នាទីសុខភាពនិងអនាម័យ

RFI ខេមរភាសា / RFI Khmer

សុខភាព​ជា​បញ្ហា​ចម្បង​របស់​មនុស្ស​គ្រប់​រូប ! ដើម្បី​​ចូល​រួម​​ចំណែក​​លើក​​កម្ពស់​​សុខភាព​សាធារណៈ នៅ​​រៀង​រាល់​​​ថ្ងៃ​​ពុធ អស់​លោក​អ្នកនាង​នឹង​បាន​ស្តាប់ សេចក្តី​អត្ថាធិប្បាយ និង​បទសម្ភាសន៍​របស់ អៀង សុខម៉ិញ ជាមួយ​​នឹង​​គ្រូពេទ្យ​​ឯកទេស ស្តី​ពី​​ប្រធានបទ​​ផ្សេងៗ​ទាក់ទង​​នឹង​​សុខភាព មានជាអាទិ៍​ការការពារ ការព្យាបាល។

  1. 16h ago

    សំឡេងតម្លង់ជះផលវិបាកដល់សុខភាពដំណេកយ៉ាងណា?

    សំឡេង​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​អវិជ្ជមាន​ច្រើន​យ៉ាង​ដល់សុខភាព​សរីរាង្គកាយ។ ​សំឡេងអាច​នាំ​ឱ្យ​មាន​វិបត្តិ​ដំណេក និង​ ​​​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​ត្រចៀក​​ថ្លង់បាន​។ ខុស​ពី​សរីរាង្គ​ចក្ខុ ត្រចៀក​មិន​ចេះ​សម្រាក​ទាល់​តែ​សោះ​។ គេ​មិន​អាច​បិទ​ត្រចៀកឱ្យ​ជិត​ឈឹង​​លែង​ឮ​អ្វី​​ ដូច​បិទ​ភ្នែក​លែង​មើល​ឃើញ​អ្វីទាំងអស់ឡើយ​។ នៅ​ពេល​យប់ ពេល​សំរាន្ត​​លក់​ ​ត្រចៀក​នៅ​តែ​បន្ត​ឮ​សំឡេងដដែល គ្រាន់​តែ​​ពេល​ខ្លះ​សំឡេង​នោះ​មិន​រំខាន​ដល់​ភ្ញាក់ តែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ​ ដោយ​ជាក់​ស្តែង​ទៅនោះ ​ត្រចៀក​នៅ​តែ​ទទួល​ឮសំឡេង ដែល​អាច​​ប៉ះពាល់ និង​​គំរាម​កំហែង​ច្រើន​ណាស់​ដល់​សុខភាព ផ្លូវ​កាយផង ផ្លូវ​អារម្មណ៍​ផង និង​អាច​បង្ក​ឱ្យ​មាន​វិបត្តិ​ដំណេក​ទៀត។ សំឡេង​និង​ដំណេក សំឡេង​ថ្លង់​រំខាន​​ ជា​​​ប្រភព​នាំ​ឱ្យ​មាន​​វិបត្តិ​ដំណេក ដែល​មនុស្ស​ភាគ​ច្រើន​ មើល​រំលង។ សំឡេង​ឆ្កែព្រុះ មាន់​រងាវ សំឡេង ស៊ីផ្លេ ​ឡាន ម៉ូតូ ​សំឡេង​ម៉ាស៊ីនរោទិ៍​ ខារ៉ាអូខេ សំឡេង​ភ្លេង​ សំឡេង​ក្តូងក្តាំង សំឡេងមនុស្ស​​ឡូឡា​ជជែកគ្នា​ ... សំឡេង​ទាំងអស់​នេះ បាន​​បង្អាក់ និង​រំខាន​ចង្វាក់​ដំណេក​ខ្លាំងណាស់ បើ​ទោះ​បី​ជា​អ្នក​ធ្លាប់​​លែង​ភ្ញាក់​ក៏​ដោយ ក៏​ដំណេក​របស់​អ្នក​គ្មាន​គុណភាព​ដែរ។ នៅ​ពេល​ភ្ញាក់​ឡើង​ អ្នក​ច្បាស់​ជា​មាន​អារម្មណ៍​អស់​កម្លាំង​ សំរាន្ត​មិនបានគ្រប់​គ្រាន់ ​មិន​ឆ្អែត​ ជា​ប្រាកដ។​ ដោយ​មូលហេតុ​សំឡេង​នេះ ​ទើប​អ្នក​ធ្វើ​ការ​យប់​សម្រាក​ថ្ងៃច្រើន​តែមាន​​វិបត្តិដំណេក​ និងបញ្ហាសុខភាព​​​ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាង​មនុស្ស​ធម្មតា។ ពាក្យ​​ថា​វិបត្តិ​ដំណេក គឺ​អាច​ជា​អាការៈ​ ៖ -​ ពិបាកឬ​ក្រដេក​លក់​ - ភ្ញាក់​កណ្តាល​យប់​ញយ​ និង​ ភ្ញាក់យូរ​ទម្រាំ​លក់​ទៅវិញ - រយៈ​ពេល​សរុប​​នៃ​ម៉ោង​ដំណេក​ខ្លី​ជាង​ធម្មតា - វដ្ត​ដំណេកប្រែប្រួល ដំណាក់កាល​លង់លក់​និង​ដំណាក់កាលលក់​ស្កប់ស្កល់​យល់​សុបិន្ត​ខ្លី​ តាម​ដំណើរ​ធម្មជាតិ ចង្វាក់​ដំណេក​របស់​មនុស្សប្រៀប​ដូច​ជា​រលក​ឡើង​ចុះ​ៗ និង​វិល​ទៅវិលមក ​​ចំនួន​៤ទៅ​៥​វគ្គ ដែល​ក្នុង​មួយ​វដ្តៗ មាន​រយៈ​ពេល​ប្រមាណ​៩០​នាទី ហើយ​​ចែក​ចេញ​ជា​បី​ដំណាក់កាលធំៗទៀត គឺ​ដំណាក់កាល ​លក់​រលីវៗ ដំណាក់កាល​លង់លក់​ និង​ការ​លក់​ស្កប់ស្កល់យល់​សប្តិយល់​សូង។ នៅពេល​គ្មាន​សំឡេងអ្វីមករំខាន មនុស្ស​នឹង​លង់លក់​ស្កប់​ស្កល់​យល់​សប្តិ​ នៅ​២៦​នាទី​ជាមធ្យម ក្រោយ​ចូលសំរាន្ត។ ផ្ទុយទៅ​វិញ បើ​មាន​សំឡេង ឆ្កែព្រុះ សំឡេង​ឡាន​ សំឡេង​មនុស្សឡូឡា មករំខាន នោះ​គេ​ត្រូវ​ការប្រើ​ពេលដល់​ទៅ ៣៣នាទី​ទៅ​៥៣​នាទី​ជាមធ្យម ទើប​អាចលក់​ដល់​ដំណាក់កាល​ស្កប់ស្កល់​បាន។ សំឡេង​ ត្រឹម​កំរិត៣៥ទៅ​៤០ដេស៊ីបែល តែ​​បី​នាទី​យ៉ាង​ច្រើន ឬខ្លី​ជាងនេះផង នៅ​ដំណាក់កាលលក់រលីវៗ អាចដាស់​អ្នក​កំពុង​ដេក​​ឱ្យ​ភ្ញាក់វិញ​បាន។​ បើ​លក់ចូល​​ដល់​ដំណាក់កាល​លង់ខ្លាំង​និង​ស្កប់ស្កល់ អាំង​តង់​ស៊ីសំឡេង​ពី​៥០​ទៅ ៨០​ដេស៊ីបែល​ ទើប​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​ភ្ញាក់បាន។ សំឡេង​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​និង​កំរិត។ បើ​ជា​សំឡេង​បែប​ស្រទន់ មានទំនុក​ រងំ ថេរ​មិន​ឡើង​ចុះ អាច​ជួយ​បង្កើន​គុណភាព​ដំណេក។​​ ផ្ទុយ​ទៅវិញ​ជា​សំឡេង​ឆូង​ឆាង មួយ​ឆាប​លេច​ឡើង​​នៅ​ដំណាក់កាល​កំពុង​លង់​លក់​ខ្លាំង ជា​ការ​កាត់​ដំណេក​ដាល់​មនុស្ស​ឱ្យ​ភ្ញាក់​ក្រងាង​សើងមម៉ើង នោះ​អាក្រក់​ខ្លាំង​ណាស់​សម្រាប់​សុខភាព​​ខួរក្បាល។ សំឡេង​​កើត​ឡើង​នៅ​ពេល​ទើប​នឹង​លក់ នៅ​ពេល​ជិត​ភ្ញាក់​ ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​ជា​ការ​រំខាន​ខ្លាំង​អាក្រក់​បំផុត​នៃ​ដំណេក។ សំឡេង​និង​ផលវិបាក​​ចំពោះសុខភាព ការ​រំខាន​នៃសំឡេងចំពោះ​ដំណេក ​អាចជះ​ផលវិបាក​ភ្លាមៗ ដល់​ជីវិត​រស់នៅ​ប្រចាំ​ និងដល់​សុខភាព​នៅ​ថ្ងៃអនាគត។ ផលវិបាក​ភ្លាមៗ មាន​ដូច​ជា​ ងងោកងងុយ​​នៅ​ពេល​ធ្វើការ នៅសាលា​ ឬនៅ​ពេលបើកបរ។ មាន​អារម្មណ៍​​អស់កម្លាំង​ ហត់ល្វើយ។ ពិបាក​ផ្ចង់អារម្មណ៍​ធ្វើការ រៀនសូត្រ។ មាន​បញ្ហា​ក្នុង​ការសិក្សា និង​ការ​ចងចាំង។ មានអារម្មណ៍​មួរហ្មង និងមាននិន្នាការ​ឆាប់​ខឹង ឬ​ឆេវឆាវ។ ថ្វី​បើការប្រឈមនឹង​សំឡេង​រំខាន​នៅ​ពេល​យប់ ​យូរៗ​ទៅ​ អាចធ្វើ​ឱ្យ​ត្រចៀក​ទម្លាប់​បានមែន ប៉ុន្តែគេត្រូវ​ការ​ប្រើពេលយូរ​ថ្ងៃ និងអាចច្រើន​សប្តាហ៍​ផង ទម្រាំទម្លាប់​នឹងសំឡេង ហើយ​ធ្វើ​ឱ្យ​​គុណភាព​ដំណេក​អាច​ប្រសើរ​ឡើង​បាន​។ ជាង​នេះ​ទៅទៀត ការសិក្សា​បានបង្ហាញ​ឱ្យ​ឃើញ​ថា បើ​ទោះ​បី​ជា​យើង​អាច​​​ទម្លាប់​នឹងសំឡេង​រំខាន​បាន​ ហើយ​អាច​គេង​លក់​បាន​យ៉ាង​ស្

    8 min

  2. May 27

    ភាព​ចាស់​របស់​មនុស្ស៖ អាយុ​គ្រាន់​តែ​ជា​តួលេខ?

