹមប៉ុណ្ណោះទេ ក្រុមហាម៉ាសនៅមាន​សល់ គ្រឿងសព្វា​វុធចម្រុះច្រើនប្រភេទ មានទាំង​​​គ្រាប់រ៉ូកែត និងដ្រូន​កែច្នៃ​ ​​​។ អង្គការ Small Arms Survey មានទីតាំង​នៅស្វ៊ីស ធ្លាប់បាន​អះអាងនៅឆ្នាំ​២០១៨​ថា ក្រុមហាម៉ាសមានសមត្ថភាពជាយូរឆ្នាំមកហើយ ក្នុងការ​​កែច្នៃសម្ភារៈប្រើប្រាស់​ប្រចាំថ្ងៃ ផលិ​តជា​គ្រាប់រ៉ូកែត​និងអាវុធមួយ​ចំនួន។ មុនអ៊ីស្រាអែលបិទខ្ទប់តំបន់​ហ្កាហ្សា​​ទាំងស្រុង ក្រុមហាម៉ាសធ្លាប់បាន​នាំ​យកគ្រឿងផ្សំ​ផលិត​អាវុធ ចូលមកក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា ដោយដឹកចូលតាមសមុទ្រ ន

    6 min
See All (27)

About

នៅរៀងរាល់ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃ​ចន្ទ ដល់​ថ្ងៃ​សុក្រ យើង​នឹង​លើកយក​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់​​ៗ ដែល​កើតមាន​​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាមេរិក ដើមបូព៌ា អាស៊ី អឺរ៉ុប​​ និង​​អាហ្វ្រិក ​មក​ធ្វើការ​​បកស្រាយ ​ពន្យល់​បំភ្លឺ ​និង​​វិភាគ ​ជូន​​លោក​​អ្នក​ស្តាប់។

Information

More From RFI ខេមរភាសា / RFI Khmer