Wszechnica FWW - Nauka

Wszechnica FWW - Nauka
  • 4.9 (18)
  • Courses
  • Updated daily

„Wszechnica FWW - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica FWW - Historia".

  1. 21 hr ago

    1034. Mózg od kuchni, czyli o tym jak to, co jemy i jak jemy wpływa na umysł i samopoczucie -dr Malinowska

    Wykład dr Ewy Malinowskiej nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Czy jelita naprawdę są „drugim mózgiem”? Jak skład mikrobioty wpływa na nastrój, pamięć i podejmowanie decyzji? I czy odpowiednia dieta może wspierać zdrowie psychiczne oraz zmniejszać ryzyko chorób neurodegeneracyjnych?Dr Ewa Malinowska wyjaśnia, w jaki sposób układ pokarmowy komunikuje się z mózgiem. Pokazuje, że zależność ta działa w obie strony: stan jelit może wpływać na nasze samopoczucie i funkcjonowanie poznawcze, a stres, emocje i aktywność układu nerwowego oddziałują na pracę przewodu pokarmowego.Wykład porządkuje wiedzę na temat osi mózg–jelita i oddziela wyniki badań naukowych od uproszczeń oraz pseudonaukowych teorii popularnych w internecie. Prowadząca omawia rolę jelitowego układu nerwowego, nerwu błędnego, mikrobioty oraz substancji sygnałowych, które uczestniczą w przekazywaniu informacji między jelitami a ośrodkowym układem nerwowym.Jak jelita mogą oddziaływać na korę przedczołową, układ limbiczny, ciało migdałowate i hipokamp? Dr Ewa Malinowska przypomina funkcje struktur odpowiadających między innymi za podejmowanie decyzji, kontrolę emocji, odczuwanie lęku, uczenie się i pamięć.Szczególne miejsce zajmuje mikrobiota jelitowa – zbiorowisko bakterii i innych mikroorganizmów zamieszkujących przewód pokarmowy. Badania prowadzone na zwierzętach i ludziach wskazują, że jej skład może mieć znaczenie dla nastroju, reakcji na stres, apetytu, a nawet wyborów żywieniowych.Czy bakterie jelitowe mogą wpływać na to, po jakie jedzenie sięgamy? Wykład pokazuje, że dieta bogata w cukry proste, tłuszcze nasycone i wysoko przetworzone produkty może sprzyjać niekorzystnym zmianom mikrobioty oraz zaburzać mechanizmy kontrolujące głód i sytość.Prowadząca omawia także wpływ nadmiaru cukrów prostych na mózg, zwłaszcza na hipokamp, który odgrywa ważną rolę w procesach pamięci. Wyjaśnia, dlaczego zjedzenie owocu nie działa na organizm tak samo jak wypicie dużej ilości słodzonego napoju lub soku.Ważnym tematem są probiotyki i prebiotyki. Czym się różnią? Czy zawsze warto przyjmować je w postaci suplementów? Jakie znaczenie mają jogurty z żywymi kulturami bakterii, kefiry, kiszonki, produkty fermentowane, owies, rośliny strączkowe, cebula i czosnek?Dr Ewa Malinowska przybliża również dietę MIND, łączącą elementy diety śródziemnomorskiej i sposobu żywienia wspierającego układ krążenia. Jej podstawą są między innymi warzywa, owoce jagodowe, pełne ziarna, orzechy, ryby, oliwa i rośliny strączkowe. Ograniczać należy natomiast żywność wysoko przetworzoną, słodycze, potrawy głęboko smażone, fast food oraz nadmiar tłuszczów nasyconych.Czy dieta może zapobiegać demencji? Prowadząca podkreśla, że nie daje ona gwarancji uniknięcia choroby, ale może wspierać zdrowie mózgu, zmniejszać stany zapalne i opóźniać pojawienie się niektórych problemów neurologicznych. Równie ważne są aktywność fizyczna, sen, relacje społeczne i ograniczanie przewlekłego stresu.Wykład nie proponuje cudownej diety ani jednego produktu, który natychmiast poprawi pamięć i samopoczucie. Pokazuje natomiast, że codzienne nawyki żywieniowe rzeczywiście wpływają na pracę mózgu, a najlepsze efekty przynosi długofalowa, różnorodna i możliwie mało przetworzona dieta.Dr Ewa Malinowska – neuropsycholożka i wykładowczyni na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, związana z Katedrą Neuropsychologii i Pracownią Neuropsychologii Klinicznej. Zajmuje się między innymi ekologiczną diagnozą i rehabilitacją funkcji wykonawczych u dzieci i dorosłych.#MózgOdKuchni #mózg #jelita #mikrobiota #ośMózgJelita #neuropsychologia #dietaMIND #zdrowiepsychiczne #pamięć #probiotyki #prebiotyki #odżywianie #DOKO #UniwersytetWarszawski #EwaMalinowska #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

