Vágskálin

Kringvarp Føroya
  • 0.0 (0)
  • NEWS
  • UPDATED WEEKLY

Vágskálin er sending við mentanarligum ummælum. Í flestu førum verða bøkur vigaðar á vágskálini. Ummælini verða gjørd sum samrøður í útvarpsstovuni. Á vágskálina kunnu eisini verða lagdir sjónleikir, framsýningar og framførslur. Serlig rák í tíðini verða viðhvørt vigað og viðgjørd. Uni Arge leggur til rættis.

  1. MAR 25

    Vágskálin: Føroyskt politi og ensk ávirkan

    Føroya Politistafelag hevur givið út bók um politiið í Føroyum í 21. øld, sum Kári Thorsteinsson hevur skrivað. Nógvar umskipanir hava verið í politinum hesa øldina, og brotsverkini eru vorðin fløktari, serliga í talgilda heiminum. Tørvur er á fleiri politistum, halda bæði Kári Thorsteinsson og Eyðun Dalsgarð, formaður í Føroya Politistafelag. Eisini heldur høvundurin, at fleiri føroyingar eiga at vera í leiðarastørvum hjá politinum. Á móðurmálsdegnum 25. mars staðfestir Oddfríður Marni Rasmussen, lærari, at enskt mál ongantíð hevur trýst føroyskt meira enn nú. Hann hevur eygleitt, at næmingar tosa enskt sínámillum. Eisini flytur føroyskt seg frá at vera sagnorðamál til navnorðamál av ensku ávirkanini. "Vandi er fyri, at vit fáa eitt føroyskt bókahillamál, sum er rætt, og eitt talumál, sum er ein blandingur av føroyskum og enskum," sigur hann. Uni Arge leggur til rættis.

    43 min

  2. MAR 18

    Vágskálin: Forkunnugt innlit í gomlu Havnina

    Óli Jacobsen hevur í mong ár skrivað søguligt tilfar í FF-blaðnum og Sosialinum, og fleiri bøkur hevur hann eisini givið út, m.a. um Kristian Djurhuus, løgmann. Mest hevur Óli tó skrivað um tey, sum liggja jarðað í gamla kirkjugarði undir Svínaryggi í Havn. Óli sigur í "Hendur ið sleptu", at kirkjugarðurin má sigast at vera eitt tað søguligasta plássið í Føroyum, ið hvussu er tá ið tað snýr seg um persónssøgu. Bókin byggir í høvuðsheitum á endurminningarnar hjá Carolinu Heinesen, mammu William Heinsen, og dagbókina hjá Egili Henning Djurhuus, abbasoni Jóhan Chr. Djurhuus, Faktorin í Klaksvík. Dagbókin er skrivað frá 1916 til 1919, tá Egil doyði bara 20 ára gamal. Erland Viberg Joensen, søgufrøðingur, ummælir bókina, og hann heldur, at hon gevur eitt sera gott innlit í lívið í Havn seinna helming av 19. øld og 20. øld. Tó hevur hann ilt við at síggja, hvat annað tekstirnir hjá Caroline Heinesen og Egili Henning Djurhuus hava til felags, og tí kundu "Hendur ið sleptu" kanska verið tvær ymiskar bøkur, heldur hann. "Óli Jacobsen hevur skrivað um 500 fólk í tilsamans 240 greinum, so hann hevur gjørt eitt sera stórt arbeiði," staðfestir Erland Viberg Joensen. Uni Arge leggur til rættis.

    48 min

  3. MAR 11

    Vágskálin: Tá yrkjarin stríðist fyri lívinum

    Savnið "Sláttrir" er býtt upp í tveir partar, og seinni partur er heilt serligur, tí talan er um eina frásøgn, har yrkjarin svímar og verður lagdur inn á sjúkrahús. Á sjúkrahúsinum fær hann ein kvikil settan í bringuna, og meðan hetta hendir, sansar sjúklingurin alt rundan um seg við undran og spei - og minnast aftur í tíðina. Eilen Anthoniussen og Hans Jacob Kollslíð halda, at fyrri partur av savninum minnir um Tórodd, sum vit kenna hann, men seinni partur er heilt serligur. "Eg upplivi Tórodd viðbreknari í hesum savninum enn í øðrum søvnum, og hann er ikki so speiskur sum mangan áður," sigur Hans Jacob Kollslíð. Eilen Anthoniussen heldur, at yrkjarin reikar nógv millum dreym og vøku, og at hann ofta leggur dent á tað, sum ikki varð - eins og alskyns minnir. "Hann er eisini upptikin av, at dagurin er stýrdur av ljóðum og óljóðum. Hann sansar nógv og dugir væl at seta orð á tað, hann sansar," sigur hon. Uni Arge leggur til rættis