    ចូល​ដល់​អាយុ​ប៉ុន្មាន​ទើប​ចាត់​ទុក​ថា​ចាស់? ភាព​ចាស់របស់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ អាច​​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​​មាត់​អ្នក​ថា ដូច​ពាក្យ​លេង​សើច​ដែល​ថា អាយុ​គ្រាន់តែ​ជា​តួលេខ។ ប៉ុន្តែបើ​​តាម​​​វិទ្យាសាស្ត្រ ភាព​ចាស់​របស់​មនុស្ស​​ មាន​អាយុ​ច្បាស់​លាស់ និង​ឆាប់​ជាង​ការ​គិត​របស់​យើង​ឆ្ងាយ​ណាស់។ កាលនៅតូច​​ចង់ឆាប់​ធំ​។ តែដល់​ពេល​ចាស់​ចង់​​នៅ​ក្មេង ចង់​ឱ្យ​គេ​ថា​នៅ​ក្មេង។ បើ​ដូច្នេះ​សួរ​ថា​តើ​​​មនុស្ស​ ចាស់ ​នៅ​អាយុ​ប៉ុន្មាន​? នេះជា​សំណួរ​ដែល​គ្មាន​ចម្លើយ​ស្រប​គ្នា​ទេ។ សួរ​មនុស្ស​១០​នាក់ ចម្លើយ​ច្បាស់​ជា​ខុស​គ្នា​ទាំង​១០។ សម្រាប់​ក្មេងអាយុ​ជាង​១០ឆ្នាំ មនុស្ស​ចាស់​ គឺក្រុម​អ្នក​មានអាយុ​ជាង​សាម តែដល់​ពេល​ខ្លួន​ឯង​ចូល​វ័យ​សាម​ឬ​សែសិបឆ្នាំ អ្នក​មាន​អាយុ​ជាង​ហា ជាង​ហុក ទើប​ជាមនុស្ស​ចាស់។ ពាក្យ​ថា “ចាស់”​ នឹង​រំកិល​ប្តូរផ្លាស់ ជា​រៀង​រហូត។ មនុស្ស​ចាស់ គឺ​ជា​អ្នក​ដែល​មានអាយុ​ច្រើន​ជាង​យើង​ពី​១០​ទៅ​១៥​ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែ​ភាព​ចាស់​មិន​មែន​ជា​ការ​គណនា​អាយុ​ ដូច​ធ្វើ​លេខ​បូក​លេខ​ដក​ទេ។ មនុស្សម្នាក់ៗ​សុទ្ធ​តែ​មាន​ទស្សនៈ​ខុសៗ​គ្នា​ ចំពោះ​អាយុ​ និង​ភាព​ចាស់​។ អាយុសន្នត់ថាចាស់ប្រែប្រួលទៅតាមប្រទេស និង​វប្បធម៌។ ​បើ​តាមការ​ស្ទង់មតិរបស់​វិទ្យាស្ថាន​ស្ទង់មតិ​នយោបាយ​និង​មតិសង្គម Ispos ​ឆ្នាំ២០១៩ ចូល​ដល់​អាយុ​៦៩​ឆ្នាំ​ត្រូវ​បាន​គេចាត់ទុកថា​ជាមនុស្ស​ចាស់​ហើយ នៅ​សង្គម​បារាំង។ ប៉ុន្តែ​មនុស្សម្នាក់​​រាប់​ថា​ “ចាស់” នៅ​អាយុ​៧០​ឆ្នាំ សម្រាប់​ក្រុមប្រទេសនៅអាមេរិកឡាទីន - ៦៦ឆ្នាំ​នៅក្នុងប្រទេស​​​ជប៉ុន និង​ត្រឹមតែ​៥៦​ឆ្នាំ​នៅ​​ម៉ាឡេស៊ី។ ក្នុងសង្គម​ការងារ​ បុគ្គលិកមាន​​​អាយុ​​ចាប់​ពី​៤៥​ឆ្នាំឡើង​ទៅ​ ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​មនុស្ស​វ័យ​ចំណាស់​ហើយ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ក្នុង​ពិភពវេជ្ជសាស្ត្រ វ័យ​ចំណាស់​ត្រូវ​រុញ​ដល់​អាយុ​៧០ឆ្នាំ មានន័យ​ថា​គ្រូពេទ្យ​ “ចាស់” នៅ​អាយុ​​៧០​ឆ្នាំ​។​ ទាំង​អស់​នេះ​ជា​ឧទាហរណ៍​ដែល​បង្ហាញ​ឱ្យ​ឃើញ​ថា គ្មានទេ​​ចម្លើយ​ច្បាស់​លាស់​មួយ​យ៉ាង​ពិត​ប្រាក​ដ​ ​ទៅ​នឹង​សំណួរ​ “ចាស់​នៅ​អាយុ​ប៉ុន្មាន​” នោះ។ មាន​កត្តាច្រើន​ណាស់​ដែល​ចូលរួម​ចំណែកកំណត់ភាពចាស់​របស់មនុស្ស។ ភេទ​ ពូជសាសន៍​ជាតិ​កំណើត វប្បធម៌ និង​សុខភាព​ មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ទៅលើ​ភាព​ចាស់​ឬ​ក្មេងរបស់​មនុស្សម្នាក់ៗ។ អាយុ​និងភាព​ចាស់ ​ក៏​អាស្រ័យ​ផងដែរ​ទៅ​លើ​ការ​យល់​ឃើញ​របស់មនុស្សខ្លួន​ឯង និង​មនុស្សដទៃ។ គេអាច​បែង​ចែក​ជា​អាយុ​ជា​បី​ប្រភេទ អាយុពិត (អាយុ​គិត​តាម​ថ្ងៃ​កើត អាយុដែល​មាន​ចុះ​ក្នុង​លិខិត​កំណើតជា​ផ្លូវការ) អាយុក្នុង​សង្គម (ដែល​អ្នកក្រៅ​ឱ្យ) និង​អាយុក្នុង​អារម្មណ៍ (ដែលម្ចាស់ខ្លួន​ផ្ទាល់​ទទួលអារម្មណ៍​ពិត​ផុស​ចេញ​ពី​បេះ​ដូង​ ពី​ក្នុង​ខ្លួន​មក)។ អាយុ​នេះ​អា​ច​លម្អៀង​ខុស​គ្នា ដល់​ទៅ​១០ឆ្នាំ​ពី​អាយុ​ពិត។ ប៉ុន្តែ​ក្រៅ​អំពី​ទស្សនៈ​និង​អារម្មណ៍​យល់​ឃើញ​ពី​ភាពចាស់ វិទ្យាសាស្ត្រ​ក៏​មានសេចក្តី​ពន្យល់​ទាក់ទង​នឹង​ភាព​ចាស់​​របស់​សរីរាង្គកាយ​មនុស្សដែរ។ វេជ្ជបណ្ឌិត នៅមហាវិទ្យាល័យ​វេជ្ជសាស្ត្រ​និង​មន្ទីរពេទ្យ​​​ក្រុង​លីល ​មជ្ឈមណ្ឌល​តែមួយ​គត់​នៅប្រទេស​បារាំង​ដែល​សិក្សា​អំពី​បញ្ហា​​នេះ លោក Éric Boulanger ជំនាញ​ផ្នែកមនុស្ស​ចាស់ បាន​អះអាង​ថា សញ្ញា​នៃ​ភាព​ចាស់​របស់មនុស្ស​បាន​លេច​ឡើង​យ៉ាង​ឆាប់​ ជាង​ការគិត​​របស់​យើង​ឆ្ងាយណាស់។ “បើ​យោង​តាម​​ផ្នែកជីវសាស្ត្រ​ ​មូលេគុល​ចាប់​លោតភ្លើង​និង​ផ្តល់សញ្ញា​ Warning ថា​អ្នកចាប់​ផ្តើម​​ចាស់​ នៅ​អាយុ​៣៤​ឆ្នាំ”។​ នេះ​បើ​តាម​ប្រសាសន៍​របស់​លោក​វេជ្ជបណ្ឌិត Boulangère ដោយ​​​ពន្យល់បន្ថែម​ទៀតថា ចូល​ដល់​អាយុ​៣៤​ឆ្នាំ មូលេគុល​ចាប់​ផ្តើមបាត់បង់​តួនាទីខ្លះៗ ម៉ាសមាឌ​សាច់​ដុំចាប់​ស្រក​ចុះ​ ម៉ាសឆ្អឹងក៏​ផ្តើម​ថយ។ ដំណើរការ​​ផ្នែក ចំណេះ​ដឹង​ ​បញ្ញាញាណ​ ក៏​ដូច​គ្នា​ ហាក់​ចាប់​មាន​សកម្មភាព​យឺត​ជាងមុន។ ភាព​​ចាស់​របស់​ជាលិកា​​ក្នុង​សរីរាង្គ​កាយ​មនុស្ស​ចាប់​មាន​​ល្បឿនស្ទុះ​លឿន​ខ្លាំង​នៅ​អាយុ​ចន្លោះ​ពី​៤៤-ទៅ​៥៥​ឆ្នាំ។ ការ​សិក្សា​មួយ​ទៀត​ របស់​សកលវិទ្យាល័យ​អាមេរិក​Stanford បាន​រកឃើញ​ថា​ភាព​ចាស់របស់​មនុស្ស​​បាន​ពន្លឿន​​ខ្លាំង​ ជាបី​ដំណាក់កាល គឺ​នៅ​អាយុ​ ៣៤​ឆ្នាំម្តង ៦០​ឆ្នាំ​ម្តង និង​៧៨​ឆ្នាំម្តង​ទៀត។ តែ​គ្រប់​អ្នក​ជំនាញ សុទ្ធ​តែ​មាន​ជំហរ​ដូច​គ្នា​ទាំង​អស់ ថា មានក្បួន​រក្សា​ខ្លួន​ឱ្យ​នៅ​ក្មេង​បាន​យូរ។ អាយុ​គ្

    10 min

  3. May 23

    តើ​សារធាតុ​ពុល​អមតៈ អាច​បំផ្លាញ​សុខភាព​មនុស្ស​យ៉ាងណា?