  2. 4 days ago

    1033. Paleontolog w Maroku - prof. dr hab. Mikołaj K. Zapalski

    Wykład prof. dr hab. Mikołaja K. Zapalskiego w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Dlaczego Maroko jest jednym z najciekawszych miejsc na świecie dla paleontologów? Co można odczytać ze skał odsłoniętych na pustyni? I jak wygląda praca badacza, który próbuje zrekonstruować morskie ekosystemy sprzed setek milionów lat?Prof. Mikołaj Zapalski zabiera słuchaczy do marokańskiego Antyatlasu – regionu zbudowanego głównie ze skał paleozoicznych i prekambryjskich. Suchy, niemal pozbawiony roślinności krajobraz pozwala śledzić warstwy skalne na bardzo dużych odległościach. Skamieniałości są często doskonale wypreparowane przez pustynne wietrzenie, dzięki czemu można zobaczyć nawet najdrobniejsze szczegóły ich budowy.Prowadzący opowiada o geologii Maroka, pracy terenowej oraz niezwykłym lokalnym rynku skamieniałości. Szczególną popularnością cieszą się trylobity, choć kompletne okazy należą do rzadkości. Wiele sprzedawanych egzemplarzy jest składanych z fragmentów różnych osobników, a czasem nawet różnych gatunków.Jednym z najważniejszych paleontologicznych stanowisk w Maroku jest Fezouata, położona w okolicach Zagory. Odkryto tam wyjątkowo zachowane skamieniałości sprzed około 480 milionów lat, pochodzące z ordowiku. Oprócz zmineralizowanych szkieletów zachowały się także delikatne części organizmów, między innymi odnóża i czułki, które zwykle nie ulegają fosylizacji.Główna część wykładu dotyczy jednak dewonu i dawnych raf koralowych. Prof. Mikołaj Zapalski pokazuje pozostałości rafy, która rozwijała się w ciepłym morzu u wybrzeży Gondwany. Na jej zboczach znaleziono płaskie i listkowate kolonie koralowców, przypominające formy występujące współcześnie w miejscach, do których dociera niewiele światła.Dlaczego koralowce żyjące głębiej przybierają płaski kształt? Wiele współczesnych gatunków pozostaje w symbiozie z glonami, które dzięki fotosyntezie dostarczają im część pożywienia. Im mniej światła dociera do dna, tym większą powierzchnię muszą tworzyć kolonie, aby je skutecznie wychwytywać.Na tej podstawie badacze zrekonstruowali pierwszy rozpoznany paleozoiczny ekosystem mezofotyczny z Gondwany. Płaskie koralowce żyły na większej głębokości, w sąsiedztwie głównej części rafy. Ich zmienny kształt może świadczyć o okresowych zmianach przejrzystości wody powodowanych przez sztormy i przemieszczanie osadu.Wykład wyjaśnia także pojęcie ewolucji konwergentnej. Paleozoiczne koralowce nie były blisko spokrewnione ze współczesnymi, a mimo to w podobnych warunkach środowiskowych wykształciły zbliżone formy. To przykład sytuacji, w której środowisko prowadzi odległe grupy organizmów do podobnych rozwiązań.Kolejnym miejscem badań jest Hamar Laghdad, słynące z dewońskich kopców mułowych. Powstały one w związku z podmorskim wulkanizmem i przepływem zmineralizowanych wód. Środowisko to przyciągało liczne organizmy, dlatego skały zawierają ogromne nagromadzenia trylobitów, koralowców, ramienionogów i liliowców.Prof. dr hab. Mikołaj Zapalski – paleontolog i profesor nauk o Ziemi i środowisku, związany z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach paleozoicznych koralowców, dawnych raf i fotosymbiozy. Odkrywał jedne z najstarszych znanych ekosystemów raf mezofotycznych, między innymi w Górach Świętokrzyskich i na Gotlandii. Laureat nagród naukowych Polskiej Akademii Nauk, redaktor czasopism „PLOS One” i „Scientific Reports”, a także popularyzator wiedzy geologicznej i biologicznej.#paleontologia #Maroko #skamieniałości #koralowce #rafykoralowe #dewon #ordowik #trylobity #liliowce #Antyatlas #Gondwana #ewolucjakonwergentna #WydziałGeologiiUW #MikołajZapalski #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