    46 min

  4. MAR 4

    Vágskálin: Dygdarverk um list og Geytin

    Kinna Poulsen gav í 2025 út bókina "Í eygnahædd" á Sprotanum, sum snýr seg um list í Føroyum í 21. øld. Anna Maria Dam Ziska, listfrøðingur, ummælir bókina og sigur, at talan er um meira enn eina listabók, tí hon skrivar um so mangt í okkara tíð. "Bókin er løtt at lesa. Kinna lýsir tíðina og listina fakliga, humoristiskt og poetiskt, og hennara skriviháttur er rættiliga fríur og ikki so akademiskur," sigur Anna Maria Dam Ziska. Føroysk list flytur seg alsamt longri burtur frá tí siðbundna landslagsmálninginum út í aðrar hættir at skapa list, staðfestir Kinna Poulsen í bókini. Anna Maria Dam Ziska heldur, at at fjølbroytnið í listini kanska stendst av, at listafólk ikki bara útbúgva seg í Danmark, men reika víða um heim nú. Vit eru eisini til Geyta-tiltakið, sum var í Norðurlandahúsinum um vikuskiftið, og spyrja Michael Koba, hvat hann helt um teir sjey filmarnar, sum vórðu vístir. Hoyr, um hann gitta rætt, tá hann varð spurdur, hvørjir filmar fóru at vinna Geytan og Áskoðaravirðislønina. Uni Arge leggur til rættis.

    44 min

  5. FEB 25

    Vágskálin: Bæði drúgv og stuttlig náttúrusøga

    Jóna Joensen er úr Syðrugøtu og býr á einum garði í Sveis. Garðurin er ein sjálvbjargin oasa við fruktum, urtum, grønmeti og víni. Evnið í "Frí" minnir nógv um tað, sum Jóna sjálv fæst við í Sveis. Alt verður skapt frá grundini, og livað verður í samljóði við náttúruna. Søgan snýr seg um dreingirnar Blásius og Sirius, sum í sambandi við evnisviku í skúlanum fara at vitja mammubeiggjan, Kønus. Kønus livir eitt heilt annað lív enn onnur fólk. Hann er náttúrumaður, sum ger allan mat sjálvur, hevur hønur, fiskar o.s.fr. Hetta læra Blásius og Sirius so eisini. Rakul í Gerðinum og Bergljót av Skarði ummæla bókina, og tær halda, at hon tekur eitt sera viðkomandi evni upp, nevniliga spurningin um at liva vistfrøðiliga. Hinvegin halda tær, at søgan er drúgv, og at endurtøkur líta hana. Summar lýsingar eru so neyvar, at tær eru óneyðugar, siga tær. "Søgan er stuttlig í støðum, og serliga Sirius er stuttligur, men mær dámar ikki lýsingina av mammuni, Jyttu, tí hon er ov nógv karikerað," nevnir Bergljót av Skarði. "Hendan bókin egnar seg væl til foreldur og børn at lesa saman," sigur Rakul í Gerðinum. Uni Arge leggur til rættis.

