Wykład dr hab. Anny Żylińskiej, prof. UW w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Jak wyglądały najstarsze ekosystemy ery paleozoicznej? Co wydarzyło się na granicy prekambru i kambru, że w zapisie kopalnym nagle pojawiło się tak wiele nowych form życia? I dlaczego właśnie kambr stał się jednym z najważniejszych okresów w historii ewolucji zwierząt?W wykładzie prof. Anna Żylińska opowiada o początkach paleozoicznego świata i o zjawisku znanym jako eksplozja kambryjska. To moment, w którym w zapisie kopalnym zaczynamy obserwować gwałtowny wzrost różnorodności organizmów, pojawienie się szkieletów, złożonych śladów żerowania oraz bardziej skomplikowanych relacji między organizmami żyjącymi w morzach sprzed ponad pół miliarda lat.Punktem wyjścia jest przełom między faunami ediakarskimi a światem kambryjskim. Profesor Żylińska wyjaśnia, jak zmieniało się dno morskie: od podłoża związanego matami glonowymi do bardziej wymieszanego osadu, w którym organizmy mogły ryć nory, żerować i doprowadzać tlen głębiej w podłoże. Ten proces, określany jako „rewolucja agronomiczna”, miał ogromne znaczenie dla rozwoju wczesnych ekosystemów morskich.Ważnym tematem wykładu są również pierwsze szkielety i tzw. Small Shelly Fossils - drobne skamieniałości muszelkowe, które pokazują, że już na początku kambru organizmy wytwarzały bardzo różne typy osłon, pancerzy i struktur mineralnych. Pojawienie się szkieletów wiązało się nie tylko z ochroną, ale także z ruchem, zdobywaniem pokarmu, obroną i relacjami drapieżnik–ofiara.Profesor Żylińska tłumaczy także, czym jest tafonomia, czyli nauka o tym, co dzieje się z organizmem od momentu śmierci do chwili, gdy zostaje odnaleziony jako skamieniałość. Szczególne miejsce zajmują tu tzw. okna tafonomiczne - wyjątkowe stanowiska kopalne, w których zachowują się organizmy miękkociałe, delikatne struktury anatomiczne, elementy układu pokarmowego czy ślady tkanek, które normalnie nie miałyby szans przetrwać w zapisie kopalnym.W wykładzie pojawiają się jedne z najważniejszych kambryjskich stanowisk paleontologicznych świata, m.in. Burgess Shale w Kanadzie oraz Chengjiang w Chinach. To właśnie dzięki takim miejscom możemy zobaczyć, że ekosystemy kambru były znacznie bogatsze i bardziej złożone, niż sugerowałyby „typowe” skamieniałości, takie jak trylobity, ramienionogi, hiolity czy archeocjaty.Wśród bohaterów tej opowieści znajdują się niezwykłe organizmy kambru: Wiwaxia, priapulidy, lobopodia, Hallucigenia, Marrella, Sidneyia, Opabinia i jej krewni, a także słynne anomalokarydy, w tym Anomalocaris - jeden z najbardziej rozpoznawalnych drapieżników kambryjskich mórz. Ich historia pokazuje, jak trudna, ale też fascynująca jest interpretacja skamieniałości sprzed setek milionów lat.Ostatnia część wykładu prowadzi do Polski. Profesor Żylińska opowiada o znaleziskach z obszaru dawnej Baltiki, m.in. o materiałach z wiercenia Kościerzyna IG-1, stanowisku w Brzechowie oraz bardzo obiecującym stanowisku w Kotuszowie w Górach Świętokrzyskich. To przykłady pokazujące, że także w Polsce można szukać śladów najstarszych paleozoicznych ekosystemów i organizmów podobnych do tych znanych z najsłynniejszych kambryjskich stanowisk świata.Dr hab. Anna Żylińska, prof. UW - paleontolożka i geolożka, pracowniczka Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, związana z Katedrą Geologii Historycznej, Regionalnej i Paleontologii. W swoich badaniach zajmuje się przede wszystkim kambryjskimi trylobitami, zwłaszcza z Gór Świętokrzyskich i Skandynawii, ich taksonomią, znaczeniem biostratygraficznym i biogeograficznym oraz morfologią funkcjonalną. Jest także redaktorką czasopisma „Acta Geologica Polonica”.#paleontologia #DzieńPaleontologa #AnnaŻylińska #paleozoik #kambr #eksplozjakambryjska #skamieniałości #ewolucja #BurgessShale #Chengjiang #trylobity #anomalocaris #geologia #historiażycia #nauka #Wszechnica