  3. 6 days ago

    1032. Symbole parków narodowych cz.3 / Bartosz Popczyński

    Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [4 sierpnia 2026 r.] Co łączy bielika, mewę srebrzystą, rysia, konika polskiego, salamandrę plamistą i bobra? Wszystkie te zwierzęta stały się symbolami polskich parków narodowych. W trzeciej części wakacyjnego cyklu Bartosz Popczyński zabiera nas do parków utworzonych w Polsce w latach 60., 70. i 80. XX wieku.Tym razem odwiedzamy sześć parków narodowych: Woliński, Słowiński, Bieszczadzki, Roztoczański, Gorczański i Wigierski. Przyglądamy się ich logotypom, ale przede wszystkim poznajemy przyrodę, krajobrazy i gatunki, które zdecydowały o wyjątkowości każdego z tych miejsc.Wędrówkę rozpoczynamy w Wolińskim Parku Narodowym, utworzonym w 1960 roku. To miejsce niezwykłych klifów, lasów bukowych oraz delty Świny z archipelagiem bagnistych wysp. Symbolem parku jest bielik – jeden z największych ptaków Europy, którego rozpiętość skrzydeł może przekraczać dwa metry. Bartosz Popczyński opowiada także o sukcesie ochrony tego gatunku w Polsce oraz o tym, dlaczego w wielu językach bielik nazywany jest „orłem morskim”.Kolejnym przystankiem jest Słowiński Park Narodowy. Jego najbardziej charakterystycznym elementem są ruchome wydmy, ale park chroni również jeziora przybrzeżne, torfowiska, bagna, łąki, bory i lasy. Dowiadujemy się, w jaki sposób wiatr przesuwa ogromne masy piasku i jak szybko potrafią wędrować wydmy. W logo parku znalazła się mewa srebrzysta - ptak nierozerwalnie kojarzący się z nadmorskim krajobrazem.Z Bałtyku przenosimy się na drugi kraniec Polski - do Bieszczadzkiego Parku Narodowego. To kraina Puszczy Karpackiej, górskich lasów i charakterystycznych połonin. Symbolem parku jest ryś – niezwykle skryty drapieżnik, którego nawet doświadczeni przyrodnicy mogą przez lata nie spotkać w naturze. Jak żyje ryś, gdzie występuje i dlaczego tak trudno dostrzec choćby ślady jego obecności?Roztoczański Park Narodowy wyróżnia się wyjątkowo dużym udziałem lasów. Rosną tu między innymi buczyny karpackie, bory jodłowe oraz rzadkie świetliste dąbrowy. Symbolem parku jest konik polski - niewielki, wytrzymały i odporny koń, którego historia ochrony jest ściśle związana z Roztoczem i okolicami Zwierzyńca. W wykładzie poznajemy także jego charakterystyczne cechy i dowiadujemy się, dlaczego właśnie ten gatunek stał się wizytówką parku.Następnie trafiamy do Gorczańskiego Parku Narodowego, chroniącego pozostałości Puszczy Karpackiej. Można tu spotkać między innymi wilki, rysie, żbiki, a okresowo również niedźwiedzie. Jednak symbolem parku jest znacznie mniejsze zwierzę - salamandra plamista. Bartosz Popczyński wyjaśnia, skąd wzięła się jej dawna nazwa „jaszczur ognisty”, czym salamandra różni się od innych krajowych płazów oraz dlaczego charakterystyczne żółto-czarne ubarwienie jest dla niej tak skuteczną ochroną.Ostatnim bohaterem spotkania jest Wigierski Park Narodowy, utworzony w 1989 roku. To niezwykła mozaika jezior, rzek, bagien i lasów, obejmująca między innymi jezioro Wigry i fragment Czarnej Hańczy. Poznajemy charakterystyczne dla tego terenu niewielkie zbiorniki zwane sucharami oraz dowiadujemy się, jak ważną rolę w historii ochrony przyrody tego regionu odegrały bobry. To właśnie bóbr stał się symbolem Wigierskiego Parku Narodowego - gatunek, który jeszcze w XX wieku był w Polsce bliski całkowitego wyginięcia, a dziś występuje w wielu częściach kraju.Czy bielik rzeczywiście jest orłem? Dlaczego wydmy potrafią „wędrować”? Czy ryś może mieszkać blisko dużego miasta? Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.#Wszechnica #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #ParkiNarodowe #Przyroda #WolińskiParkNarodowy #SłowińskiParkNarodowy #BieszczadzkiParkNarodowy #RoztoczańskiParkNarodowy #GorczańskiParkNarodowy #WigierskiParkNarodowy #Bielik #Ryś #Bóbr #SalamandraPlamista #KonikPolski #Edukacja