    48 min

  6. FEB 18

    Vágskálin: Misjavnt savn um at standa uttanfyri

    Christian Fróði Djurhuus er føddur í 1975, og hann hevur skrivað nógv millum ár og dag. Fyrsta savnið hjá honum kom út longu í 2005, annað savnið í 2008, og so var ein steðgur til 2015, tá triðja savnið kom út á Sprotanum. Tvey søvn komu út aftrat á Sprotanum í 2017, men síðan eru 11 yrkinga- og tekstasøvn hjá Christiani Fróða Djurhuus komin út á forlagnum JADA. "Fjøtraður Orion" kom út í 2024, og talan er fyri tað mesta um brotprosatekstir. Onkrar yrkingar eru eisini upp á rím. Sanna Klein og Hans Jacob Kollslíð ummæla savnið og halda, at tað er misjavnt. Christian Fróði dugir væl at skriva, men savnið kundi verið betur ritstjórnað, so tað gjørdist minimalistiskari. Talan er um hugleiðingar um menniskjalig kor - og lýsingar av náttúruni. Kanska eru universellu lýsingarnar av náttúruni tað besta í savninum, halda tey bæði. Uni Arge leggur til rættis.

    50 min

  7. FEB 11

    Vágskálin: Trupla byrjanin hjá Javnaðarflokkinum

    Fyrstu javnaðarfeløgini í Føroyum vórðu stovnað í september og oktober í Havn og á Tvøroyri í 1925. Ringfelagið hjá flokkinum varð stovnað í 1927, og tá gjørdist Javnaðarflokkurin ein landsumfevnandi flokkur. Fyrsti formaðurin var Jóan Petur Davidsen, men frontmaðurin frá byrjan var Maurentius Viðstein. Hann stillaði upp til fólkatingsval longu í 1926, og í 1928 vórðu hann og Petur Mohr Dam á fyrsta sinni valdir á ting. Ivan Niclasen, søgufrøðingur, og Sámal Matras Kristiansen, samfelagsfrøðingur, ummæla bókina. Teimum dámar hana væl. Kelduvaðið, sum Peter Old gagnnýtir, er umfatandi, og søguliga gjøgnumgongdin er spennandi. Ivan heldur, at bókin hevur eina ávísa slagsíðu til Havnar, og at røringurin á Tvøroyri verður ikki so væl lýstur. Sámal saknar, at meira verður gjørt burtur úr løgtingsvalinum í 1936 og tí, sum hendi, eftir at Maurentius Viðstein var farin frá sum formaður í 1933. Uni Arge leggur til rættis.

    53 min

  8. FEB 4

    Vágskálin: Heldur tunn og seinfør krimiskaldsøga

    "Kavafonnin grætur" byrjar við, at ein deyður kinesari í reyðari termodrakt verður funnin í Kambsgjógv. Stutt eftir verður ein annar kineseri funnin deyður uppi á Slættaratindi, og hann er nakin. William Hammer skal finna útav, hvat er hent, og at hjálpa sær hevur hann Hannis Martinsson, sum nú er samskiftismaður hjá løgregluni. Søgugongdin førir teir báðar til Runavíkar, har ein risastórur russiskur ísbrótari liggur við bryggju. Marna Jacobsen og Ben Arabo ummæla bókina, og tey halda, at hon er undirhaldandi, men heldur tunn. "Kanska skal Jógvan ikki skriva eina krimi hvørt ár. Tá ið eg lesi hesa, haldi eg, at hann heldur skuldi havt bíðað," sigur Marna Jacobsen. "Plottið er ikki so sannlíkt, og kanska skuldi endin verið longdur, so málið ikki verður loyst so skjótt. Tann stuttligasti persónurin í bókini er heilt vist borgarstjórin í Runavík," sigur Ben Arabo. Tey bæði eru samd um, at Jógvan Isaksen er undangongumaður í føroyskum krimibókmentum, og at lesarar hvørt ár gleða seg til at lesa hansara spennandi bøkur. "Eitt ávíst trýst man tí vera á honum at geva eina bók út hvørt ár," heldur Marna Jacobsen. Uni Arge leggur til rættis.

    51 min
See All (50)

About

Vágskálin er sending við mentanarligum ummælum. Í flestu førum verða bøkur vigaðar á vágskálini. Ummælini verða gjørd sum samrøður í útvarpsstovuni. Á vágskálina kunnu eisini verða lagdir sjónleikir, framsýningar og framførslur. Serlig rák í tíðini verða viðhvørt vigað og viðgjørd. Uni Arge leggur til rættis.

Information

  • Creator
    Kringvarp Føroya
  • Years Active
    2023 - 2026
  • Episodes
    50
  • Rating
    Clean
  • Copyright
    © All rights reserved.
  • Show Website
    Vágskálin