    បំពុល​បរិស្ថាន​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ហើយ​មាន​នៅ​គ្រប់​ទិសទី ក្នុង​ខ្យល់ ក្នុង​ទឹក​ ក្នុង​ដី និង​ក្នុង​សរីរាង្គកាយ​មនុស្ស​ ... សារធាតុ​ពុល​អមតៈ​ អាច​បង្ក​ហានិភ័យយ៉ាង​ណា​ខ្លះ​ដល់​សុខភាព? ខ្ទះ​ឆា​មិន​ជាប់ ក្រណាត់​មិន​ជ្រាប​ទឹក របស់​ប្រើ​ជាប់​បាន​យូរ ... នេះ​ជា​លក្ខណៈ​បញ្ជាក់​អំពី​គុណភាព​ដ៏​ល្អ​នៃ​​វត្ថុ​មួយ តែបញ្ហា​នៅ​ត្រង់ថា ជាតិ​គីមី​ដំឡើង​គុណភាព​របស់​របរ​ទាំងអស់នោះ​ មិន​បាត់​បង់ និង​មិន​រលាយ​ក្នុង​បរិស្ថាន​ទេ។ សារធាតុ​គីមី​នោះ ​នឹង​ទៅ​បំពុល​ទឹក បំពុល​ខ្យល់​បរិយាកាស និង​បំពុល​ដី។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​គេឱ្យ​ឈ្មោះ​វា​ថា​ជា​សារធាតុ​ពុល​អមតៈ។ ​ សារធាតុពុល​អមតៈ​នេះ​ ​មាន​ឈ្មោះ​បច្ចេកទេស​ថា Perfluoralkylées និង Polyfluoralkylées ឬ​ហៅ​កាត់​ថា​ Pfas។ សារធាតុ​ពុល​អមតៈ​ អាច​ចម្លង​ទៅ ត្រី ខ្ចៅ​ខ្យង ស៊ុត ឬ​ទឹក​ដោះ​គោ រួច​មក​ដល់​ខ្លួន​មនុស្សដោយ​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​​សុខភាព​យ៉ាង​ខ្លាំង ដូច​ជា​បង្កើន​គ្រោះ​ហានិភ័យ​មាន​ជំងឺ​មហារីក បញ្ហា​ក្រពេញ​ទីរ៉ូអ៊ីត ឬ​បង្កើន​អត្រា​ជាតិ​ខ្លាញ់​ក្នុង​ឈាម​ (ឡើង​កូឡេស្តេរ៉ុល) ។ល។ និង​។ល។ តើ​សារធាតុ​គីមី​ពុលអមតៈ​ជា​អ្វី? ដើម្បី​ប្រយុទ្ធ​យក​ឈ្នះ​​​សត្រូវបាន ជា​បឋមគេត្រូវ​តែ​ស្គាល់​អត្តសញ្ញាសត្រូវ​នោះ​​ឱ្យ​បាន​ជា​មុន​សិន។ ប៉ុន្តែ​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​សត្រូវPfas ដែល​គេ​ស្គាល់​រូប​មន្ត​ពិត ​ជា​លំបាក​ខ្លាំងណាស់​។ នេះបើ​តាម​អ្នកស្រាវជ្រាវ​​ វេជ្ជបណ្ឌិត អ្នក​ជំនាញផ្នែក​ជាតិ​ពុល គីមីវិទូផ្នែក​បរិស្ថាន និង​ឧស្សាហកម្ម​ ដែល​បាន​ជួបប្រជុំ​គ្នា​កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​៩​មេសាឆ្នាំ​២០២៦​ នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ដើម្បី​ជជែក​ពិភាក្សា​អំពី​ភាព​ប្រឈម​នឹង​សារធាតុ​គីមី​អមតៈ PFAS។ សារធាតុ​គីមី ​PFAS ជា​ចង្កោម​គ្រួសារ​នៃ​បន្សំ​មូលេគុល​គីមី ​​ដែលមានរូបមន្ត ​កាបោនបូក​និង​ភ្លុយអរ ​(២ឬ​៣​​អាតូម) និង​ដែល​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ជា​លើក​ទីមួយ កាលពី​ប្រមាណ​ជាង​៧០​ឆ្នាំមុន។ សំយោគ​​ធាតុ​គីមី​នេះ​ មាន​លក្ខណៈ​ប្រាកដ​ខ្លាំង​ជា​ពិសេស​ ដោយ​អាច​ស៊ូ​នឹង​ភាព​ក្តៅ ទឹក និង​ខ្លាញ់​បាន​យ៉ាង​ប្រពៃ​បំផុត។  តាំងពី​ពេល​នោះ​មក​ ​បម្រើប្រមាស់សារធាតុ​គីមី​អមតៈ​ ​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់​ ព្រោះជា​បន្សំ​​​​មូលេគុល​គីមី​ដែលនឹង​ល្អ​​​​បំផុត​ នៃ​ប្រវត្តិ​រូបមន្តគីមី។ ដោយ​សារ​សមត្ថភាពនឹង​​ពិសេស អាច​ផ្តល់​​ភាព​រឹង​ មានអាយុ​យឺនយូរខ្លាំង ​ដូច្នេះហើយ​ បាន​ជា  ​វត្ថុ​ប្រើប្រាស់​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ក្នុង​ផ្ទះ​ ក្រណាត់សម្លៀក​បំពាក់ ពពុះ​ពន្លត់អគ្គិភ័យ ឧបករណ៍​ក្នុង​វិស័យ​អវកាស របស់របរ​ក្នុង​ផ្នែក​វេជ្ជសាស្ត្រ ឱសថសាស្ត្រ ព្រមទាំង​គ្រឿង​សំអាងផង សុទ្ធ​តែ​មាន​ផ្ទុក​មូលេគុល​​  PFAS ទាំងអស់។ ​ ប៉ុន្តែ​ភាព​ខ្លាំង ភាព​មាំ ភាព​រឹង ភាព​ស្ថិតស្ថេរ​ របស់​សារធាតុគីមីអមតៈ​នេះ​ ក៏​ធន់​ក្នុង​បរិយាកាសដែរ ហើយ​ប្រែ​ក្លាយ​ជាអាវុធ​មុខ​ពីរ​មក​​បំពុល​បរិស្ថានយ៉ាង​ខ្លាំង។ សារធាតុ​គីមី​​អមតៈ​ អាចបញ្ចេញ​សារធាតុ​ពុល​​ នៅ​គ្រប់​ដំណាក់កាល តាំងពី​ពេល​ចាប់​ផ្តើមផ្សំ​ ពេល​យក​មក​ផ្សំ​បង្ក​បង្កើត​ជា​ផលិត​ផល​មួយ នៅ​ពេល​ប្រើប្រាស់ និងជាពិសេសខ្លាំង ​នៅ​ពេល​វត្ថុ​ប្រើប្រាស់ ផ្សំ​ពីសារធាតុគីមី​អមតៈ​ត្រូវ​ក្លាយ​ជា​សំរាម។ ជា​សំរាម​ សារធាតុ​គីមី​PFAS ​មិន​ងាយ​បំបែកធាតុ​ប្តូរ​រូប​រាង​ទេ។ ការ​រលួយ​​​រលាយក្នុង​ធម្មជាតិ ប្រព្រឹត្តទៅ​ យ៉ាងយឺតជា​ទីបំផុត។ នៅ​ពេលPFASក្លាយ​ជា​​សំរាម​ដែល​គេ​បោះ​ចោល ហើយ​គ ក្នុង​បរិយាកាស ក្នុង​ខ្យល់ ក្នុង​ទឹក ក្នុង​ដី ច្រើន​ឡើងៗ​ ​វា​នឹង​ឆ្លង​ទៅ​បំពុល​ប្រព័ន្ធអេកូសាស្ត្រ ​ព្រមទាំង​សរីរាង្គមាន​ជីវិត​ទាំង​ឡាយ រាប់​ទាំង​មនុស្ស​ផង ដោយ​សន្សឹមៗ​ និង​ជា​និរន្តរ៍​តែម្តង។ ដូច្នេះ​មិន​ចម្លែក​ឡើយ​ដែល​​​គេចាត់​ទុក​សារធាតុ​គីមី PFASនេះ​ ថា​ជា​សារធាតុ​ពុល​អមតៈ។ បើតាម​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​ផ្នែកសុខភាពនៃ​ស្ថាប័ន EFSA ការ​ចម្លង​សារធាតុ​គីមី​ពុលអមតៈ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ខ្លួន​មនុស្ស​ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ជា​ចម្បង​តាម​រយៈ​ ការ​បរិភោគ​គ្រឿង​សមុទ្ទ ស៊ុត និង​សាច់សត្វ​។ ទឹក​ស្អាត​សម្រាប់​បរិភោគ​រាល់​ថ្ងៃ ខ្យល់​ដែល​យើង​ស្រូប​សម្រាប់​ដក​ដង្ហើម រាល់​ថ្ងៃ ដី​លម្អង​ធូលី​ដែល​ហុយ​ចូល​ច្រមុះ​ភ្នែករាល់​ថ្ងៃ សុទ្ធ​តែ​អាច​មាន​ឆ្លង​​សារធាតុ​គីមពុល​អមតៈ​ទាំងអស់។​ សារធាតុ​ពុល​អមតៈ​និង​ឥទ្ធិពល​ចំពោះ​សុខភាព ​ឥទ្ធិពល​អាក្រក់​នៃ​សារធាតុ​គីមីពុល​អមតៈ​ចំពោះ​សុខភាព​ត្រូវ​​បាន​សិក្សា​និង​ម

    10 min

  4. May 13

    តើ​គួរ​ភ័យ​ខ្លាច​មាន​ការ​​រាតត្បាត​សកលបង្កឡើង​ដោយ​ ហាន់តាវីរុសដែរឬទេ?

