Peygamberin en azılı muhalifleri, onun vefatından sonra bu inancı nasıl kendi iktidarlarının kalkanı haline getirdi? Kur'an'ın metinleşme sürecinden üretilen binlerce sahte hadise kadar, kutsalı gerçekten kim tayin etti: İlahi vahiy mi, yoksa hırslı kralların siyasi planları mı? Dinler tarihinin en sarsıcı sayfalarını aralıyoruz. Bu bölümde: (00:00) Klasik Anlatı, Dogmalar ve Tarihsel Kuşku (02:13) Siyer ve Hadislerin Geç Dönem Kayıtları (04:21) Gizemli Öğretmenler ve Hanifler: Zeyd bin Amr bin Nüfeyl (05:45) Ebionit Rahip Varaka bin Nevfel ve Rahip Bahira İddiaları (08:49) İsimlerin Sentezi (11:35) Pagan Köklerden Kalan İbadetler ve Rakip Kâbelerin Tasfiyesi (16:20) Emevi Dönüşümü: Müminler Hareketinden Arap İmparatorluğuna (17:22) Din-Devlet İnşası (18:57) Kur'an'ın Metinleşmesi ve Yaktırılan Mushaflar (21:30) Hadis Üretimi ve Kutsalın İktidar Silahına Dönüşmesi Yararlanılan Kaynaklar: Buhârî, el-Câmiu's-Sahîh, Kitâbü'l-Megâzî, "Bâbü Gazveti Zi'l-Halasa" (hadis no. 4355–4357); ayrıca Kitâbü'l-Cihâd no. 3020, 3076. — Cerîr b. Abdullah el-Becelî'nin 150 atlıyla Zü'l-Halasa'yı yakması, "uyuz deve gibi bıraktım" ifadesi ve peygamberin duası. (Türkçe: Sahîh-i Buhârî ve Tercemesi, çev. Mehmed Sofuoğlu, Ötüken.) Müslim, el-Câmiu's-Sahîh, Kitâbü Fedâili's-Sahâbe, no. 2476. — Aynı olayın ikinci sahih rivayeti. İbnü'l-Kelbî, Kitâbü'l-Esnâm (Putlar Kitabı), çev. Beyza Düşüngen, Ankara Üniv. İlahiyat Fak. Yay., 1969. — Zü'l-Halasa'nın "Kâbetü'l-Yemâniyye" olarak anılması, Lât/Uzzâ/Menât tapınaklarının yıkılması, Hacerülesved ve taş kültleri. İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye, çev. Hasan Ege, Kahraman Yay. (İng.: A. Guillaume, The Life of Muhammad, Oxford 1955). — Zeyd b. Amr, Varaka b. Nevfel, Rahip Bahîra anlatıları; Mekke fethinde putların kırılması; Hâlid b. Velîd'in Uzzâ'yı yıkması. Buhârî, Kitâbü'l-Megâzî no. 4287 / Müslim no. 1781. — Fetih günü Kâbe çevresindeki 360 put rivayeti. G. R. Hawting, The Idea of Idolatry and the Emergence of Islam, Cambridge UP, 1999. — Cahiliye hac ritüelleri (tavaf, Safa-Merve, ihram) ile İslâmî hac arasındaki süreklilik tartışması. İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ, c. 1 ve 3 (Türkçe: Siyer Yay., ed. Adnan Demircan). — Zeyd b. Amr'ın Kâbe'deki sözleri, Şam seyahatleri; Varaka'nın İbranice İncil okuması. Buhârî, Bed'ü'l-Vahy no. 3; Tefsîr no. 4953. — Varaka'nın ilk vahyi onaylaması, ölümü ve "fetretü'l-vahiy". Joseph Azzi (Ebû Mûsâ el-Harîrî), Le prêtre et le prophète: Aux sources du Coran, Maisonneuve & Larose, Paris 2001 (Arapça aslı: Kass ve Nebî, 1979). Daniel J. Sahas, John of Damascus on Islam: The "Heresy of the Ishmaelites", Brill, Leiden 1972. — Şamlı Yuhanna'nın De Haeresibus 100/101. bölümünün çevirisi; Muhammed'in Ariusçu bir rahipten eğitildiği iddiası. Christian Julien Robin, "Ḥimyar, Aksūm, and Arabia Deserta in Late Antiquity: The Epigraphic Evidence", G. Fisher (ed.), Arabs and Empires before Islam, Oxford UP 2015. — 4. yy'dan itibaren pagan yazıtların kesilip "Rahmanan" yazıtlarının başlaması; Himyer'de Yahudilik. Iwona Gajda, Le royaume de Ḥimyar à l'époque monothéiste, Paris 2009. — Himyer monoteizminin epigrafik dökümü. (Kur'an referansı: Furkân 25/60 "Rahman da nedir?") İbnü'n-Nedîm, el-Fihrist, 9. makale (Harrânîler bölümü); Tamara M. Green, The City of the Moon God: Religious Traditions of Harran, Brill 1992. — Harran Sâbiîlerinin Ay (Sin) kültü ve 30 günlük orucu. Arda Viraf