  4. 13 Aug

    1031. Symbole parków narodowych cz.2 / Bartosz Popczyński

    Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [29 lipca 2026 r.] Wakacje to doskonały czas na poznawanie najcenniejszych przyrodniczo miejsc w Polsce. W drugiej części opowieści o symbolach polskich parków narodowych Bartosz Popczyński przygląda się parkom utworzonym w latach 50. XX wieku. Co przedstawiają ich logotypy i dlaczego wybrano właśnie te zwierzęta, rośliny i krajobrazy?Podczas wykładu odwiedzamy pięć parków narodowych: Tatrzański, Ojcowski, Wielkopolski, Kampinoski i Karkonoski. Każdy z nich chroni zupełnie inne środowisko i każdy ma swoją charakterystyczną przyrodniczą wizytówkę.Symbolem Tatrzańskiego Parku Narodowego jest kozica - wyjątkowo dobrze przystosowana do życia na stromych, skalistych zboczach. Bartosz Popczyński opowiada między innymi o jej niezwykłej zwinności, liczebności w polskiej i słowackiej części Tatr oraz o tym, dlaczego właśnie kozica, a nie choćby niedźwiedź, znalazła się w logo parku. Przy okazji poznajemy Tatry jako jedyny w Polsce obszar o typowo alpejskim charakterze oraz dowiadujemy się, który szczyt jest najwyższym wzniesieniem znajdującym się w całości na terytorium Polski.Następnie przenosimy się do Ojcowskiego Parku Narodowego - najmniejszego parku narodowego w Polsce. Jego symbolem jest nietoperz, a dokładniej podkowiec mały. Nie bez powodu: na terenie parku stwierdzono występowanie aż 21 spośród 28 gatunków nietoperzy żyjących w Polsce. Sprzyjają im liczne jaskinie, szczeliny skalne i inne schronienia charakterystyczne dla jurajskiego krajobrazu krasowego Doliny Prądnika.Wielkopolski Park Narodowy reprezentuje puszczyk - najliczniejsza sowa występująca w Polsce i Europie. Sam park jest natomiast prawdziwym muzeum krajobrazu polodowcowego. Znajdziemy tu moreny, ozy, drumliny, głazy narzutowe oraz liczne jeziora, w tym malownicze Jezioro Góreckie i jezioro Kociołek.Symbolem Kampinoskiego Parku Narodowego jest łoś. Podwarszawska Puszcza Kampinoska to jeden z najważniejszych obszarów występowania tego gatunku w Polsce, choć jeszcze w XIX wieku łosie zostały stąd całkowicie wytępione. Ich ponowne wprowadzanie rozpoczęto w latach 50. XX wieku. Park wyróżnia się także znakomicie zachowanymi wydmami śródlądowymi oraz rozległymi terenami bagiennymi. Bartosz Popczyński przypomina również o niezwykle ważnej historii Puszczy Kampinoskiej - od powstań narodowych po wydarzenia II wojny światowej i Powstania Warszawskiego.Ostatnim przystankiem są Karkonosze. W logo Karkonoskiego Parku Narodowego odnajdziemy aż trzy charakterystyczne elementy: Śnieżkę, dzwonek karkonoski oraz goryczkę trojeściową. Śnieżka jest najwyższym szczytem Karkonoszy i jednym z najbardziej wietrznych miejsc w Polsce, natomiast dzwonek karkonoski to endemit, którego naturalne stanowiska należą do prawdziwych przyrodniczych osobliwości tego regionu.Dlaczego symbole parków narodowych są czymś więcej niż tylko elementem graficznym? Jak opowiadają o charakterze chronionego miejsca? I czego możemy dowiedzieć się o polskiej przyrodzie, przyglądając się samym logotypom?Zapraszamy na drugą część wakacyjnej wędrówki po polskich parkach narodowych.Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.#Wszechnica #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #ParkiNarodowe #Przyroda #TatrzańskiParkNarodowy #OjcowskiParkNarodowy #WielkopolskiParkNarodowy #KampinoskiParkNarodowy #KarkonoskiParkNarodowy #Tatry #Karkonosze #Kozica #Nietoperze #Łoś #Puszczyk #EdukacjaPrzyrodniczaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oq Znajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