    អង្គការ​សុខភាពពិភពលោក​បាន​ប្រកាស​នៅ​ថ្ងៃទី ៣​ឧសភា​ អំពី​ករណី​ស្លាប់​បី​នាក់ ដោយមេរោគ​ផ្លូវ​ដង្ហើម​​អង់តាវីរ៉ុស នៅក្នុង​នាវា​ទេសចរណ៍​ Hondius។ មក​ទល់​ពេល​នេះ អង្គការ​សុខភាពពិភពលោក​ បាន​ចាត់​ទុក​អង់តាវីរុស​ថា​មាន​លក្ខណៈ​គំរាម​កំហែង​តិច​តួច ប៉ុន្តែ​តើ​ហាន់តាវីរុស​ជា​មេរោគ​អ្វី? ពិភពលោក​កំពុង​ប្រឈម​នឹង​គ្រោះ​មាន​ជំងឺរាតត្បាត​សកលដោយ​ហាន់តាវីរុស ​ដូច​កូវីដ​១៩​ទៀត​ឬ​យ៉ាងណា? តើ​មាន​ថ្នាំ​បង្ការ និង​ព្យាបាល​ជំងឺ​បង្ក​ឡើង​ដោយ​ ហាន់តាវីរុសដែរឬទេ? រូបភាព​ក្រុមសង្គ្រោះ​ក្នុង​ឯកសណ្ឋាន​ការពារ​​បិទ​ជិត​ឈឹងចុះទៅក្នុង​នាវា​ទេសចរណ៍ Hondius ធ្វើ​ឱ្យ​គេ​នឹង​ឃើញ​ដល់​ទិដ្ឋភាព​ក្នុង​សម័យ​មាន​ជំងឺ​រាតត្បាត​សកល​កូវីដ​១៩​ភ្លាម។ ថ្វីបើ​គេ​រក​ឃើញ​ករណី​អ្នក​មាន​ផ្ទុក​ហាន់តាវីរុស​ថ្មី​បន្ថែម​ទៀត នៅតាម​បណ្តា​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ទៀតមែន ប៉ុន្តែពួកគេ​សុទ្ធ​សឹង​ជា​អ្នក​ដំណើរ នៅ​ក្នុង​នាវា​ទេសចរណ៍ កន្លែង​ផ្ទុះ​មេរោគ​ហាន់តាវីរុស​​តែមួយ និង​គ្មានកន្លែង​ផ្ទុះ​ហាន់តាវីរុសថ្មី ​ទីពីរ ឬ​ទីបី​នោះ។ ​​អ្នក​បាន​ប៉ះពាល់​ដោយ​ផ្ទាល់​ ត្រូវ​ទទួល​ការ​តាមដាន និង​ដាក់​ឱ្យ​នៅ​ដាច់​ពី​គេ​ឯង​មួយ​រយៈ​ធំ​។ ​​អង្គការ​សុខភាពពិភពលោក​ បាន​ប្រកាសប្រកប​ដោយ​ជំនឿ​ជាក់​​ថា​​ហាន់តាវីរុស​ មិន​ដូច​​កូវីដ​១៩​ទេ និង​មាន​ការ​គំរាមកំហែងរាតត្បាតសកល​ ​​តិច​តួចណាស់។ ហាន់តាវីរុស​ជាអ្វី? ជា​ប្រភេទ​វីរុស​ដែល​បង្ក​ឱ្យ​មាន​វិបត្តិ​ផ្លូវ​ដង្ហើម បេះ​ដូង និង​គ្រុន​ក្តៅ ​ហូរ​ឈាម​ ហាន់តាវីរុស​​បាន​លេច​ឡើង​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥០ នៅ​ត្រង់​តំបន់ទន្លេ​ហាន់តា នៅ​តាម​​ព្រំដែន​ខណ្ឌ​ចែក​កូរ៉េ​ទាំងពីរ ដែល​កំពុង​មាន​សង្គ្រាម​នឹង​គ្នា​ ទើប​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​វីរុស​នោះ​ថា ហាន់តាវីរ៉ុស​រហូត​មក​ទល់​សព្វថ្ងៃ។ កាលណោះ​ ហាន់តាវីរុស​បាន​ចម្លង​រាត​ត្បាត​លើ​ទាហាន​កូរ៉េ​ ​ប្រមាណ​ជាង​៣ពាន់​នាក់ ឱ្យ​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺ​ យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ។ ហាន់តាវីរុស​ជា​ចង្កោម​វីរុស​ក្នុង​គ្រួសារ​ដ៏​ធំ​មួយ​ ដែល​មាន​នៅ​លើ​គ្រប់ទ្វីប​ទាំងអស់។ តែហាន់តាវីរុស​​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​និង​ចម្លង​​មក​មនុស្ស​តាម​រយៈ​​​សត្វ​ប្រមាណ​ដល់​ទៅ១៤០​ប្រភេទ តែ​ជា​ពិសេស​តាម​រយៈ​ពពួក​សត្វកកេរ មាន​ជាអាទិ៍​សត្វ​កណ្តុរ​ តែ​ក៏​មាន​ដែរ​ក្នុង​ករណី​កម្រ​ដែល​ចម្លង​ដោយ​សត្វ​ប្រចៀវ​ ពស់​ ឬ​ត្រី។ តាម​ធម្មតា​ ហាន់តាវីរុស​ឆ្លង​ចូល​ក្នុង​ខ្លួន​មនុស្ស​ដោយ​មិនផ្ទាល់​ទេ គឺ​តាម​រយៈ​ការ​ដក​ដង្ហើម​ស្រូប​យក​លម្អ​ង​ធូលី ដែល​បំពុល​ ដោយ​អាចម៍​ ឬទឹក​នោម​ កណ្តុរ​ឈឺ។ ការ​ចម្លង​ដោយ​កណ្តុរ​ខាំ​ជា​ករណី​កម្រ​ណាស់។ មនុស្ស​​ដែល​ប្រឈម​នឹង​ការ​ចម្លង​មេរោគ​ហាន់តាវីរុស ច្រើន​ជា​បុគ្គល​ធ្វើការ​នៅ​ក្នុង​ចំការ ក្នុង​ព្រៃ​ ក្នុង​តំបន់​មាន​ហានិភ័យ​ ដោយ​ទៅ​ប៉ះពាល់​ឧស​ ឈើ​ងាប់​ ឬជា​អ្នក​បោស​សម្អាត​ទីតាំង​មាន​លម្អ​​ធូលី​ច្រើន។ ហាន់តាវីរុស និង​ការ​ចម្លង​ពី មនុស្សទៅមនុស្ស ​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ ដែលខុស​ៗ​គ្នា​ទៅ​តាម​តំបន់​ទី​តាំងភូមិសាស្ត្រ​ ពី​ទ្វីបមួយ​ទៅ​ទ្វីប​មួយ និង​ដែល​ផ្តល់​អាការៈ​​ជំងឺ​ក៏​ខុស​គ្នា​ដែរនោះ ហាន់តាវីរុសកម្រ​ចម្លង​ក្នុង​រង្វង់​មនុស្ស​ម្នាក់​ទៅមនុស្ស​ម្នាក់​ណាស់។​ ក្នុង​ចំណោម​វីរុសហាន់តា​៣៨​ប្រភេទ​ដែល​ក្រុម​វេជ្ជសាស្ត្រ​​ស្គាល់​ ​មាន​តែ​មួយ​ប្រភេទ​គត់​ដែល​អាច​ចម្លង​ពី​មនុស្ស​ទៅមនុស្ស​បាន នោះ​គឺហាន់តាវីរុស​​ប្រភេទ​Andes។ ការ​ចម្លង​ពីមនុស្ស​ទៅ​មនុស្ស ធ្លាប់​ឃើញ​មាន​កើត​​ជា​លើក​ទី​មួយ កាលពី​ឆ្នាំ​១៩៩៦  នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​អាហ្សង់ទីន ម្តង តែដោយ​ពុំ​មាន​ការ​ផ្ទុះ​រាត​ដាលទេ។ នៅ​លើក​នេះ​ ​ហាន់តាវីរុស​ ​ដែលបាន​និ​ងកំពុង​ចម្លង​នៅក្នុង​នាវា​ទេសចរណ៍​Hondius បណ្តាល​ឱ្យ​ស្លាប់​ទេសចរ​បីនាក់ ក៏​ជា​ ហាន់តាវីរុស ​ប្រភេទAndes ដែរ។ មេរោគ​ហាន់តា ប្រភេទ​Andes ​រក​ឃើញ​នៅអាហ្សង់ទីន មាន​សមត្ថភាព​ចម្លង​ខ្ពស់​។ ពពួក​សត្វ​កណ្តុរ​​ តូចៗ​​កន្ទុយ​វែង រស់​នៅ​វាល​ស្រែ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ភ្នាក់ងារ​ចម្លង​មេរោគ មក​មនុស្ស រួច​ពី​មនុស្ស​ទៅ​មនុស្ស។ រយៈ​ពេល​ឆ្លង​ខ្លាំង និង​ងាយ​ឆ្លង​បំផុត គឺ​នៅ​ដំណាក់កាល​ដំបូង​នៃ​ជំងឺ​ ពោល​គឺ​នៅ​ពេល​ជំងឺ​ទើប​​ចាប់​ផ្តល់​រោគ​សញ្ញាដំបូង​​ ហើយ​អ្នក​ជំងឺ​​មិន​ទាន់​បាន​ចាប់​ផ្តើម ឬ​ទទួល​ការ​​ព្យាបាល​នៅ​ឡើយ។ ហេតុ​ដូច្នេះហើយ​បាន​ជាជន​រងគ្រោះ​ងាយ​ប្រឈម​នឹង​ការ​ឆ្លង​ហាន់តាវីរុស

    10 min

  5. May 7

    ប៉ាគីនសុន​ ជា​ជំងឺអ្វី?