Nâme — M. Haug & E. W. West, The Book of Arda Viraf, Bombay/London 1872. — Çinvat Köprüsü, göğe yükseliş ve cennet-cehennem gezisi motifi. Ya'kûbî, Târîh, c. 2 (Abdülmelik b. Mervân bölümü). — Abdülmelik'in hacıları Mekke'den (İbnü'z-Zübeyr'den) çevirmek için Kubbetü's-Sahra'yı yaptırdığı iddiasının birincil kaynağı. Karşı görüş için: Oleg Grabar, "The Umayyad Dome of the Rock in Jerusalem", Ars Orientalis 3 (1959). Chase F. Robinson, 'Abd al-Malik, Oneworld, Oxford 2005. — Arapçalaştırma reformu, kelime-i şehadetli ilk dinar (77/696-97), devletin kurumsallaşması. Stephen J. Shoemaker, Creating the Qur'an: A Historical-Critical Study, University of California Press, 2022. — Kur'an'ın nihai formunun Osman değil Abdülmelik–Haccâc döneminde sabitlendiği tezi. (Destekleyici: Crone & Cook, Hagarism, Cambridge 1977.) Behnam Sadeghi & Mohsen Goudarzi, "Ṣan'ā' 1 and the Origins of the Qur'ān", Der Islam 87 (2012), s. 1–129. — San'a palimpsestindeki farklı sûre sıralaması ve kelime farkları. Osman'ın mushafları yaktırması için: Buhârî no. 4987; Mervân'ın Hafsa mushafını yaktırması için: İbn Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Mesâhif ve İbn Şebbe, Târîhu'l-Medîne. Christoph Luxenberg, The Syro-Aramaic Reading of the Koran, Verlag Hans Schiler, Berlin 2007 (Almanca aslı 2000). Ignaz Goldziher, Muslim Studies, c. 2, çev. Barber & Stern, London 1971 (Almanca: Muhammedanische Studien, 1890) — Emevilerin siyasi hadis uydurtması, Zührî üzerindeki baskı, Kubbetü's-Sahra'nın "alternatif kıble" tezi; ve Joseph Schacht, The Origins of Muhammadan Jurisprudence, Oxford 1950 — isnadların geriye dönük üretimi. Kerbelâ, Harre Vak'ası (683), Kâbe'nin 683 ve 692'de mancınıkla vurulması ve Haccâc için: Taberî, Târîhu'r-Rusül ve'l-Mülûk (İng. SUNY ed., c. 19 The Caliphate of Yazid, c. 21 The Victory of the Marwanids). Muâviye'nin Ali aleyhine hadis uydurtma emri: İbn Ebü'l-Hadîd, Şerhu Nehci'l-Belâga, c. 4 ve 11 (Ebû Ca'fer el-İskâfî'den naklen). Barbara Roggema, The Legend of Sergius Baḥīrā: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam, Brill, Leiden 2009. — Bahîra efsanesinin Süryanice ve Arapça Hristiyan versiyonlarının eleştirel neşri ve çevirisi; Hristiyan geleneğinde Bahîra'nın "Muhammed'in öğretmeni" olarak nasıl kurgulandığını gösteren temel akademik çalışma. Uri Rubin, The Eye of the Beholder: The Life of Muḥammad as Viewed by the Early Muslims, Darwin Press, Princeton 1995 (özellikle "Attestation" bölümü). — Bahîra karşılaşması ve Varaka'nın vahyi tasdik etmesi rivayetlerinin İslâmî kaynaklarda nasıl şekillendiğinin tarihsel-eleştirel analizi. Birincil rivayet için: Tirmizî, Sünen, Menâkıb no. 3620 (Bahîra hadisi; Tirmizî bunu "hasen garîb" olarak niteler). Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî / İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ, c. 1 ("Varaka b. Nevfel" ve "Bahîra" başlıkları) ile Âişe Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı'), Terâcimü Seyyidâti Beyti'n-Nübüvve — Hatice'nin Varaka'ya danışması, Varaka'nın Hanif arayışı ve Hristiyanlığı seçmesi. Modern Türkçe değerlendirme için: Mehmet Azimli, Siyeri Farklı Okumak, Ankara Okulu Yay., 2008 — Bahîra ve Varaka rivayetlerinin güvenilirliğini sorgulayan yerli akademik çalışma. Yaratıcı: Gerçeği BulYapımcı: Podbee Media Tüm bölümler, videolar ve daha fazlasına Podbee App ve podbee.com'dan ücretsiz olarak ulaşabilirsiniz. Bu bölüm reklam ve sponsorluk içerebilir.