  5. 11 Aug

    1030. Co pić aby „delikatnie” się odmłodzić? - dr hab. Aleksandra Sentkowska

    Wykład dr hab. Aleksandry Sentkowskiej w ramach w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [21 marca 2026 r.]Kawa, herbata, sok, a może kieliszek czerwonego wina? Który z popularnych napojów zawiera najwięcej związków pomagających neutralizować wolne rodniki? I czy rzeczywiście możemy w ten sposób choć trochę spowolnić procesy starzenia?Dr hab. Aleksandra Sentkowska opowiada o stresie oksydacyjnym, antyoksydantach i związkach polifenolowych obecnych w codziennej diecie. Wyjaśnia, jak powstają wolne rodniki, dlaczego ich nadmiar może szkodzić organizmowi oraz w jaki sposób próbujemy je neutralizować.Wolne rodniki powstają naturalnie, między innymi podczas oddychania. Problem zaczyna się wtedy, gdy organizm nie nadąża z ich usuwaniem. Dochodzi wówczas do zaburzenia równowagi określanego jako stres oksydacyjny, który może przyczyniać się do uszkadzania komórek i pogarszania kondycji organizmu.Jedną z najważniejszych grup naturalnych antyoksydantów są polifenole – związki pochodzenia roślinnego obecne między innymi w owocach, warzywach, herbacie, kawie, gorzkiej czekoladzie i winie. Wykład pokazuje, że ich zawartość zależy nie tylko od rodzaju produktu, ale także od odmiany rośliny, miejsca uprawy, sposobu przetwarzania i przygotowania napoju.Która herbata ma największe właściwości antyoksydacyjne? Prowadząca porównuje herbatę białą, zieloną, czarną, aromatyzowaną, owocową i ziołową. Wyjaśnia, jak fermentacja i inne procesy technologiczne wpływają na zawartość polifenoli. Zwraca także uwagę na znaczenie jakości wody używanej do parzenia.Wśród badanych naparów bardzo dobrze wypadają herbaty białe i zielone, bogate w katechiny. Słabsze właściwości mają natomiast niektóre herbaty owocowe i ziołowe. Nie oznacza to jednak, że każda biała lub zielona herbata będzie identyczna – znaczenie mają zarówno surowiec, jak i sposób jego obróbki.Osobną część wykładu poświęcono kawie. Dr hab. Aleksandra Sentkowska omawia znaczenie kwasu chlorogenowego, porównuje arabikę z robustą oraz pokazuje, jak palenie, pozbawianie kofeiny i inne procesy mogą zmieniać właściwości ziaren. Okazuje się, że bardziej cierpka robusta może zawierać więcej związków polifenolowych niż popularniejsza arabika.Czy czerwone wino rzeczywiście jest „zdrowsze” od białego? Prowadząca wyjaśnia, jak sposób produkcji, odmiana winogron, rocznik, gleba i liczba słonecznych dni wpływają na profil polifenolowy napoju. Podobne różnice można zauważyć w sokach owocowych, przy czym najwięcej cennych związków zachowują zwykle soki świeżo wyciśnięte i jak najmniej przetworzone.Uczestnicy spotkania przeprowadzają również prosty eksperyment z wykorzystaniem modelowego wolnego rodnika DPPH. Zmiana barwy roztworu pozwala porównać zdolność różnych napojów do neutralizowania wolnych rodników i sprawdzić, jak teoria wygląda w praktyce.Czy istnieje więc idealny napój odmładzający? Wykład nie daje jednej cudownej recepty. Pokazuje natomiast, że warto zwracać uwagę na skład i sposób przygotowania tego, co pijemy. Jednocześnie prowadząca przypomina, że nie trzeba zawsze wybierać produktu o najwyższej zdolności antyoksydacyjnej – czasem równie ważne są smak, przyjemność i chwila odpoczynku.Dr hab. Aleksandra Sentkowska – chemiczka związana ze Środowiskowym Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytetu Warszawskiego.Wykład odbył się w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego.#antyoksydanty #polifenole #wolnerodniki #stresoksydacyjny #herbata #kawa #wino #soki #chemia #zdrowie #starzenie #DOKO #UniwersytetWarszawski #AleksandraSentkowska #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