    ​​ញ័រ​ រឹងសរសៃ​រឹង​សាច់​ដុំ​ពិបាក​ធ្វើ​ចលនា​ធ្វើ​ ចលនា​យឺតៗ ខ្សោយ​កម្លាំង​ ប៉ាគីនសុន​ជា​ជំងឺ ​មនុស្ស​ចាស់ ដែលមាន​កើត​ច្រើន ​លំដាប់​ទីពីរ​បន្ទាប់​ពី​ជំងឺ​វង្វេង​វង្វាន់ ក្នុង​ផ្នែក​ប្រព័ន្ធប្រសាទ។ មាន​មនុស្ស​ចាស់​ជិត​​១០លាន​នាក់​ ដែល​កើត​ជំងឺ​ប៉ាគីសុន​នេះ នៅលើ​ពិភពលោក។ នេះ​បើ​តាម​តួលេខ​របស់​សមាគម​ប៉ាគីសុន​បារាំង។ តើ​ជំងឺ​ប៉ាគីសុន​ជា​ជំងឺ​អ្វី? ប៉ាគីនសុនជា​ជំងឺ​ដែល​កើត​មាន​ញឹកញាប់​លំដាប់​ទីពីរ បន្ទាប់​ពី​ជំងឺ​វង្វេង​វង្វាន់​អាល់ហ្សៃម៉ែរ ប៉ុន្តែ​ហាក់​ដូច​ជា​ពុំ​សូវ​មាន​អ្នក​ចាប់​អារម្មណ៍​និង​ស្គាល់​ទេ។ ជា​ប់​ឈ្មោះ​ជា​ជំងឺ​ញ័រ ប៉ាគីសុនដែល​ច្រើន​កើត​លើ​មនុស្ស​ចាស់​ចាប់​ពី​អាយុ​៦០​ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ មិនមែន​កំណត់​ត្រឹម​អាការៈ​ញ័រ​ និង​សមត្ថភាព​បញ្ជា​របស់​ខួរ​ក្បាល​ទេ។ អ្នក​ជំងឺ​ប៉ាគីនសុនជា​ច្រើន​​បាន​លើក​​ឡើង​អំពី​អាការៈ​រោគ​ជា​ច្រើន​ផ្សេង​ទៀត ដូច​ជា​វិបត្តិ​ដំណេក វិបត្តិ​បញ្ញា​ញាណ និង​ប្រព័ន្ធ​រំលាយ​អាហារ ទល់​លាមក​រ៉ាំរ៉ៃ ការ​ឈឺ​ចុកចាប់ ស្រមើស្រមៃ​ផ្តេសផ្តាស ខ្វល់​ខ្វាយ​ថប់​បារម្ភ ធ្លាក់​ទឹក​ចិត្ត​ឬ វិបត្តិ​ផ្ចង់​អារម្មណ៍។ល។ ដោយ​ហេតុ​តែ​មាន​ទម្រង់​ច្រើន ទើប​ការ​វិភាគ​រោគ​សញ្ញា​មានការ​លំបាក​ខ្លាំង ឯ​ជីវិត​រស់​នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​អ្នក​ជំងឺ​រង​ការ​រំខាន​ខ្លាំង។ ​ប៉ាគីនសុនជា​ជំងឺ​រ៉ាំរ៉ៃ វិវឌ្ឍ​ដោយ​យឺតៗ​និង​ទៅមុខ​ជានិច្ច​។ ការ​ធ្វើ​រោគ​វិនិច្ឆ័យ​កំណត់​រក​អាការៈ​សញ្ញា​ដំបូង​នៃ​ជំងឺ​ប៉ាគីសុន បាន​កាន់​តែ​ឆាប់ កាន់តែ​ប្រសើរ ព្រោះ​គ្រូពេទ្យ​អាច​ផ្តល់​ការ​ព្យាបាល​ដែល​ជួយ​ធានា​រក្សា​គុណភាព​ជីវិត​រស់​នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​បាន​​យូរ​អង្វែង។ តែ​ជា​ទូទៅ រោគ​សញ្ញា​ជាក់លាក់​នៃ​ជំងឺ​ប៉ាគីនសុន ច្រើន​តែ​លេច​ឡើង​នៅ​ពេល​ណា​កោសិកាប្រព័ន្ធ​ប្រសាទ​ផលិត​ជាតិ​ដូប៉ាមីន ត្រូវ​បំផ្លាញ​អស់​ប្រមាណ​ពី​៥០ទៅ​៧០%​ទៅ​ហើយ ហើយ​ខួរ​ក្បាល​មិន​អាច​បំពេញ​វិញ​បាន។ រោគ​សញ្ញាចម្បងៗ​នៃ​ជំងឺ​ប៉ាគីសុន ​អាការៈ​​សញ្ញា​ចម្បង​នៃ​ជំងឺ​ប៉ាគីសុន មាន​បី គឺ​ ការ​ញ័រ ពិបាក​ធ្វើ​ចលនា និង​ភាព​រឹង។ អាការៈ​ទាំង​បី នេះ មិន​ប្រាកដ​ថា​លេច​ឡើង​ទន្ទឹម​ពេល​គ្នា​ជាមួយ​គ្នា​ទេ ហើយ​មាន​កំរិត​ខុស​គ្នា​ ជួន​ញ័រ​ខ្លាំង​ជាង ជួន​ភាព​រឹង​ខ្លាំង​ជាង។ ការញ័រ នៃ​ជាជំងឺ​ប៉ាគីសុន លេច​ឡើង​ជា​បឋម​​នៅ​ផ្នែក​ម្ខាង​នៃ​រាង​កាយជា​ពិសេស​នៅ​ដៃ​ ញ័រ​ដៃ​ស្តាំ ឬ​ដៃ​ឆ្វង ​រួច​ញ័រ​ទាំង​សង​ខាង និង​ឡើង​ដល់​ក្បាល។ តែ​បបូរមាត់ ចង្ការ ជើង ក៏​អាច​រង​ការ​ប៉ះពាល់​ដោយ​ជំងឺ​ប៉ាគីនសុន ហើយ​មាន​សញ្ញា​ញ័រ​ដែរ។ ខុស​ពី​ការ​ញ័រ​ឃ្លាន ​ជា​ការ​ញ័រ​ប៉ាគីនសុនកើត​ឡើង​នៅ​ពេ​ល​សម្រាក នៅ​ពេល​អ្នក​ជំងឺ​នៅ​ស្ងៀម ឬ​នៅ​ពេល​មាន​ក្តី​រន្ធត់​អារម្មណ៍ និង​ពេល​ប្រឹង​គណនា​។ អាការៈ​សញ្ញា​នេះ​នឹង​បាត់​ទៅ​វិញ នៅ​ពេល​អ្នក​ជំងឺ​ចាប់​ផ្តើមធ្វើ​ចលនា​ឬ​សកម្មភាព​អ្វីមួយ។ ចំពោះ​អាការៈ​ប៉ះពាល់​នឹង​ចលនានាំ​ឱ្យ​មាន​សភាព​ឬ​កាយវិការ​យឺតៗ ​វិញ អ្នក​ជំងឺ​ប៉ាគីនសុននឹង​ដើរយឺតៗ ជំហាន​ខ្លីៗ​ ដៃបង់​បោយ​មិន​លះ​ដូច​មនុស្ស​ធម្មតា​ទេ ងើប​ដើរ​ឈរអង្គុយ​ឬ​ងាក​ឆ្វេង​ស្តាំ​យ៉ាង​លំបាក។ សូម្បី​តែ​​​ភ្នែក​ក៏មិនសូវ​ប្រិច សំឡេង​ខ្សោយ​បែប​បង្អូសៗ។ ប៉ាគីនសុនបាន​ធ្វើ​ឱ្យ​សាច់​ដុំ ឡើង​​តឹង​រឹង ដែល​ជា​ផលវិបាក អ្នក​ជំងឺ​គ្មានភាព​ទន់ភ្លន់​ក្នុងការ​បញ្ចេញ​​ចលនា​ទេ។ ភាព​រឹង​នេះ​​អាច​បង្ក​ឱ្យ​មាន​ការ​ចុក​ចាប់ផងនៅ​ពេល​ប្រឹង​ធ្វើ​អ្វីមួយ​៕

    9 min

  6. Apr 9

    តើ​ការ​ចិញ្ចឹមសត្វជាមិត្ត មាន​អត្ថប្រយោជន៍​យ៉ាងណា​ចំពោះ​សុខភាព?

    ចិញ្ចឹម​​ឆ្កែ ឆ្មា ធ្វើ​ជាមិត្ត​ រស់​នៅក្នុង​ផ្ទះជាមួយ​ ឬ​មាន​កូន​អាង​ចិញ្ចឹម​ត្រី​ អាច​ប្តូរផ្លាស់​ជីវិត​រស់​នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​យើង​បាន។ តើសត្វ​អាច​មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាងណាជាមួយ​មនុស្ស? តើការសត្វ​ចិញ្ចឹមជាមិត្តផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍អ្វីខ្លះសម្រាប់សុខភាព? ការ​ចិញ្ចឹម​សត្វ​យក​មក​ធ្វើ​​ជា​មិត្ត ​រស់​នៅក្នុង​ផ្ទះ​ជាមួយ​ម្ចាស់ មិនសូវ​ពេញ​និយម​ទេ​នៅក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ។ ខ្លះរើស​អើង​ព្រោះ​ជា​សត្វ ខ្លះ​ខ្លាច​ភាព​កខ្វក់ ខ្លះ​ខ្លាច​កើត​ហឺត ... ប៉ុន្តែ​ការ​ចិញ្ចឹមសត្វ​​ធ្វើ​ជា​មិត្ត​​​ក្នុង​ផ្ទះ​អាច​ផ្តល់​អត្ថប្រយោជន៍​​ច្រើន​ដល់​សុខភាព ៖ សុខភាព​ផ្លូវកាយ ផ្លូវ​ចិត្ត និងសង្គម។ នៅ​ប្រទេសខ្លះ​ ​វេជ្ជ​សាស្ត្រ​បាន​បញ្ចូល​សត្វ​​ចិញ្ចឹម​ ទៅ​ក្នុង​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ជួយ​​ព្យាបាលនិង​ថែទាំ​អ្នក​ជំងឺ​ផង។ គុណប្រយោជន៍​ការ​ចិញ្ចឹម​សត្វ​ជា​មិត្តចំពោះ​​​សុខភាព ត្រូវ​បាន​អនុម័តដោយ​​វិទ្យាសាស្ត្រ​ទៀត។ ​ការ​សិក្សា​ជា​ច្រើន​បាន​បញ្ជាក់អំពី​ឥទ្ធិពល​វិជ្ជមាន​នៃ​សត្វ​ចិញ្ចឹម​ជាមិត្ត​។ ប៉ុន្តែការ​ចិញ្ចឹម​សត្វ​មិន​ផ្តល់​គុណប្រយោជន៍​ចំពោះ​សុខភាព ជា​លក្ខណៈ​​ស្វ័យប្រវត្តិ​ប្រវត្តិ​ទេ។ ​វា​អាស្រ័យ​ជាពិសេស​ទៅលើ​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​សត្វ​ចិញ្ចឹម​ផង និង​ទៅលើ​ការ​គោរព សុខុមាលភាព​របស់​សត្វ​នោះ​ផង។  នេះ​បើ​តាម​ការ​ពន្យល់​បំភ្លឺ​របស់​លោក​ Jean-Marc Poupard បណ្ឌិត​ផ្នែក​នរវិទ្យា​ និង​ជា​នាយក​​ផ្នែក​ទំនាក់ទំនង​មនុស្ស​សត្វ​ នៅសកលវិទ្យាល័យ​ Paris Cité។ សត្វ​ចិញ្ចឹម​និង​ឥទ្ធិពល​ចំពោះ​សុខភាព​ផ្លូវ​កាយ សត្វ​ចិញ្ចឹម មិន​​គ្រាន់​តែជា​មិត្តដើម្បី​​រស់​កំដ​គ្នា​ទេ តែ​ថែម​ទាំង​អាច​ដើរ​តួនាទីសំខាន់​ក្នុង​លំនឹង​ជីវិត​របស់​ម្ចាស់​ទៀត​ផង។ ទោះ​ជា​ម្ចាស់​រស់​នៅ​តែឯង ឬ​ជា​គ្រួសារ​មាន​គ្នា​ច្រើន គ្នា​តិច​​ ជា​ក្មេង​ឬ​ជា​ចាស់​ក៏​ដោយ ក៏​វត្តមាន​នៃ​សត្វ​ចិញ្ចឹមក្នុងផ្ទះ​​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ល្អ​ច្រើន​ចំពោះ សុខភាព​ដែរ។ ចំពោះក្មេង ក៏​ដូច​ជា​មនុស្ស​ធំ មាន​​សត្វ​ក្នុង​ផ្ទះ​ ជាពិសេស​សត្វ​ឆ្កែ​ ជា​កត្តា​បង្កើន​សកម្មភាព​ផ្លូវកាយ​ និង​កាត់​បន្ថយ​ភាព​ស្ពឹក​ស្រពន់។ នាំ​ឆ្កែ​ទៅ​ជុះ​ ប្រលែងលេង​ជាមួយ​ឆ្មា ​ដាក់​ចំណី​ឱ្យត្រី សម្អាត​លាង​ទ្រុង​សត្វ ... បាន​បន្ថែមការងារ ភាព​​​សកម្ម​តិចតួច​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ ដល់​ម្ចាស់​។ សកម្មភាព​តិច​តួច ​ល្មមៗ​ តែ​ថេរជា​រៀង​​រាល់​ថ្ងៃ ​ជា​ប្រការ​ល្អ​សម្រាប់​សុខភាព​ បេះ​ដូង សរសៃ​ឈាម​បេះ​ដូង។ មនុស្ស​ចាស់មាន​សត្វ​​ចិញ្ចឹម​ជា​មិត្ត​ មាន​គ្រោះ​ហានិភ័យ​កើត​ជំងឺ​​លើស​ឈាម​ទាប​ និង​មិន​សូវ​មាន​ផល​វិបាក​បង្ក​ឡើង​ដោយ​ជំងឺ​គ្រោះថ្នាក់​សរសៃ​ឈាម​បេះ​ដូង​ទេ។ ការ​សិក្សា​ជាច្រើន​បាន​បង្ហាញ​ថា រស់​ជាមួយ​សត្វ​ អាច​ជួយ​បញ្ចុះ​សម្ពាធ​ឈាមនិង​ចង្វាក់​បេះដូង  ព្រោះ​ការ​អង្អែល ការ​ចំណាយ​ពេលមើល​ថែ​​នៅ​ជាមួយ​សត្វ​​អាច​ជួយ​លួង​លោម​ខ្លួន​យើង​ឱ្យបានស្ងប់ ​ធូរ​ល្ហែល្ហើយ ​ដែល​អាច​ជួយការពារ​​បេះ​ដូង​​ និងសរសៃ​ឈាម​បេះ​ដូង នា​ថ្ងៃ​អនាគត បន្ថែម​ពី​លើ​ការព្យាបាល​ដោយ​ប្រើ​ថ្នាំ។ លូត​លាស់​ធំ​ដឹង​ក្តី​ជាមួយ​សត្វ​ចិញ្ចឹម​ក្នុង​ផ្ទះ​ ប្រៀប​ដូច​ជា​បាន​បង្ហាត់​សរីរាង្គ​ខ្លួន​ប្រាណ​ឱ្យ​ជួប​នឹងមីក្រុបស្លូតៗផ្សេងៗ​ ដែល​នឹងទៅ​​ជួយ​ប្រព័ន្ធ​ការពារ​ខ្លួន ជា​ពិសេស​ប្រព័ន្ធការពារ​ខ្លួន​របស់​ក្មេងតូចៗ​​​ឱ្យ​ចេះ​ទប់​ទល់​នឹង​ការ​បៀតបៀន​មក​ពីក្រៅ។ មាន​ន័យ​ថា​ក្មេង​កើត​និង​រស់​ជាមួយ​សត្វចិញ្ចឹម​ មាន​ហានិភ័យ​កើត​ជំងឺហឺត ជំងឺ​អាល្លែហ្ស៊ី​ទាប។ ប៉ុន្តែ​សូម​ប្រយ័ត្ន ! ត្រូវ​ចិញ្ចឹម​សត្វ​ដោយ​ការ​គោរព​ ដោយ​ផ្ចិត​ផ្ចង់​ ប្រកប​ដោយ​អនាម័យ ទើប​អាច​ទាញ​យកគុណប្រយោជន៍​នេះ​បាន។ ​ចំណុច​សំខាន់​មួយទៀតនៃ​​ការ​ចិញ្ចឹម​សត្វ​ជា​មិត្ត​រស់​ក្នុង​ផ្ទះ ដែល​មិន​អាច​កាត់​ថ្លៃ​បាន​នោះ​ គឺ​ការ​​កាត់​​ស្ត្រេស និង​កង្វល់។ លេង​ជាមួយ​ឆ្កែ អង្អែល​សត្វ​ឆ្មា មើល​កូន​ទន្សាយ​ដេក មើល​ត្រីក្រិម​រត់​ប្រដេញ​គ្នា​ទឹក កាយវិការ​សាមញ្ញៗ​ជាមួយ​សត្វ​ចិញ្ចឹម​ទាំងអស់​នេះ​បាន​ជួយ​បញ្ចុះអត្រា​ជាតិ​​Cortisone ដែល​គេ​ហៅថា​​អរមូនស្ត្រេស ពី​ក្នុង​ខ្លួន​យើងបាន។ ការ​សិក្សា​បាន​បង្ហាញ​ថា គ្រាន់តែ​សំឡឹង​​មើល​ឆ្កែ​ឱ្យ​ចំ​ ក៏អាចធ្វើ​ឱ្យ​ខ្លួន​យើងបញ្ចេញ​ជាតិ​​អូស៊ីតូស៊ីន ដែល​ជាអរមូន​សម្រួល ​ឱ្យ​មានអារម្មណ៍កក់​ក្តៅ ​ទុក​ចិត្ត​ យោគយល់ ចង់​រាប់អាន​ និងសម្រួល​យន្តការ​​សុខុ

    9 min

  7. Apr 1

    ការ​សិក្សា​ជប៉ុន៖ ចាស់​ទៅ​ធ្វើ​ម្ហូប​ខ្លួន​ឯង ជួយ​កាត់​បន្ថយ​គ្រោះ​កើត​ជំងឺ​វង្វេង