  6. 27 Jul

    1029. Symbole parków narodowych cz.1 / Bartosz Popczyński

    Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [21 lipca 2026 r.] Dlaczego symbolem Białowieskiego Parku Narodowego jest żubr? Skąd w logotypie Świętokrzyskiego Parku Narodowego wziął się jeleń z krzyżem między rogami? Jakie góry, rzeki, zwierzęta i rośliny przedstawiono w znakach polskich parków narodowych?Bartosz Popczyński rozpoczyna wakacyjny cykl poświęcony symbolom wszystkich 23 parków narodowych w Polsce. Każdy z ich logotypów opowiada historię konkretnego miejsca - jego krajobrazu, przyrody, charakterystycznych gatunków, a czasem również związanych z nim legend.Pierwsza część cyklu rozpoczyna się od krótkiego wprowadzenia do systemu ochrony przyrody w Polsce. Prelegent wyjaśnia, czym jest park narodowy, jakie warunki musi spełnić chroniony obszar oraz czym ochrona ścisła różni się od czynnej i krajobrazowej. Przybliża także najważniejsze dane dotyczące polskich parków: ich wielkość, stopień zalesienia i popularność wśród turystów.W dalszej części poznajemy symbole czterech parków narodowych.Pieniński Park Narodowy reprezentują Trzy Korony oraz płynący u ich podnóża Dunajec. Bartosz Popczyński opowiada o charakterystycznym masywie górskim, przełomie Dunajca i spływach flisackich. Wspomina również słynną, liczącą około 500 lat sosnę rosnącą pod szczytem Sokolicy, która stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów Pienin.Białowieski Park Narodowy symbolizuje głowa żubra. Wykład przybliża historię największego lądowego ssaka Europy oraz działania, dzięki którym udało się uratować ten gatunek przed całkowitym wyginięciem. Poznajemy również niezwykłość Puszczy Białowieskiej – lasu o wyjątkowym stopniu naturalności, pełnego starych drzew, martwego drewna i gatunków niespotykanych w większości europejskich lasów.Świętokrzyski Park Narodowy ma w swoim logotypie jelenia z krzyżem pomiędzy rogami. Symbol nawiązuje do legendy o węgierskim królewiczu Emeryku, któremu podczas polowania miał ukazać się niezwykły jeleń. Prelegent opowiada także o Łysicy i Łysej Górze, świętokrzyskich gołoborzach, lasach jodłowo-bukowych oraz jednej z najwyższych jodeł rosnących w Polsce.W znaku Babiogórskiego Parku Narodowego widzimy charakterystyczny masyw Babiej Góry i jej dwa wierzchołki, a także okrzyn jeleni – niezwykle rzadką roślinę występującą w Polsce tylko na kilku stanowiskach. Wykład przybliża również piętrowy układ roślinności Babiej Góry, jej najwyższy szczyt – Diablak – oraz gatunki charakterystyczne dla tego wyjątkowego obszaru.Z wykładu dowiemy się między innymi:– ile parków narodowych znajduje się w Polsce,– który z nich jest największy, a który najmniejszy,– jakie parki odwiedza najwięcej turystów,– co przedstawiają symbole najstarszych polskich parków narodowych,– jak uratowano żubra przed wyginięciem,– dlaczego sosna na Sokolicy jest tak wyjątkowa,– skąd wzięła się legenda o świętokrzyskim jeleniu,– czym są gołoborza,– jaka rzadka roślina znajduje się w logo Babiogórskiego Parku Narodowego.Bartosz Popczyński dzieli się również własnym doświadczeniem z podróży po Polsce. Wszystkie 23 parki narodowe odwiedził podczas wypraw rowerowych, pokonując łącznie około 5500 kilometrów.Bartosz Popczyński – leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich – Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.Polecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oq #ParkiNarodowe #SymboleParkówNarodowych #BartoszPopczyński #Przyroda #PolskaPrzyroda #PienińskiParkNarodowy #BiałowieskiParkNarodowy #ŚwiętokrzyskiParkNarodowy #BabiogórskiParkNarodowy #Żubr #BabiaGóra #Pieniny #PuszczaBiałowieska #GóryŚwiętokrzyskie #EdukacjaPrzyrodnicza #SpotkaniaZPrzyrodą #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://wszechnica.org.pl/