    អ្នក​ស្រាវជ្រាវជប៉ុន​បាន​សិក្សា​ឃើញ​ថា មនុស្ស​ចាស់​ចូល​ចង្ក្រាន​​ធ្វើ​ម្ហូប​បរិភោគ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​​ មាន​ហានិភ័យ​កើត​ជំងឺ​វង្វេង​ទាប។ ​អ្នក​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ធ្វើម្ហូប​អាហារ​ពីក្មេង​ ហើយ​ងាក​មក​​​ផ្តើម​ធ្វើ​ម្ហូប​នៅ​វ័យ​ចំណាស់ កាន់​តែទទួល​បាន​​ផល​ល្អ​ ដោយ​អាច​កាត់​បន្ថយ​គ្រោះភ្លេច​វង្វេង​​​បាន​ច្រើន​ខ្លាំងណាស់ ដល់​ទៅ​៦៧%​ឯណោះ។ តើអ្នកស្រាវជ្រាវ​ អាច​ពន្យល់​អំពី​​ទំនាក់ទំនង​នៃ​​ការ​ធ្វើម្ហូប​និងកា​រកាត់​បន្ថយ​​គ្រោះ​កើត​​ជំងឺ​វង្វេង​វង្វាន់​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច? ដោយ​សារ​តែ​ភាពចាស់​ជរា​នៃ​ប្រជាជន​នៅលើ​ពិភពលោក និង​ដោយហេតុ​តែ​គ្មាន​ថ្នាំ​ព្យាបាល​ឱ្យ​ជា ជំងឺ​វង្វេងវង្វាន់​អាល់ហ្សៃមែរ បាន​ក្លាយ​ជា​បន្ទុក​កាន់​តែ​ធ្ងន់ឡើងៗ​សម្រាប់​សង្គម និង​មនុស្សជាតិ។ ប៉ុន្តែ​អ្នក​ជំនាញ​ដឹង​​ថា ជិត​ពាក់កណ្តាល​នៃ​ករណី​អាល់ហ្សៃមែរ​នៅ​ពិភពលោកអាច​បញ្ចៀស​ និង​ការពារ ឬ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ក៏​អាច​បង្អូស​ពន្យារ​ពេល​កុំឱ្យ​ឆាប់​​កើតជំងឺ​វង្វេង​​​បានដែរ តាម​រយៈ​វិធី​បង្ការ​ជា​ច្រើន​យ៉ាង។ ដូច្នេះ​យើង​ត្រូវ​ដឹង​និង​ចេះ​ជ្រើសរើស​វិធី​បង្ការ​ទើប​ប្រឹង​ទៅ​​បាន​ផល​។ ការ​ការពារ​ បង្ការ​ជំងឺ​វង្វេង​អាល់ហ្សៃមែរ​ បានក្លាយ​ជា​ប្រធានបទ​នៃ​របាយការណ៍​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​២០២៥ របស់​មូលនិធិ​យក​ឈ្នះ​ជំងឺ​វង្វេង​វង្វាន់នៅ​ប្រទេស​បារាំង។ ចុះ​បើ​មាន​​​វិធី​មិន​បាច់​ប្រឹង ​សាមញ្ញ​ ចំណេញ​​ក្រពះ ​​ហើយ​អាច​ជួយ​បង្ការ​និង​កាត់​គ្រោះ​កើត​ជំងឺ​វង្វេងវង្វាន់​ដ៏​គួរ​ខ្លាច​នោះបាន តើ​អ្នក​ស្ម័គ្រ​ធ្វើ​តាម​ទេ? អ្នកស្រាវជ្រាវ​ជប៉ុនបាន​ចង្អុល​បង្ហាញគន្លង​មួយ​ដែល​ងាយ​ និង​អាច​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់​ក្នុង​ការ​ការពារ​ជំងឺ​វង្វេង​វង្វាន់ នោះ​គឺ ការ​ធ្វើ​ម្ហូប​បរិភោគ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង។ គុណប្រយោជន៍​នៃ​ការ​ធ្វើម្ហូបចំពោះ​សុខភាព ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​លាត​ត្រដាង​​ច្រើន​ មក​ហើយ។ ការ​សិក្សា​ខ្លះ​ បាន​ចាត់​ទុក​ការ​ធ្វើ​ម្ហូប​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដ៏​អស្ចារ្យ​​​សម្រាប់​មាន​សុខភាពល្អ។ បរិភោគ​​ម្ហូប​ធ្វើ​ខ្លួនឯង​នៅ​ផ្ទះ នឹង​នាំ​ឱ្យ​មាន​សុខភាព​ល្អ មិន​ងាយ​កើត​ជំងឺ​ទឹក​នោម​ផ្អែម ជំងឺធាត់​ជ្រុល ឬ​ជំងឺ​សរសៃ​ឈាម​បេះ​ដូង​ និង​ផ្តល់​ផល​ល្អ​​ដល់​ខួរក្បាល។ នៅ​ឆ្នាំ​២០២២​​ ការ​សិក្សា​អូស្រ្តាលី​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​នៃការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​ជំងឺ​ធាត់​ជ្រុល​ចុកខ្លាញ់ បាន​អះអាង​ថា​កា​រធ្វើ​ម្ហូបដោយ​ខ្លួន​ឯង​​ អាច​ជួយស្តារ​​សុខភាពផ្លូវ​ចិត្ត​​ឱ្យ​បាន​ប្រសើរ​ឡើង។ ឥទ្ធិពល​នៃ​សកម្មភាព​​ធ្វើ​ម្ហូប​ចំពោះ​ផាសុកភាព​ផ្លូវ​កាយ​និង​ផ្លូវ​ចិត្ត នឹង​ស្តែង​ឡើង​នៅ​៧សប្តាហ៍ បន្ទាប់​ពី​បាន​​ចូល​ចង្ក្រានធ្វើម្ហូប​ដោយ​ទៀង​ទាត់។ តែពេល​នេះ ​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ជប៉ុនសិក្សា​ឃើញ​ទៀតថា មនុស្ស​ចាស់​ធ្វើ​ម្ហូប​ពិសា​ដោយ​ខ្លួន​ឯង តែ​ម្តង​ក្នុង​មួយសប្តាហ៍ ​គ្រប់គ្រាន់​នឹង​កាត់​បន្ថយ​គ្រោះ​កើត​ជំងឺ​អាល់ហ្សៃមែរ​ បាន​មួយ​ភាគបួន​។​ ​ការ​សិក្សា​ជប៉ុននេះមាន​ចុះផ្សាយនៅ​ទំព័រ​ទស្សនាវដ្តី​វិទ្យាសាស្ត្រសុខភាព Journal of Epidemiology and Community Health ​​ថ្ងៃ​ទី ២៤​មីនា​ឆ្នាំ​២០២៦។ ​ដើម្បី​អាច​ចេញ​សេចក្តីសន្និដ្ឋាន​ ​ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ជប៉ុន បាន​សិក្សា​តាមដាន​ក្រុម​មនុស្ស​ចាស់​ជប៉ុន​ អាយុ​ទាប​បំផុត​ ​៦៥​ឆ្នាំ រយៈ​ពេល​៦​ឆ្នាំ​ជាប់​គ្នា (២០១៦-២០២២)។ ជា​លទ្ធផល​ មនុស្ស​ចាស់​ណា​បាន​ចូល​ចង្ក្រាន​ធ្វើ​ម្ហូប​ យ៉ាងហោច​ម្តង​ក្នុង​មួយ​សប្តាហ៍ មាន​ហានិភ័យ​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺ​រោគ​វង្វេង​​​ថយ​អស់​ប្រមាណ​ពី​២៣%សម្រាប់​មនុស្ស​ប្រុស ​និង​​២៧%សម្រាប់​មនុស្ស​ស្រី បើ​ប្រៀប​ទៅនឹង​ចាស់​ដែល​មិនចូល​​ធ្វើ​ម្ហូប​សោះ​ ឬ​គ្មាន​ទម្លាប់​ធ្វើ​ម្ហូប​ខ្លួន​ឯង។ គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់​ខ្លាំង​និង​ជា​ពិសេស​ ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត គ្រោះ​កើត​ជំងឺ​អាល់ហ្សៃមែរ បាន​ធ្លាក់​​ទាប​ខ្លាំង (ថយ-៦៧%) ចំពោះ​មនុស្ស​ចាស់​ណា​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ធ្វើ​ម្ហូប​ពី​មុន ឬ​មិន​ប្រសប់​​ធ្វើ​ម្ហូប​កាលពី​នៅ​ក្មេង។ និយាយ​បែប​ផ្សេង មិន​ចេះ​ធ្វើ​ម្ហូប​ពី​ក្មេង​តែ​ចាស់​ឡើង​ចូល​ចង្ក្រាន ស្ល​​ពិសា​ខ្លួន​ឯង អាច​កាត់​បន្ថយ​គ្រោះ​ហានិភ័យ​មាន​ជំងឺ​វង្វេង​បាន​ដល់​ទៅ​៦៧%។ ហេតុអ្វី? តាម​​បែប​អេពីដេមីសាស្ត្រ ការ​សិក្សានេះ​មិន​អាច​សន្មត់​ដោយ​ជាក់​លាក់​អំពី​ហេតុ​និង​ផល​នៃ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ការ​ធ្វើ​ម្ហូប​និង​ជំងឺ​វង្វេង​វង្វាន់​បាន​

    9 min

  8. Mar 25

    អ្នកថែមនុស្ស​ឈឺក្នុង​គ្រួសារ​​ រង​​ផលវិបាក​ផ្នែក​សុខភាព​ផ្លូវ​កាយ​និង​ផ្លូវ​ចិត្ត​យ៉ា

    ក្លាយ​ជា​អ្នក​មើល​ថែមនុស្ស​ឈឺ គឺ​ជា​ស្ថានភាព​ដែល​មានជួប​ប្រទះកាន់​តែ​ច្រើនឡើងៗ។ នៅ​ប្រទេស​បារាំង អ្នកជាប់កាតព្វកិច្ច​ត្រូវ​​​ថែមនុស្ស​ឈឺ (ដែលត្រូវ​​ជា​ម្តាយឪពុក កូន​ក្មួយ មាមីង​ ជាប់​សាច់​សាលោហិត) ​​មាន​ចំនួន​ជាង​៨​លាន​នាក់។ ហើយ​មួយភាគ​បីនៃ​អ្នក​ថែ​មនុស្សឈឺ​ ​បាន​ស្លាប់មុន​អ្នក​ជំងឺទៅ​ទៀត។ ថ្វីបើ​ក្មេង​មើល​ថែ​មនុស្ស​ចាស់​ជួយ​ជំរុញ​ឱ្យ​ក្មេង​នោះ​ឆាប់​ភាព​ចាស់ទុំ​មែន តែ​​ការ​មើល​ថែ​មនុស្ស​ឈឺ​ឬមនុស្ស​ចាស់ ជា​បន្ទុកដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​ខ្លាំង​ណាស់​ ដែល​អាច​​ផលវិបាក​ដល់សុខភាព​ផ្លូវ​កាយ​និងផ្លូវ​ចិត្ត​ ព្រមទាំង​ការ​លំបាក​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​ទៀត។ អ្នក​មាន​កាតព្វកិច្ចត្រូវ​​មើល​ថែ​​​ម្តាយឪពុក កូនក្មួយ ស្វាមី/​ភរិយា ឬមាមីង​បងប្អូន​ ​ចាស់​ជរា មាន​ជំងឺ​រ៉ាំរ៉ៃ​ ឬ​ពិការ និយាយ​ជា​រួម​មើល​ថែ​សមាជិកគ្រួសារដែល​​​​បាត់ប​ង់​ស្វ័យភាព បាន​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់ និង​បន្ត​កើន​ឡើង​ទៀត​ នៅ​ឆ្នាំ​ខាង​មុខ ព្រោះមនុស្សជាតិ​កាន់​តែ​ចាស់​ទៅៗ ​ប្រជាជនមាន​​អាយុ​កាន់​វែង ហើយក្រុម​​គ្រួសារ​បែក​ខ្ញែក​​ ចាក​ចេញ​ទៅប្រកប​របរ​កាន់​តែឆ្ងាយ​ឡើងៗ។ ការ​មើល​ថែ​សមាជិក​គ្រួសារបាត់បង់​ស្វ័យភាព ជា​ការតប​ស្នង ជា​​ទឹក​ចិត្ត​មេត្តា​ករុណា ជា​ស្នេហា ជា​ការ​លះបង់​ដ៏​ធំធេង​ តែ​ក៏​ជា​​បន្ទុក​ដ៏​ធ្ងន់​ដែល​អាច​បន្សល់​ទុកនូវ​ផលវិបាកក្នុង​ជីវភាព​​ជីវិត​រស់នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ និង​ដល់​សុខភាព​របស់​អ្នក​មើល​ថែ​ ខ្លាំងណាស់។ ប៉ុន្តែ​​ក្នុង​ផ្នែក​នេះ ពុំទាន់​​សូវ​មាន​ការគិត​គូរ ​​និងការ​​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ពី​សំណាក់​អាជ្ញាធរ​សង្គម និង​សុខាភិបាល​ទេ មិន​ថា​នៅក្នុង​ប្រទេស​ជឿនលឿន​ឬ​ប្រទេសក្រីក្រ​ឡើយ។ នៅ​ប្រទេស​បារាំង មួយ​ភាគបី​នៃ​អ្នកមើល​ថែ​មនុស្ស​ឈឺ/ចាស់ បាន​ស្លាប់​មុន​អ្នកឈឺ​ដែល​គេមើល​ថែទៅ​ទៀត។ ដូចម្តេចដែលហៅ​ថា​អ្នក​មើលថែ? អ្នកមើលថែ​ គឺ​ជាអ្នកត្រូវ​​ជួយមើល​ការ​ខុស​ត្រូវ ជា​ទៀងទាត់​ឬ​ជា​ញឹកញយ ​លើ​​មនុស្ស​ឈឺ ឬមនុស្ស​បាត់​បង់​ស្វ័យ​ភាព​ ដោយហេតុ​មាន​​ជំងឺ​ ឬ​ដោយ​ភាព​ចាស់​ជរា ឬ​ដោយ​ភាព​ពិការ។ ​ទទួល​បន្ទុក​មើល​ថែ​មនុស្សឈឺ​ក្នុង​គ្រួសារ​ មិនមែន​ជា​ជម្រើស​ មិនមែន​ជា​​ជំនាញ មិនមែន​ជា​អាជីព និង​គ្មានទទួល​បាន​ប្រាក់បៀរវត្សរ៍ ប្រាក់​បំណាច់​នៅ​ពេល​ចូល​និវត្តន៍​ទេ។ អ្នក​ជំងឺ​ជា​សមាជិក​ក្នុង​​គ្រួសារ​ អាច​ជា​ឪពុកម្តាយ ជា​កូនចៅ ជា​ស្វាមី ជា​ប្រពន្ធ  ជា​សាច់​ញាតិ ដែល​ត្រូវ​ការ​ជំនួយ​​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ​ ឬ​ស្ទើរ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ ជា​ទូទៅ​គឺដោយ​ភាព​​​ជរា ពិការ​ ឬ​មានជំងឺ។ ជំងឺ​ត្រូវ​ការ​អ្នក​មើល​ថែ​ខ្លាំង​​ដំបូង​គេ គឺ​​ជំងឺ​វង្វេងវង្វាន់  ជំងឺ​បាត់បង់ឬ​ធ្លាក់ចុះ​​ខ្សោយ​សតិស្មារតី​ ជំងឺ​ញ័រ​ប៉ាគីសុន ជំងឺ​មហារីក​ ជំងឺ​ស្លាប់​មួយ​ចំហៀង​ខ្លួន ព្រមទាំង​​ជំងឺ​រ៉ាំរ៉ែ​ផ្សេង​ទៀត។ អ្នក​មាន​ជំងឺ​ខូច​សតិ វិកលចរិក មិនគ្រប់​ទឹក ជំងឺ​ញៀន (ស្រា គ្រឿង​ញៀន) ក៏​ជា​បន្ទុក​សម្រាប់​សមាជិក​ក្នុង​គ្រួសារ​ដែរ។ អ្នក​ថែ​គ្មានអត្តសញ្ញាណពិត​ប្រាកដទេ ​តែ​ភាគ​ច្រើន​​ជា​ស្ត្រី និងជាអ្នក​មានភាព​​ចាស់​ទុំ​។ គ្រប់​មនុស្ស​ ​​ក្នុង​មួយ​ជីវិត សុទ្ធ​តែ​អាច​ជួប​នៅ​​ពេល​ណាមួយ​ ថ្ងៃ​ណាមួយ​ កាលៈ​ទេសៈ​ណាមួយ​ជំរុញ​ឱ្យ​ក្លាយ​ជា​អ្នកមើល​ថែ​មនុស្ស​ឈឺ/ចាស់។ អ្នកថែ​មនុស្ស​ឈឺ​ក្នុង​គ្រួសារ​ មិនមែន​ជា​ជម្រើស​ទេ ហើយ​កម្រ​បាន​ត្រៀម​លក្ខណៈ​ទុក​ជាមុន​ណាស់ និង​កម្រ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់ ​ឱ្យ​តម្លៃ​ទៀត។ បើ​តាម​គ្រូពេទ្យ​ជំនាញ​ចិត្តសាស្ត្រ​​ នៅ​មជ្ឈមណ្ឌល​អ្នកថែ​ជំងឺ​វិកលចរិក​នៅទីក្រុង​Lyon (centre experts FondaMental de Lyon et Clap (centre lyonnais des aidants en psychiatrie) លោក Romain Ray “​គេ​និយាយ​អំពី​បន្ទុក​របស់​អ្នក​មើល​ថែ​គ្រួសារ​ឈឺ ដោយ​សំដៅ​ទៅ​លើ​ឥទ្ធិពល​​អវិជ្ជមាន​មក​លើ​បុគ្គល​​ដែល​ជា​អ្នកមើល​ថែឪពុកម្តាយ​បង​ប្អូន​ឈឺ។ បន្ទុក​នោះ​អាច​មាន​ច្រើន​ទម្រង់៖ អាច​ជា​បន្ទុក​ផ្នែក​សម្ភារៈ ផ្នែក​ថវិកា ផ្នែក​សុខភាព​រាងកាយ និង​សុខភាព​ផ្លូវ​ចិត្ត​ទៀត។​ ផលវិបាក​​ផ្លូវ​ចិត្តនិង​ផ្លូវកាយ​​​របស់​អ្នកថែ​គ្រួសារ​ ដោយ​មិន​លម្អិត​អំពី​ផលវិបាក​ផ្នែក​សម្ភារៈ​និងថវិកា ​ដែល​បណ្តាល​មក​ពី​ការ​ចំណាយ​ផ្នែក​ព្យាបាល​ ឬ​ដោយ​ការ​​បាត់​បង់​ចំណូល​ព្រោះ​​មិន​អាច​ទៅ​បំពេញ​ការងារ​រក​លុយ​បន្ថែម​ ការ​មើល​ថែ​គ្រួសារ​ឈឺ​ឬ​អស់​ស្វ័យភាព​ ​រាល់​ថ្ងៃ​ អាច​ប៉ះពាល់​ដល់សុខភាព​រាង​កាយ​​​របស់​អ្នក​ថែ​ដែរ។ ជួយ​លើក​ដាក់​អ្នក​ជំងឺ

    10 min
See All (52)

About

សុខភាព​ជា​បញ្ហា​ចម្បង​របស់​មនុស្ស​គ្រប់​រូប ! ដើម្បី​​ចូល​រួម​​ចំណែក​​លើក​​កម្ពស់​​សុខភាព​សាធារណៈ នៅ​​រៀង​រាល់​​​ថ្ងៃ​​ពុធ អស់​លោក​អ្នកនាង​នឹង​បាន​ស្តាប់ សេចក្តី​អត្ថាធិប្បាយ និង​បទសម្ភាសន៍​របស់ អៀង សុខម៉ិញ ជាមួយ​​នឹង​​គ្រូពេទ្យ​​ឯកទេស ស្តី​ពី​​ប្រធានបទ​​ផ្សេងៗ​ទាក់ទង​​នឹង​​សុខភាព មានជាអាទិ៍​ការការពារ ការព្យាបាល។

Information

More From RFI ខេមរភាសា / RFI Khmer

You Might Also Like