  7. 23 Jul

    1028. Czy można chodzić po wodzie? / Bartosz Popczyński

    Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [16 lipca 2026 r.] Czy poruszanie się po powierzchni wody jest możliwe wyłącznie w opowieściach o cudach? W świecie przyrody istnieją zwierzęta, które naprawdę potrafią chodzić, ślizgać się, a nawet biegać po wodzie. Jak to robią i dlaczego człowiek nie może ich po prostu naśladować?Bartosz Popczyński przedstawia niezwykłe przystosowania zwierząt związanych ze środowiskiem wodnym. Punktem wyjścia jest pluszcz - niewielki ptak żyjący nad wartkimi potokami, który wprawdzie nie chodzi po wodzie, ale doskonale nurkuje i potrafi poruszać się po dnie w poszukiwaniu pożywienia.Prawdziwymi mistrzami życia na powierzchni wody są nartniki. Te popularne również w Polsce owady wykorzystują wysokie napięcie powierzchniowe, niewielką masę, długie odnóża oraz pokrywające je hydrofobowe włoski. Dzięki temu nie przebijają powierzchni wody, mogą szybko się po niej przemieszczać, polować i reagować na najmniejsze drgania.W wykładzie pojawia się także poślizg wysmukły - znacznie mniej znany, bardzo mały owad stąpający po spokojnych wodach - oraz bagnik przybrzeżny, jeden z największych polskich pająków. Bagnik potrafi nie tylko poruszać się po powierzchni, lecz także wyczuwać drgania powodowane przez potencjalne ofiary.Im większe i cięższe jest zwierzę, tym trudniej utrzymać się na wodzie. Dlatego większe gatunki potrzebują zupełnie innych rozwiązań. Bazyliszek, nazywany czasem jaszczurką Jezusa Chrystusa, nie stoi nieruchomo na tafli, lecz bardzo szybko po niej biegnie. Pomagają mu szerokie tylne stopy, długie palce i błyskawiczne uderzenia kończynami, dzięki którym przez chwilę utrzymuje ciało nad powierzchnią.Czy podobny wyczyn byłby możliwy dla człowieka? Teoretycznie tak, ale wymagałby ogromnych stóp i prędkości znacznie przekraczającej nasze możliwości. Zwierzęta wykorzystują bowiem nie tylko siłę, lecz także odpowiednie proporcje ciała, niewielką masę i perfekcyjnie dostosowaną technikę ruchu.Prowadzący opowiada również o ptakach. Łabędzie i łyski podczas startu lub pogoni uderzają łapami o wodę, wspomagając się skrzydłami. Jeszcze bardziej niezwykłe są perkozy zachodnie i perkozy Clarka, które podczas godowego tańca wykonują tzw. rushing - biegną po tafli bez używania skrzydeł, stawiając nawet kilkanaście kroków w ciągu sekundy.Jaką rolę odgrywają napięcie powierzchniowe, hydrofobowość, kształt kończyn i szybkość ruchu? Dlaczego jedne zwierzęta mogą spokojnie stać na wodzie, a inne muszą po niej pędzić? I czego technika może nauczyć się od rozwiązań wypracowanych przez naturę?Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o naturze w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.Polecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oq #przyroda #zwierzęta #chodzeniepowodzie #nartniki #bazyliszek #perkozy #bagnikprzybrzeżny #owady #ptaki #pająki #napięciepowierzchniowe #bionika #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #WszechnicaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

  8. 17 Jul

    1027. Jak leczyć otyłość - lek. Maciej Walędziak

    Wykład lek. Maciej Walędziaka w ramach w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [21 marca 2026 r.]Otyłość nie jest wyłącznie skutkiem braku silnej woli ani prostym problemem nadmiaru spożywanych kalorii. To przewlekła, złożona choroba, na której rozwój wpływają czynniki biologiczne, hormonalne, genetyczne, psychologiczne, społeczne i środowiskowe.Lek. Maciej Walędziak wyjaśnia, jak współczesna medycyna podchodzi do leczenia otyłości. Pokazuje, dlaczego samo zalecenie „proszę mniej jeść i więcej się ruszać” często okazuje się niewystarczające oraz dlaczego skuteczna terapia powinna być dostosowana do sytuacji konkretnego pacjenta.Punktem wyjścia jest właściwe rozpoznanie choroby i ocena jej wpływu na zdrowie. Znaczenie mają nie tylko masa ciała i wskaźnik BMI, lecz także rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, obwód talii, występowanie chorób współistniejących oraz dotychczasowe próby redukcji masy ciała.Otyłość zwiększa ryzyko wielu poważnych problemów zdrowotnych, między innymi cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, chorób układu krążenia, bezdechu sennego, przeciążenia stawów, stłuszczenia wątroby i niektórych nowotworów. Może również wpływać na sprawność, samopoczucie psychiczne, relacje społeczne i jakość życia.Podstawą terapii pozostaje trwała zmiana sposobu odżywiania i codziennych nawyków. Nie chodzi jednak o krótkotrwałą, restrykcyjną dietę, lecz o stopniowe wprowadzanie rozwiązań, które pacjent jest w stanie utrzymać przez długi czas. Ważną rolę odgrywają również aktywność fizyczna, sen, ograniczenie stresu i praca nad mechanizmami sprzyjającymi nadmiernemu jedzeniu.Leczenie otyłości może wymagać współpracy wielu specjalistów: lekarza, dietetyka, psychologa, fizjoterapeuty, a w niektórych przypadkach także chirurga. W zależności od stopnia zaawansowania choroby i stanu zdrowia pacjenta stosuje się leczenie zachowawcze, farmakologiczne lub operacyjne.Farmakoterapia może wspierać redukcję masy ciała poprzez wpływ na apetyt, uczucie sytości i procesy metaboliczne. Nie zastępuje jednak zmiany stylu życia i powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza. Dobór leczenia zależy od wskazań, przeciwwskazań, chorób współistniejących i reakcji pacjenta na terapię.Jedną z metod leczenia zaawansowanej otyłości jest chirurgia bariatryczna. Zabiegi bariatryczne nie polegają wyłącznie na mechanicznym zmniejszeniu żołądka. Wpływają także na wydzielanie hormonów regulujących głód, sytość i metabolizm. Mogą prowadzić do znacznego zmniejszenia masy ciała oraz poprawy lub ustąpienia części chorób związanych z otyłością.Operacja nie jest jednak rozwiązaniem automatycznym ani drogą na skróty. Wymaga odpowiedniej kwalifikacji, przygotowania, zmiany sposobu odżywiania, regularnych kontroli i długotrwałej współpracy pacjenta z zespołem medycznym.Wykład zwraca również uwagę na problem stygmatyzacji osób chorujących na otyłość. Obwinianie pacjenta, zawstydzanie go lub sprowadzanie choroby do braku dyscypliny może utrudniać rozpoczęcie leczenia i pogarszać jego skuteczność. Otyłość powinna być traktowana jak inne choroby przewlekłe – z empatią, szacunkiem i wykorzystaniem dostępnych metod terapeutycznych.Czy otyłość można skutecznie leczyć? Jak wybrać odpowiednią metodę? Kiedy wystarczy zmiana nawyków, a kiedy potrzebne są leki lub zabieg chirurgiczny? Wykład pokazuje, że terapia jest możliwa, ale powinna być kompleksowa, indywidualna i nastawiona na długofalową poprawę zdrowia, a nie wyłącznie na liczbę kilogramów.Wykład lek. Macieja Walędziaka odbył się w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego.#MaciejWalędziak #Otyłość #LeczenieOtyłości #ChorobaOtyłościowa #Bariatria #ChirurgiaBariatryczna #Odchudzanie #ZdroweOdżywianie #Zdrowie #Dietetyka #AktywnośćFizyczna #Farmakoterapia #Cukrzyca #Insulinooporność #ZdrowieMetaboliczne #Medycyna #KampusOchota #UniwersytetWarszawski #DzieńOdkrywców #Wszechnica

See All (945)

4.9
out of 5
18 Ratings

About

„Wszechnica FWW - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica FWW - Historia".

Information

  • Creator
    Wszechnica FWW - Nauka
  • Years Active
    2020 - 2026
  • Episodes
    945
  • Rating
    Clean
  • Copyright
    © Wszechnica FWW - Nauka
  • Show Website
    Wszechnica FWW - Nauka

You Might Also Like